Çocuk Psikolojisi

Anne-babalar dikkat! Çocuğunuzda bu belirti varsa göz ardı etmeyin

Son yıllarda çocuklar ve ergenler arasında görülen öfke patlamaları, akran zorbalığı, içe kapanma, riskli davranışlar ve şiddet eğilimleri giderek artıyor. Çocuklar, çoğu zaman yaşadıkları sıkıntıları anlatmayıp, davranışlarıyla belli ediyorlar ancak bazı ebeveynler yoğun yaşam temposu içinde bu sinyalleri “ergenliktir geçer”, “dikkat çekmek istiyor” ya da “her çocukta olur” diye yorumlayarak gözden kaçırabiliyor. Oysa erken fark edilen birçok sorun, doğru yaklaşımla büyümeden çözülebiliyor. Peki hangi işaretleri gözden kaçırmamalısınız?

Çocukerkil hayat: Evliliğin sessiz aşınması

Bir zamanlar çocukların hayatın merkezinde değil; hayatın içinde olduklarını hatırlatan Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Dorukhan Besin, “Sokakta oynayan, düşen, kalkan, beklemeyi öğrenen, sıkılan... Ama aynı zamanda büyüyen bir varlıktı. Bugün ise çocuk, çoğu evde hayatın merkezine yerleşmiş durumda. Bu değişim sadece ebeveynliği değil, evliliği de derinden dönüştürüyor. Eskiden mahalle vardı. Kapı önü sohbetleri, akşamüstü oyunları, komşu teyzelerin ‘göz kulak olduğu’ bir sosyal ağ... Çocuk sadece anne-babanın değil, hayatın sorumluluğundaydı. Şimdi ise apartman dairelerine sıkışmış, güvenlik kaygılarıyla sınırlanmış bir çocukluk var. Çocuk dış dünyadan çekildikçe, ebeveynin odağı daha da daralıyor, tüm dikkat çocuğa yöneliyor. Bu daralma, zamanla çocukerkil bir düzene evriliyor. Üstelik günümüzün bir diğer güçlü değişkeni; ekranlar, tabletler, telefonlar ve televizyonlar... Çocuğu oyalayan, susturan, hatta bazen ‘yöneten’ araçlara dönüşüyor. İlk bakışta ebeveyne nefes aldırıyor gibi görünse de uzun vadede çocuğun toleransını düşüren, sabırsızlığı artıran bir etki yaratıyor. Böylece ebeveyn, daha fazla müdahale etmek zorunda kalıyor. Yani ekran, aslında çocukerkilliği azaltmıyor; derinleştiriyor” diye konuştu.

Okullarda birlikte iyileşme dönemi

Ülkemizde geçen hafta gerçekleşen okul saldırılarında ateş düştüğü yeri yaktı, kül etti. Bununla da kalmadı, herkesi derinden etkiledi. Nedenlerini konuşmaya, anlamlandırmaya, ki böylece belki de tekrar etmeyeceğine inanmaya ihtiyacımız var. Dünyanın güvenilir bir yer olduğunu yeniden hatırlamaya ve çıkan kargaşa ve gürültü sonrası beyni yatıştırmaya…

Dehşetin psikolojik haritası

Bir psikolojik danışman olarak bu satırları yazmak benim için çok zor. Çünkü 14 yaşında bir çocuğun 9 canı aldığı bir katliamın soğuk gerçekliği üzerine bu yazı.

Şiddet çocukları nasıl etkiler?

Türkiye iki gün içerisinde iki farklı şehirde yaşanan okulda şiddet vakalarıyla derin bir sarsıntı yaşadı. Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde bir lisede gerçekleşen silahlı saldırıda çok sayıda öğrenci yaralanırken, bu olayın üzerinden henüz 24 saat geçmeden Kahramanmaraş’ta bir ortaokulda yaşanan ikinci saldırı, bir öğretmen ve üç öğrencinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlandı.

Aileleri alarma geçirecek 12 riskli davranış

Çocuklarda şiddete eğilim çok önceden anlaşılabiliyor. Uzmanlardan ailelere uyarı: Çocuğunuzda asosyallikten bir arkadaşa aşırı bağlanmaya, içe kapanıklıktan yalana kadar bu 12 riskli davranışa dikkat edin...

