Ön iniş dikmesi birden çöken Lufthansa’ya ait 787-9 Dreamliner uçağı köprü önünde tam anlamıyla yıkıldı. Burnu yere vurdu. Daha önce de benzer bir olay İngiliz Hava Yolları’nın bir Boeing 787 uçağında yaşanmıştı. Üzerinde küçük kırmızı renkli bir bez olan parçanın takılmamış olması ve teknisyenlerin açık kalan iniş takım kapaklarına yanlış müdahalesi bu kazada ağırlıklı görünüyor. Ama yine de derin bir soruşturma gerektiriyor.

YEPYENİ Lufthansa 787 uçağı, iniş takımlarının ön kısmının çökmesi sonucu hasar gördü. Olayda yer alan Boeing 787-9  Dreamliner tipi uçağın adı ‘Herne’ ve kuyruk numarası D-ABPQ. Uçak, Ocak 2026’da havayolu şirketine yeni olarak teslim edildi ve 13 Şubat’ta hizmete girdi. Hizmete girdikten sonra sadece dört ay içinde Dreamliner, Delhi, Toronto ve Rio gibi uzak noktalara uçtu. Tam 137 uçuş gerçekleştirdi. Bir sorunla karşılaşılmadı. Son olarak LH450 seferiyle Frankfurt havalimanından Los Angeles’a uçması planlanıyordu ve yerel saatle 13:50’de kalkması gerekiyordu. Ama olmadı. Tarifeli uçuş için yolcuların uçağa binmesinden önce köprü önünde uçağın ön iniş takımı (nose landing gear) birden öne doğru katlandı. Uçak bir bakıma burundan yere çakıldı. Uçakta sadece mürettebat ve yer personeli bulunuyordu. Uçuş daha sonra iptal edildi. Lufthansa yaptığı açıklamada, “Birkaç çalışanımız yaralandı ve tıbbi müdahale gördü” dedi ve ilgili makamlarla birlikte olayı soruşturduklarını ekledi.

 Boeing, “olaydan haberdar olduklarını” ve “müşterilerine destek verdiklerini” belirtti. 

 Olay yerinden alınan video görüntülerinde, uçağın ön tekerleklerinin ileri doğru kaydığı ve uçağın burnunun birkaç metre aşağıya düştüğü, yakındaki bir yer ekibi üyesinin ise hızla geriye çekildiği görüldü. Çarpma anında açık olan burun iniş takımı bölmesinin kapakları koptu.

 ABD Federal Havacılık Dairesi’nin eski kaza araştırmacısı Jeff Guzzetti, bir uçağın hareketsiz haldeyken ön iniş takımının çökmesinin “çok alışılmadık” bir durum olduğunu söyledi. Olayın nedenine dair spekülasyon yapmak için henüz çok erken olduğunu belirten Guzzetti, olası faktörler arasında iniş takımında daha önce meydana gelen hasar, mekanik arıza veya bakım çalışmalarıyla ilgili sorunlar olabileceğini ifade etti. 

 Bir sözcü geçen cuma günü aero.de’ye yaptığı açıklamada, “Söz konusu Lufthansa Boeing 787-9 uçağı perşembeden cumaya kadar gece boyunca yakıtı boşaltılarak hava yastığı ile kaldırıldı. Kaldırıldıktan sonra iniş takımı açıldı ve uçak kendi tekerlekleri üzerinde Lufthansa Havayolları bakım tesisine çekildi” dedi.

PİMLER TAKILI DEĞİLDİ

Dünyanın en büyük iki motorlu yeni uçağı Boeing 777-9’un testlerinde son aşamalara yaklaşıldı. Bir sürü talihsizlik yaşayan uçak, B737 MAX serisinin yol açtığı kazalar nedeniyle de ince elenip sık dokundu. Her seferinde FAA yetkilileri bazı eksikler buldu. Geçmişteki olaylardan büyük zarar gören Boeing çok hızlı toparlandı.

 

O test pilotlarının aldığı para sonuna kadar helal olsun. Elbette mühendislerin, teknisyenlerin ve bütün çalışanların, eski adı 777x olan B777-9 uçağı için verdikleri emek ve dikkat, iki motorlu bir dev yarattı.

