"Tolga Özbek" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Tolga Özbek" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Tolga Özbek

Tolga Özbek

10 dakikada ‘yerli’ uçak temizleyicisi

14 Ekim 2018

Daha geçen haftalarda ‘Uçaklar mikrop yuvası’ diye yazmıştım. Yemek tepsileri başta olmak üzere uçakların farklı mikrop, bazen de salgın hastalıkların taşınmasında önemli bir etkisinin olduğuna dikkat çekmiştim. Bu yazıdan birkaç gün sonra ‘İstanbul AirShow’ Havacılık Fuarı’nda TechnoArge Şirketi Genel Müdürü Mustafa Saatçioğlu ve Ar-Ge Müdürü Muzaffer Gökçimen ile bir araya geldim. Uluslararası patentini aldıkları, kabini 10 dakikada tertemiz hale getiren yeni ürünlerini Türkiye’deki havayollarına fuarda tanıttılar. Uçakların yerde geçirdikleri her dakika para. Havayolları bir an önce işlemleri tamamlayıp uçakları tekrar gökyüzüne çıkarmanın peşinde. Dakikalar kısıtlı olunca temizlik de çoğu zaman ya yapılamıyor ya da üstünkörü geçiştiriliyor. Bir süre sonra da uçaklar mikrop yuvası haline gelebiliyor.

Ultraviyole ışığı ile temizliyor
TechnoArge’nin geliştirdiği ‘temizlik robotu’ dışarıdan bakıldığında servis troleyi görünümünde. Uçaklar sefer aralığında havayoluna, uçak tipine ve uçulan noktaya göre değişmekle birlikte 20 dakika ile 1.5 saat arasında yerde bekliyor. Diğer sefere hazırlık sırasında bu robot kabine sokuluyor. Troleyin sağından-solundan ve üzerinden kollar çıkıyor. Ekip kabini terk ediyor ve temizlik robotunun düğmesine basıyor. Robot, etrafa ultraviyole yani morötesi ışıklar (UVC) yayarak ilerliyor. Benzer sistem hastanelerde, yüksek hijyen gerektiren yerlerde kullanılıyor.



Yazının devamı...

Havayolu şirketleri interneti kaça satıyor?

9 Eylül 2018

Geniş gövdeli uçaklardan başlayarak artık birçok havayolunda internet standart bir hizmet haline geldi. Giderek de yayılıyor. Sistem, kalkıştan kısa bir süre sonra devreye alınıyor. Belki yerdeki kadar hızlı değil. Ama en azından bağlantımız kopmuyor. Gelelim fiyatlara… Birçok havayolunda first veya business class’ta internet hizmeti bedava. Ama ekonomiye geçtiğinizde kısa süreli internet sörfünün bedeli 5 dolardan başlıyor. Tüm uçuş boyunca bağlantı, havayoluna göre değişmekle birlikte 50 dolara kadar çıkıyor. Tabi ki bu ücreti mil karşılığında satan veya yıllık aboneliklerle alan şirketler de var.

Havayolu patronusunuz. Uçaklarınızda internet hizmeti vermek istiyorsunuz. Bunun bedeli 500 bin dolara kadar çıkıyor. İmalat sırasında sistemlerin takılması, kablolama, uçağın üzerindeki antenin yeri hazırlanıyor.  Eğer bu hizmeti sonradan uçağa taktırmak istediğinizde dert daha büyük. Bu çalışma için genellikle uçağın büyük bakım dönemleri tercih ediliyor. Yani yolcu uçağı bu bakım sırasında neredeyse bir ay yerde kalıyor. Havayolu uçağı saatte 850 kilometre hızla kıtalar arasında uçarken internet bağlantısı uydu üzerinden yapılıyor. Uçulan bölge, hangi uyduyu gördüğü gibi detaylar bağlantı hızını doğrudan etkiliyor. Sonuçta uydu bağlantısı ciddi bir maliyet.