Dijital yankı odaları tehlikesi! Elliot Rodger bağlantısı ne anlatıyor? ‘Bu noktada hibristofili kavramı çok önemli’

Türkiye’yi sarsan iki ayrı okul saldırısı, eğitim kurumlarında güvenlik tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Kahramanmaraş’taki saldırıya ilişkin ortaya çıkan dijital deliller ise soruşturmayı bambaşka bir boyuta taşıdı. Ayrıca saldırganın profilinde, 2014’te ABD’de 6 kişinin öldürüldüğü Isla Vista saldırısının faili Elliot Rodger’a yönelik bir görselin yer alması, çevrim içi radikalleşme ve taklit etkisi tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Uzmanlar ise “bu tür olayların artık sadece bireysel değil, dijital ekosistemle bağlantılı bir süreç olabileceği” uyarısında bulunuyor. Peki bu bağlantılar neler? Süreç nasıl ilerliyor? Kimler hedefleniyor?

Uzmanlar uyarıyor: ‘Çocukları savaşın etkisinden koruyun’

Uzmanlara göre savaşlar cephelerle birlikte ekranların karşısında büyüyen çocukların dünyasında da iz bırakıyor. Çocukların savaş görüntülerinden ve haberlerinden psikolojik olarak etkilenebileceğini belirten akademisyenler, ailelere çocuklarla doğru iletişim kurmaları konusunda uyardı.

Kaygının görünmez mirası: Kaygılı ebeveynlerin kaygılı çocukları

Ebeveynliğin, doğası gereği yoğun bir koruma içgüdüsü barındırdığını söyleyen Pedagog Emre Güzel, “Çocuğunuzun zarar görmesini istememek, onun için en iyisini dilemek temel hakkınız ve refleksinizdir. Ancak bu koruma içgüdüsü kontrolden çıkıp sürekli bir alarm durumuna dönüştüğünde, niyetiniz ne kadar iyi olursa olsun, çocuklarınıza iyilikten çok zarar verebilirsiniz. Çocuklar sadece onlara söylediklerinizi değil, hissettiklerinizi, beden dilinizi ve dünyayı algılayış biçiminizi de emerler. Bir ebeveyn dünyayı ‘sürekli tetikte olunması gereken tehlikeli bir yer’ olarak algılıyorsa, çocuk da bu algıyı miras alır. Ayna nöronlar sayesinde çocuk, ebeveyninin yüzündeki endişeyi, sesindeki titremeyi veya bedenindeki gerginliği anında kopyalar. Bu döngü genellikle şöyle işler: Ebeveyn olası bir tehlikeyi (örneğin çocuğun parkta tırmanması) felaketleştirir ve çocuğun hata yapmasına veya düşmesine izin vermeden araya girer (“İn oradan, düşeceksin!”). Çocuk bu durumdan şu mesajı alır: ‘Dünya tehlikeli bir yer ve ben tek başıma başa çıkacak kadar güçlü değilim.’ Sonuç olarak, çocuk yeni şeyler denemekten kaçınır, kaygı düzeyi artar ve bu durum ebeveynin kaygısını daha da tetikler” diye konuştu.

Çocuklar ve savaş: Haberlere maruz kalmak bunlara sebep oluyor

Dünyada sular bir türlü durulmuyor. Neredeyse her gün yeni bir savaş haberine uyanıyoruz. Elbette savaşlardan en çok bizzat maruz kalanlar etkileniyor. Öte yandan hepimiz bulunduğumuz yerden binlerce kilometre uzaklıktaki bölgelerde yaşanan savaşlardan nasibimizi alıyoruz. Haberleri takip ediyor, sosyal medyaya düşen her bilgiyi okuyor ya da izliyoruz. Bu süreçte çocuklar da savaş haberlerine maruz kalabiliyor. Ve dışarıdan her şey yolunda görünse bile savaş haberleri çocuklarda çok derin yaralar açabiliyor.

İçe kapanık çocuklara nasıl yaklaşılmalı?

İçe kapanıklık bazen sadece bir kişilik özelliği ya da durumsal değişkenlere verilen bir tepki olabileceği gibi bazen de çocuğun yaşadığı ruhsal zorlanmaların bir yansıması olabiliyor.

Okullarda suçun önlenmesi için neler yapılabilir?

Okullarda yaşanan şiddet olaylarının ardı arkası kesilmiyor. Üstüne üstlük bu şiddet, artık sadece sözlü olarak değil fiziksel olarak da gerçekleşiyor ve insanları yaşamdan koparıyor.