Dünyanın iki motorlu en büyük yolcu uçağının birkaç kalkışını izledim. Test uçuşundaki pilotlar öyle bir kalkış yaptılar ki, o tonlarca ağırlıktaki uçak bir füze gibi fırladı, müthiş bir tırmanış sergiledi. Pilotlar uçakla oyuncak gibi oynadılar. Uçak tüm davranış zorlamalarına, limit üstü sistem talimatlarına çok akıllı ve kontrollü cevaplar verdi.

Artık bu uçak sanıyorum 2027’de yolcu taşımaya başlayacak. Uzun menzilli, geniş gövdeli, iki motorlu, çift koridorlu, iki sınıfta 414 yolcu kapasiteli uçak, rakiplerinden yüzde 20 daha az yakıtla daha çok para kazandıracak. Son zamanlardaki bütün Airshow’larda neredeyse herkes bu uçağı seyretmek için fuarlara gidiyordu. Ve kalkışını izlemek gerçekten çok heyecan verici oluyordu.

TASARIMIN TEMELİ

Boeing 777X ailesi, olağanüstü bir deneyim sunarken verimliliği ve çevresel performansı en üst düzeye çıkarmak için tasarlandı. Aerodinamik ve motorlardaki yeni atılımlarla 777-9, yerini alacağı uçaklara göre yüzde 20 daha düşük yakıt tüketimi ve emisyon, yüzde 40 daha düşük gürültü seviyesi ve rakiplerine göre yüzde 10 daha düşük işletme maliyeti sunacak. Gerçek bir aile olan 777X’in , düşük riskli, karlı büyüme, yüksek güvenilirlik ve daha fazla esneklik için 777 ve 787 Dreamliner aileleriyle sorunsuz entegrasyon sunacağı açıklandı. Geniş ve ferah kabini, yeni özel mimarisi ve 787 Dreamliner’dan alınan yeniliklerle 777X, (777-9 ve 8 ) yolculara bir bakıma geleceğin uçuş deneyimini yaşatacak.

Boeing’in Amerika Seattle kentindeki Everett fabrikasında montajı yapılan uçakların ilk uçuşu 20 ocak 2020’de gerçekleşti. Gecikmelerle bugüne gelindiğinde artık müşteri teslimatları için çok daha yakın bir zaman veriliyor. 12’den fazla müşteriden 619 adet sipariş alındı. En büyük siparişi 270 uçakla Emirates ,9 4 uçakla Katar Hava Yolları verdi.  Singapur Hava Yolları 31, Lufthansa 27, Etihad 25 ve Cathay Pasific 21 uçak ile sipiraş rekorunda öne geçtiler. Sipariş listesinde kimliği açıklanmayan 50 uçaklık siparişin ayrıntıları merak ediliyor. Ayrıca son dakikalarda adı açıklanmayan bir müşteriden de 20’den fazla uçak siparişi geldi. Bu sayılar bazen artıyor ve bazen iptallerle eksiliyor. B777x  iyi bir satış yakalanmış durumda. THY’nin bu uçakla ilgili şu ana kadar bir siparişi bulunmuyor. Uçağın standart katalog fiyatı 442.2 milyon dolar.

Hürmüz Boğazı kaynaklı petrol fiyat artışı havayollarını çok ciddi biçimde etkilemeyi sürdürüyor. Pandemiden tecrübeli havayolu şirketleri bu kez kriz karşısında daha hızlı karar alabiliyorlar. Kimi sefer iptallerini doruğa çıkardı, kimi kapı kapı dolaşıp hisse satışı için uğraşıyorlar. Bazı havayolları imkân olsa uçak siparişlerinde de iptale gitmek istiyorlar.

EVET hâlâ ortalık toz duman. Günlük 49 binden fazla olan dünyadaki günlük uçuş sayısında giderek azalma yaşanıyor. 

