Türkçenin 9 bin yıllık tarihindeki ilişkileri

Son yıllarda kongrelerde, sempozyumlarda sunulan, tartışılan bildirilerin tam metinleri genellikle yayımlanmıyor. Özet kitapçıklarıyla veya internet sayfalarında özetlerle yetiniliyor. Uzun araştırmalar sonucunda hazırlanan bir bildirinin 250-300 sözcüklük özeti ne kadar bilgi verebilir?

Tam metni yayımlanmayınca da yalnızca o toplantıya katılanlar bildirilerden haberdar oluyor. Oysa bu türden bilimsel toplantıların tam metinlerinin kitap olarak yayımlanmasıyla hem konuya ilgi duyan herkesin bilgiye ulaşması sağlanıyor hem de geleceğin araştırmacılarına veri aktarılıyor. Bildirilerin toplantıdan sonra yayımlanmasının bir başka yararı da katılımcıların sorularıyla, katkılarıyla, eleştirileriyle olgunlaşan metinlerin okuyucuya sunulmasıdır. Bu bakımdan Elginkan Vakfı’nın düzenlediği toplantının bitiminden birkaç ay sonra kitabının yayımlanması Türk dili ve edebiyatı için kazançtır.

“Geçmişten Günümüze Türkçe Dil İlişkileri” adlı kitabın editörlüğünü, yürüttüğü projede Türk dilinin tarihinin 9 bin yıl öncesine uzanmasını sağlayan Prof. Dr. Martine Robbeets ile Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın yapmışlar. Kitapta üç yazı ile otuz üç bilimsel bildirinin tam metni yer alıyor. 

Yönetim Kurulu Başkanı Gaye Akçen yazısında Elginkan Vakfı’nın kırkıncı kuruluş yılında Türk dili, kültürü ve edebiyatı üzerine düzenlenen kurultayın önemini vurguluyor. Vakfın, Türkçenin geçmişten günümüze diğer dillerle ilişkilerini araştırmak, korumak ve tanıtmak amacıyla akademisyenleri, biliminsanlarını bir araya getirdiği belirtiliyor. Türkçenin dünya üzerindeki bütün Türk topluluklarını birleştiren güçlü bir bağ olduğunu, bu dili gelecek nesillere aktarma sorumluluğumuzun bulunduğunu ifade eden Akçen, Atatürk’ün Türk dili ile ilgili sözlerinden aldıkları ilhamla vakfın bu alandaki çalışmaları desteklemeye devam edeceğini kaydediyor.

Elginkan Vakfı Müdürü Ali Erköse de tanıtım yazısında kurucuların vakıf senedinin 2. maddesinde belirledikleri “Kültür değerlerimizi, tarihimizde bizi büyüten örf, adet ve manevi değerlerimizi ve Türkçemizi araştırmak, araştırmaları desteklemek, korumak, yaşatmak ve tanıtmak” amacını yerine getirmek üzere 2006 yılından bu yana her yıl Türk Kültürü Araştırma Ödüllerini verdiklerini ve 2013 yılından bu yana da iki yılda bir Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Kurultaylarını düzenlediklerini ifade ediyor.  

Geçmişten Günümüze Türkçe Dil İlişkileri kitabı yazı dili öncesinden yazıtlar çağına, Karahanlı’dan Osmanlı Türkçesi dönemine, Türkiye Türkçesinin Balkan dillerine ve Türk dünyasına etkisine kadar Türkçenin dil ilişkilerini konu edinen yazılardan oluşuyor.

Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın yazısında dil ilişkilerini farklı toplumların etkileşimiyle diller arasında ortaya çıkan sözcük, yapı, ses, anlam ve kültür alışverişi olarak tanımlıyor. Ticaret, savaş, göç, eğitim, medya ve küreselleşme gibi etkenlerin bu ilişkileri şekillendirdiğini ifade eden Akalın, geçmişte Türkçenin çeşitli dillerle etkileşim içinde olduğunu; Arapça, Farsça, Fransızca, İtalyanca gibi dillerden etkilendiğini, günümüzde de İngilizcenin etkisi altında kaldığını yazıyor.

Almanya’dan Prof. Dr. Martine Robbeets yazısında farklı bilim dallarından oluşan ekibinin yaptığı araştırmalar sonucunda Türkçenin tarih öncesi dönemlerde Kuzeydoğu Asya’da, özellikle Batı Liao Nehri havzasında şekillendiği ve burada Japonca, Korece, Tunguzca ve Moğolca gibi dillerle ortak bir tarım ve çobanlık kültür ortamında dilsel etkileşim içinde olduğu görüşüne ulaştığına değiniyor. Robbeets verdiği örneklerle Türkçe, Japonca, Korece, Moğolca ve Mançu-Tunguz dilleri arasındaki 9 bin yıllık ilişkileri ortaya koyuyor.

Kitapta Polonyalı Türkolog Prof. Dr. Henryk Jankowski,�Prof. Dr. Yavuz Kartallıoğlu,�Prof. Dr. Yunus Kaplan, Doç. Dr. Kürşat Efe, Prof. Dr. Hatice Şirin’in de bildirileri bulunuyor.

İlgilenenler kitabı Elginkan Vakfı’ndan isteyebilir.