Hızlı değil
Yeni nesil teknolojiler uydu bağlantılarındaki hızı artırsa da yolcular bağlantı hızından çok da memnun kalmayabiliyor. Kısa bir videoyu açmak için dakikalarca bekleyebiliyorsunuz. Fotoğraf yüklemek uzun sürüyor. Yüksek fiyat, düşük bağlantı hızı yolcuları kısa sürede 10 bin metrede internetten soğutuyor. Bu nedenle yapılan araştırmalar uçaklardaki internet kullanımının düşük olduğuna dikkat çekiyor. Business veya first’te ise genellikle bedava hizmet verildiği için bu oran biraz daha yüksek. Geçen yıl yapılan ve dünya hava trafiğinin neredeyse yüzde 90’ını gerçekleştirilen IATA Genel Kurulu’nda bu konu gündeme gelmişti. Havayolu yöneticileri aslında operasyonunun hiç kârlı olmadığını, yolcular internete bağlandıkça zarar ettiklerine dikkat çekiyordu. Havada internet kullanımı en fazla ABD’deki havayollarında. Uyduların yüksek bağlantı hızı nedeniyle yolcular yoğun olarak uçakta internete giriyor.

Hangi havayolunda internet ne kadar?
Aeroflot: 15 dakika - 5 Dolar, 1 saat - 15 Dolar, 100 MB - 40 dolar. American: Tüm gün 16 dolar, aylık 49.95 dolar. Delta günlük 16, yıllık 600 dolar. Emirates ilk 20 MB bedava, 500 MB 16 dolar.

Yazının devamı...

Uçağa kaç dakika kala binebilirsiniz?

2 Eylül 2018

İç hat uçuşları yeni yeni yaygınlaşırken kalkış saatine 5 dakika kala havalimanına gelip görevlilerle kavga eden yolcuların haberlerini sık sık yapardık. Birçok yolcu o yıllar otobüs gibi uçuşa birkaç dakika kala gelip bineceğine inanırdı. Artık Türk yolcu da bilinçli. Havalimanına erken gelip son dakikaya kalmadan uçağa binmeye çalışıyor. Ama oldu ya trafiğe takıldınız. Geç kaldınız. Büyük bir havalimanındaysanız sizi stres dolu dakikalar bekliyor.

İşte uygulamalar
Türk Hava Yolları: İç hat seferlerinde uçuştan 45 dakika önce, dış hat seferlerinde uçuştan 60 dakika önce check-in işlemleri sona eriyor. Eskiden uçuşa 15 dakika kala yolcu alınabilirken geçen yıl sonunda uygulama 20 dakikaya çıkardı. İnternet check-in’i ise uçuşa 24 saat kala açılıyor. Kapanış, iç hatlarda 45, dış hatlarda da 90 dakika önce.

Pegasus: Online check-in uçuştan 72 saat önce başlıyor. Uçuşa 60 dakika kalıncaya kadar devam ediyor. Kontuara son bagaj teslimi veya check in işleminin uçuşa 45 dakika kalıncaya kadar tamamlanması gerekiyor. Kapı uçuşa 10 dakika kala kapatılıyor.

Yazının devamı...

Gemiden düşüp kurtulabilir misiniz?

26 Ağustos 2018

Son yılların en ilginç ‘kurtulma mucizelerinden’ biri geçenlerde Hırvatistan açıklarında yaşandı. 46 yaşındaki İngiliz vatandaşı Kay Longstaff, Hırvatistan’da Dubrovnik’ten kalkıp İtalya’da Venedik’e giden ‘Norveç Yıldızı’gemisinin yolcusuydu. Saat 23.45’te iddiaya göre erkek arkadaşı ile tartışmıştı. Kendini iyi hissetmiyordu. Geminin arka tarafındaki korkuluklara tırmandı ve Adriyatik Denizi’ne atladı. Gemi gece karanlığında hızla uzaklaşıyordu. Soğuk su onu kısa sürede kendine getirdi. Yaşamak istiyordu. Ama kurtulma şansı da milyonda birdi. Tüm olumsuzluklara rağmen o bir kabin memuruydu. Uzun yıllar İngiliz havayolu şirketi Virgin Atlantic’te uçtuktan sonra kariyerine özel iş jetlerinde devam ediyordu.




10 saat denizde
Denize düştükten saatler sonra sabah 06.00’da kaptan kayıp yolcuyu hem Hırvat hem de İtalyan Sahil Güvenlik birimlerine bildirdi. Geminin rotası üzerinde hemen arama-kurtarma çalışmaları başladı. Akıntı ve rüzgâr hesapları yapıldı. Bölgedeki diğer gemilere bilgi verildi. Birkaç saat sonra Hırvatistan Sahil Güvenlik ekipleri Kay Longstraff’ı buldu. 10 saat sonra kurtarılan ve uzun süre soğuk suda kalınca ‘hipotermi’ye girmeye başlayan Longstaff’a hemen sağlık müdahalesi yapıldı. Olayla ilgili olarak soruşturma başlatıldı.