Bilet fiyatlarındaki artışlar havayollarını kesmedi. Ekonomi sınıfı bilet fiyatları, özellikle İran çatışmasının neden olduğu rota değişiklikleri ve yakıt fiyatlarındaki dalgalanmalar nedeniyle, yıllık ortalama yüzde 24 oranında arttı. Uzun mesafeli ağlardaki kapasite kısıtlamaları durumu daha da kötüleştiriyor. Normalde kıtalararası rotalarda baskın olan Körfez havayolları, hava sahası kapanmaları nedeniyle büyük operasyonel aksamalar yaşadı; bu da daha az koltuk bulunmasına ve fiyat baskısının artmasına neden oldu. Bir ateşkes ilan edilip, bir yeniden tırmanan saldırılar, belirsizlik havayolu yöneticilerinin ruh sağlıklarını bile bozmaya başladı. 

Bavullardaki fazla kilolar için istenen ücretler de artırıldı. Bazı şirketler bavul boyutlarından da sorun çıkararak para istiyorlar. Uçak altı kargo fiyatlarına da bazı havayolları pazarlık usulü ile zam uyguluyor. 

Kimi havayolu doğan ve doğacak olan zarar için kabin içi sundukları ikramdan, amanity kitlere (Seyahat konfor-bakım seti çantaları) kadar azaltmaya gittiler. 

Şirketler sefer yaptıkları ülkelerde nerede ucuz yakıt bulurlarsa oradan depolarını doldurmak için sürekli çalışmalar yapıp, güncellemelerle yollarına devam ediyorlar.

PANİK AZALDI AMA ENDİŞELER DEVAM 

Hürmüz’ün gırtlağının sıkıldığı ilk günlerdeki panik biraz azaldı ama yine de havayolları birinci çeyrek-kötü sonuçlarından sonra ikinci ve üçüncü çeyrek finansal sonuçlarındaki endişelerini sürdürüyorlar. Bu arada THY birinci çeyrekten yara almadan kârla çıktı. 

Uzun menzilli, çift koridorlu uçak siparişleri sürekli geliyor. Orta kapasite orta menzilde de THY yeterince uçak alımı yaptı ve siparişleri var. Şimdi sıra, bölgesel jetlerde. Bu jetlerden alındığında daha düşük yolcu kapasitesi ile daha verimli uçuşlar yapılabilecek. Yeni nesil bu uçaklarla maliyetler de düşecek.

 

UZUN süredir THY içinde bölgesel jet alımı konusu tartışılıyordu. Görevden ayrılan eski başkan Prof. Dr. Ahmet Bolat, bölgesel jetlere karşıydı. Ağırlıklı olarak tercih edilecek modellerde sorunlu P&W motorlarının kullanılması da bu karşıtlığı büyütüyordu. Çünkü THY’nin bu motorlar yüzünden hâlâ yerde olan A320 neo ailesi uçakları var. Bütün filodaki A320 neo ailesinde kullanılan bu motorların ne zaman tam sorunsuz hale geleceği de kesin şekliyle bilinmiyor. Ama şirketin yeni imal ettiği motorlarda önemli bir sorun görünmüyor. Bu PW motorları hem Embraer hem de Airbus A220 uçaklarında da kullanılıyor. Artık dünyada bu bölgesel jetleri çok sayıda havayolu tercih ediyor. Hatta Air Baltıc gibi bazı havayollarının neredeyse tüm filosunu bu uçaklardan oluşturuyor.

OLMUŞTUR HEP İSTEMİŞTİ

Bolat döneminde ticari yapıyı başarı ile yöneten şimdiki Genel Müdür Ahmet Olmuştur, bölgesel jet konusunda daha ısrarcı bir tutum sergiliyordu. Özellikle A220-300 ve Embraer E195-E2 tipi bölgesel jetlerle daha verimli seferler yapılacağı da biliniyordu. Bu uçakların yeni imalatlarındaki motorlarda sorunların azalması cazibeyi de artırdı. Embraer’ın yıllardır güvenle uçan ve GE motoru kullanan 175 tipi daha küçük bölgesel jetleri ise çok uzun süredir büyük havayollarında kullanılıyor ve kâr sağlıyor.