İçine kapanık çocuklar

Çocuklar, içinde bulundukları gelişimsel döneme bağlı olarak çeşitli zorluk ve çatışmalar yaşayabilirler. Ancak yaşanan zorlanmanın sadece gelişimsel bir özellik mi yoksa psikopatolojik durumdan mı kaynaklandığının ayırt edilmesi ve uygun bir biçimde ele alınması önem kazanıyor. 5-6 yaş grubu çocuklarda görülen davranış problemlerinde ilk sırada içe kapanıklık yer alıyor. Cinsiyet olarak bakıldığında kızlarda bu oran çok daha fazla. İçe kapanık çocuklar, genellikle duygusal yönden çok hassas ve anne-babaya aşırı bağımlı çocuklar olarak tanımlanıyor. İçe kapanıklık bazen sadece bir kişilik özelliği ya da durumsal değişkenlere (yeni bir kardeşin doğumu, okul değişikliği ya da başka bir şehre taşınma gibi) verilen bir tepki olabileceği gibi bazen de çocuğun yaşadığı ruhsal zorlanmaların bir yansıması olabilir.

Mezarda evlat mahkemede torun acısı

2 yıl önce ehliyetsiz sürücü Timur Cihantimur’un neden olduğu trafik kazasında hayatını kaybeden Oğuz Murat Aci’nin anne ve babası, torunlarını göstermediği iddiasıyla gelinleri Şükriye Aci’ye dava açmıştı. Mahkeme, Aci çiftinin talebinin bir çocuk psikiyatristinden gelecek rapor sonucuna göre değerlendirilmesine karar verdi.

Çocukları korumak neden hala bu kadar zor?

Son günlerde yeniden gündeme gelen Epstein belgeleri, yalnızca tek bir kişinin işlediği suçları değil, çocukların güç karşısında neden hala yeterince korunamadığını da gözler önüne serdi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Dorukhan Besin, söz konusu belgelerin çok daha derin ve rahatsız edici bir tabloyu ortaya koyduğunu vurgulayarak, şunları söyledi: “Bu belgelerde anlatılanlar; istismar, suskunluk, örtbas ve gecikmiş adaletin iç içe geçtiği bir sistemi işaret ediyor. Asıl sarsıcı olan, yaşananların bilinmemesi değil; bilindiği halde uzun süre görmezden gelinmiş olmasıdır.”

Çocukların dünyasına açılan renkli pencereler

“Çocukluğunuza dair hatırladığınız favori bir çizgi filminiz var mı?Peki ya, favori çizgi film kahramanınız? Onları hatırladığınızda içinizde nasıl bir duygu uyanıyor? Sizi o çizgi filme ya da kahramana bağlayan, en çok etkileyen yönler nelerdi?”

Karanlık haberlerin gölgesinde ebeveyn olmak

Son dönemde dünya gündemini sarsan Epstein belgeleri, sadece hukuk tarihinin bir parçası değil, aynı zamanda ebeveynlerin zihninde “çocuğumu bu dünyadan nasıl korurum?” sorusunu tetikleyen devasa bir kaygı dalgası yarattı. Ancak psikolojik danışma ve psikoloji alanındaki çalışmalar bize şunu gösteriyor: Korku temelli koruma refleksi, çoğu zaman çözümü değil, tıkanıklığı beraberinde getiriyor.

Karne zamanı geldi

Yılın o vakti geldi. Sokaklarda ellerinde karneleri ile koşan çocuklar, WhatsApp gruplarında rakamları yarıştıran veliler ve yorgun öğretmenler. Ama bu dönem karneye sadece bir “başarı belgesi” olarak değil, bir ayna olarak bakalım. Ama çocuğadeğil, bizim yetişkinlikteki “beklentilerimize” tutulan bir aynaolsun.

Dijital oyunlar akran zorbalığını nasıl etkiliyor?

Bilgisayar, tablet ya da telefon gibi teknolojik cihazlarda, çevrimdışı ve çevrimiçi bir şekilde oynanan dijital oyunların popülerliği gün geçtikçe artıyor. Uzmanlara göre bu oyunlar, gençler üzerinde hem olumlu hem de olumsuz etkilere yol açıyor.

Dijital oyunların akran zorbalığına etkileri nelerdir?

Oyun kavramı esasen çok boyutlu ve geniş bir yapıyı temsil ediyor. İnsanoğlu var olduğundan beri çocuk-yetişkin demeden oyunlar oynar ve bu sayede bazen eğlenme ve sosyalleşme, bazen de öğrenme ve gelişme ihtiyacını karşılar. Bugün, yetişkinlik ve yaşlılık döneminde olan insanların birçoğu çocukluğunda; misket, yakar top, saklambaç, yakalamaç, yağ satarım bal satarım, koşu yarışı, sek sek, ip atlama, körebe, SOS, isim-şehir gibi “sokak oyunu” olarak tabir edilen birçok oyunu oynamıştır. Ancak günümüzde futbol, basketbol ve voleybol gibi yaygın sporlar dışında sokak kültürü ve sokakta oynanan oyunlar neredeyse terkedilmiştir diyebiliriz.