Şimdi THY büyük ihtimalle bu iki imalatçının uçakları arasında bir seçim yapacak. Airbus A220-300 tipi eski adı (CS300) uçaklar Kanada Montreal’de imal ediliyor. A220 uçakları  Bombardier şirketinin C serisi modelinden gerçekleştirildi. Şimdilerde birçok havayolu kullanıyor. A220-300 modeli ağırlıklı tercih ediliyor. Bu uçağın 500 modelinin çıkacağı iddiaları ise hala çok netleşmedi. Şu andaki 100 ve 300 modelinden bugüne kadar müşterilere 509 uçak teslim edildi. Amerikan Delta Hava Yolları A220 uçaklarından toplam 86 uçağı sürekli uçuruyor. Yine Amerikan JetBlue filosunda 62, Air France’da 56 A220 var. Toplam 25 ayrı havayolunda uçan A220 uçaklarından en sonra Air Asia tam 150 uçak siparişi verdi. Bu sipariş bu uçaktan bir defada verilen en büyük sipariş oldu. A220 uçaklarından verilen siparişlerin toplamı bin adet uçağı aşıyor.

Brezilyalı imalatçı Embraer ise özellikle E 195-E2 modeli ile çok tutuldu. Bu uçaklar da havayollarının gözdeleri arasında. Bu modelden 169 adet müşterilere teslim edildi. 190 modelinden de 34 adet teslimat yapıldı. Uçağın en büyük kullanıcıları arasında Avulo, Azul, Porter, SAS ve ANA var. Brezilya şirketi çok geniş yelpazede uçak üretimi yapıyor. 1969 yılında kurulan şirket bugüne kadar 9 binden fazla uçak imal etti. Her yıl Embraer uçakları 150 milyon yolcu taşıyor. Embraer uçak siparişleri yüzde 50 arttı ve 31.2 milyar doları buldu. Her 10 saniyede bir Embraer uçağı havalanıyor. Ayrıca Türk havacılık ve uzay sanayi ile işbirliği çalışmaları da var.

PARA KAZANDIRIYOR

Yeniden alevlenen savaş, uçak biletlerinde fiyatları bazı hatlarda 7 kat artırdı. Havayolu şirketleri savaşın oynaklığı nedeniyle değişen petrol karşısında ne yapacağını şaşırdı. Her kalemde zam gelirken bütün yük, bilet ücretlerinin üzerine bindirildi. Üstelik çoğu bölgede turizm sezonunun başlaması da havayollarını sevindirmedi. Milyonlarca koltuk iptal edildi. Önceden satılan uygun fiyatlı uçak biletleri havayollarının zarar hanelerine yazılmaya başladı.

DURUM vahim... Aslında uçakla yolculuk giderek kolaylaşıyordu. Bazı direkt uçuşlarda bilet ücretleri yüksek olsa bile alternatifleri vardı. Ama artık ucuz uçak bileti bulmak giderek imkânsız hale geliyor.

Havayolu şirketleri yeni kampanyalar ilan ediyor ama bilet ücretlerinde ciddi bir indirime gitmiyor. Kısa süreli kampanyalarda bilet bulmak da zorlaşıyor. Çünkü havayolu şirketleri yolcuyu heyecanlandırmak için yaptıkları bu kampanyalar kapsamında satılacak bilet sayısını ciddi biçimde azaltıyor-kısıtlıyor.

Bir ara biter gibi olan ama sonra yeniden başlayan savaş nedeniyle birçok havayolu şirketinde milyonlarca koltuk satıştan çekildi. Çok sayıda uçuş iptal edildi. Bir de bazı havayolu şirketleri hızla koltuk kapasitesi yüksek uçakları planladıkları hatlardan çekerek daha az koltuklu uçaklarını devreye aldılar. Örneğin 400 koltuklu uçakla yapılan, uzun menzilli uçuşlarda maksimum 300 koltuklu uçaklarla sistemi değiştirdiler. Örneğin A350’ler yerine B787’ler daha fazla öne çıktı. A380 ya da Boeing 747 gibi devler bazı Ortadoğulu şirketler dışında sistemden çekildi. 

YAKIT BİLETE HEMEN YANSIDI 

Mart sonu ve Nisan 2026 itibarıyla Ortadoğu’daki jeopolitik gerilimler (özellikle İran çatışması), Brent petrolde varil fiyatlarını 100 doların üzerine çıkardı. Bu artış, jet yakıtı fiyatlarına gerçek anlamda bir tokat indirdi. Çoğu havayolu uçtuğu bir rotada yakıt fiyatındaki artışı koltuk başına bölerek hemen bilet fiyatının üzerine koydu. Elbette ciddi yolcu kaybı oldu ama yine de son birkaç hafta içinde bazı hatlarda bilet fiyatı 7 kat gibi ürkütücü bir artış gösterdi. 

Bu arada neredeyse bütün havayolları tasarruf tedbirlerini devreye aldı. Birçok sponsorluk iptal edildi. Reklam harcamaları hızla düşürüldü. 

Pilot, cadet pilot, kabin memuru alımları durduruldu. Havayolu şirketlerinin çok sayıda çalışanla yollarını ayıracakları iddiaları artmaya başladı. Eğitim harcamaları minimuma indirildi. Bu yıl için yapılan tüm planlar sıfırlanarak revize edildi. 

‘Top 10 Busiest Global Airports by Seats’ ifadesi, “Gelen-giden uçakların koltuk kapasitesine göre dünyanın en yoğun 10 havalimanı” anlamına geliyor. Bu kapasitesi en yüksek havalimanları aynı zamanda en hareketli havalimanlarıdır.  İstanbul Havalimanı da kısa geçmişine rağmen dünyanın en büyüklerine artık kafa tutar hale geldi.

 

UÇAKLARIN toplam yolcu koltuk sayısı bakımından en yoğun (en çok sefer düzenlenen) havalimanları sıralamasında her zamanki gibi Amerika’da Atlanta Hartsfied-Jockson İnternational birinci sırada yer aldı. Bu havalimanında yolcu koltuk hareketliliği 5 milyon 350 bin 438 olarak listelerde zirvede. Koltuk uçak hareketliliğinde ikinci sırada yine Amerika’da Chicago O’Hare Uluslararası Havalimanı yoğunluğunu koruyor. Tokyo’daki iki havalimanında kent içine en yakın olanı Haneda, 4 milyon 495 bin 932 ile 3’üncü sırada yükseliyor. Ve İGA İstanbul Havalimanı hemen her sıralamada hızla yükseliyor. Bu uçak seferi-yolcu koltuk dizisinde de 4 milyon 353 bin 643 ile dünyada 4’üncü sırada yerini alıyor. İşte koltuk kapasitesine göre dünyanın en yoğun 10 havalimanı:

HAVALİMANI KOLTUK KAPASİTESİ

 Değerlendirme : OAG:

 Flight Database & Statistics Aviation Analytics

DÜNYANIN YOĞUN ULUSLARARASI HAVALİMANLARINDAKİ DEĞİŞİMLER

Dubai Uluslararası Havalimanı’nın (DXB) sıralamalardan geçici olarak çıkarılmasıyla, Londra Heathrow Havalimanı (LHR),  Nisan 2026’da 4.04 milyon koltuk kapasitesiyle dünyanın en yoğun uluslararası havalimanı olarak sıralamaya girdi ancak kapasite Nisan 2025’e kıyasla yüzde 2 oranında düşüş gösterdi.

İran-İsrail-Amerika üçgeninde yaşanan gerilim nedeniyle savaş uçakları yine gündeme geldi. Bu uçakların hem satış fiyatları hem de işletme maliyetleri servet üstü değerlerde. Bu arada bizim Milli Muharip uçağımız Kaan şimdiden listelere girmeye başladı. Önümüzdeki dönemin en iyi 5. nesil savaş uçakları arasında adından söz ettiriyor. Üstelik tam görünmez olacak.

 

EN yetenekli ve en pahalı savaş jetleri pazarında Amerika Birleşik Devletleri lider olarak öne çıkıyor. Ama gelecekte ciddi rakiplerin üst sıraları zorlayacağını tahmin etmek zor değil. Bu arada bizim KAAN aslında 5. nesil bir savaş jeti olacak ama şimdiden ‘5.5 nesil’ diye adlandırılmaya başlandı bile. Belki de sisteme tam olarak girip sipariş almaya başladığında 6. nesle bile yükselebilir.

2026 verilerine göre dünyanın en pahalı ve gelişmiş savaş uçakları pazarında ABD tarafından geliştirilen gizli teknoloji hakim durumda ve 6. nesil savaş uçakları rekor fiyatlarla gelmeye başlıyor.

2026 yılının başı itibarıyla uçuşa hazır maliyetleri ve toplam program maliyetleri dikkate alındığında, dünyanın en pahalı savaş uçakları şöyle sıralanıyor:

1- F-47 Yeni Nesil Hava Hakimiyeti (NGAD) (ABD): Genellikle ‘300 milyon doların üzerinde maliyeti olan bir sonraki makine’ olarak kabul ediliyor. 6. nesil jet, şu anda geliştirme aşamasında (F-47 olarak adlandırıldı). Birim maliyetinin 300 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Gizlilik ve menzil açısından F-22’yi geride bırakmak üzere tasarlandı.

2-Lockheed Martin F-22 Raptor (ABD): Üretimi 2011’de sona ermesine rağmen,

Savaş nedeniyle özellikle Avrupa’da birçok havalimanında stoklardaki uçak yakıtı ciddi biçimde azaldı. Bazı havayolu şirketleri gittikleri havalimanında yakıt almak zorunda kalmamak için gidiş-dönüş yakıtı ile uçmayı zorunlu hale getirdi. Bu da çoğu zaman maliyetleri artırdı. Çünkü taşınan yakıt ağırlığı için de yakıt harcaması yapılması operasyonu daha pahalı hale getirmiş durumda. Birçok havayolu şirketi birinci ve ikinci çeyrekte zarar açıklamak zorunda kalacaklar.

 

SAVAŞ nedeniyle Hürmüz’ün kapalı olduğu dönemlerde onlarca havalimanı, jet yakıtı stoklarını hızla eritti. Hürmüz Boğazı açılıp kapandıkça stoklardaki jet yakıtı (Kerosen) da azaldı. Büyük havalimanlarında kurulu yakıt çiftliklerindeki depoların bazı yerlerde boşaldığı ve ciddi sorunlar yarattığı görüldü.

Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol bu konuda çok önceden uyarılarını yapmıştı. Dünyada en etkili liderden biri olan Fatih beyin uyarıları durup-durup yeniden başlayan savaş nedeniyle artık ciddi bir tehlikeyi işaret etmeye başladı. Savaş süresince yaşanan sefer iptalleri, rota uzamaları, yakıtta fiyat oynamaları birçok havayolunun birinci ve ikinci çeyreklerde zarar açıklamak zorunda kalacaklar.

Birkaç örnek vermek gerekirse;

 KLM Havayolları, 160 noktaya uçuşunu iptal etti. Bunu diğer Avrupalı havayolu şirketleri de izledi.

 Türk Hava Yolları da ilk etapta Almanya Leipzig ve Danimarka Billund seferylerini iptal ediyor. Bunu başka sefer iptalleri de izleyecek. Yani bu uçuşlar artık yapılmayacak.

İngiltere uçak yakıtının yüzde 60’ını kendi rafinerilerinde üretiyor ama geri kalanı dışarıdan temin ediyor. Bu konuda en rahat ülke İspanya oldu. Çünkü İspanya kendi ihtiyacından çok fazla jet yakıtı yani kerosen imal ettiği için zaten ihracatçı ülkelerin başında geliyor.

Hürmüz Boğazı’ndan kapalı dönemlerinde bile Türk tankerlerinin gecikmeli olsa da geçmesi bizde ciddi bir kritik yokluk noktası yaratmadı. İspanyol tankerleri için de bu böyle oldu. Ama herhangi bir nedenle ablukası süren Hürmüz Boğazı yeniden kapanırsa sorunun daha fazla ülkeye yayılacağı ve çok sayıda havayolunun uçuş iptaline gideceği gündeme gelecek.