Yazının devamı...

En çılgın uçuş emniyet videoları

19 Ağustos 2018

Türk Hava Yolları’nın yeni uçuş emniyet videosu yayımlandığında beni en çok meraklandıran 10 yaşındaki büyük kızımın vereceği tepkiydi. Çünkü videoda ‘Lego’ figürleri kullanılmıştı.  Toplam 3 dakika 41 saniyelik videoyu beraber seyrettikten sonra kızım oksijen maskelerini neden önce yetişkinlerin takması gerektiğinden can yeleğindeki ışığa kadar birçok soru sordu.

Videoyu seyrederken Batman’in hareketlerine kahkahalarla güldü. En çok da dans sahnelerinde eğlendi. Video hedefini bulmuştu. Acil durumlarda neler yapılması gerektiği çocuklara da ilgi çekerek bir dille, Lego kullanılarak anlatılmıştı. Son sorusu ise “Baba, THY Lego’larını nereden alabiliriz” oldu. Her uçuş öncesinde kabin memurları anonsla birlikte acil durumlarda nelerin yapılması gerektiğini yolculara anlatırlar. Ama 10 yolcudan 9’u bunu dinlemez. Bu nedenle havayolu şirketleri son yıllarda kuralları anlatan videolar hazırlıyor. Şirketler aslında bir bakıma bu videoları pazarlama unsuru olarak kullanıyor.

Ne yazık ki bazen komik olma, gönderme yapalım denirken kuralları hatırlatma amacı geri planda kalıyor. Veya film aşırı uzun olabiliyor.
Yeni Zelanda Havayolları: Bu konuda en üretken havayollarının başında Air New Zealand yani Yeni Zelanda Havayolları geliyor. Şirketin bir dönem ana sponsorları arasında olduğu ‘Yüzüklerin Efendisi’ filmlerinin karakterlerinden yola çıkarak hazırladığı videolar sosyal medyada büyük ilgi gördü.

Yazının devamı...

Uçaklar sıcak mı soğuk mu olmalı?

12 Ağustos 2018

Güvenlik, pasaport, değişen kapı derken koştura koştura uçağa yetiştiniz. Hatta son anda, adınız anons edilirken gelebildiniz. Kan-ter içindesiniz. Açığa park etmiş uçağınıza otobüsle gidiyorsunuz. Merdivenleri sırtınızda çantayla tırmanıp içeri girdiğinizde ‘hamam gibi’ bir kabin karşılıyor sizi... Veya tatile çıkıyorsunuz. Şort, incecik bir tişörtünüzü parmak arası terlik tamamlıyor. Uçaktan indikten kaç dakika sonra denize gireceğinizi tahmin etmeye çalışıyorsunuz. Bunları düşünürken kabine ayak bastığınızda ‘buzhane’ gibi bir ortama giriyorsunuz. Tüm uçuş boyunca üşümek ve battaniye bile bulamamak da cabası.

Hangisi iyi? Sıcak mı yoksa soğuk mu?

Bence doğru olan, her mevsimde abartılmamış bir soğukluk. Yapılan araştırmalar, soğuk kabinde yolcunun kendini daha hissettiğini ortaya koyuyor. Sıcakta ise şikâyetler artıyor. Bir de işin sağlık tarafı var. Yüksek sıcaklık nedeniyle yolcuların sorun yaşama riski yükseliyor.
Dünyada uçakların kabin ısı standardı 21 ile 23 santigrat derece arasında. Hatta Türk Hava Yolları bu konuda geçen mart ayında radikal bir karar aldı. Kabin ısısı 23 santigrat dereceye sabitlendi. Kabin ekipleri sürekli ölçüm yapıyor. Bu konuda havayollarının farklı uygulamaları var. Aralarında Lufthansa’nın da olduğu bazı Kuzey Avrupalı taşıyıcılar ise 20 santigrat derecede ısrarcı.

Yazının devamı...

Uçak kazasından kurtulmak mümkün mü?

5 Ağustos 2018

Geçen günlerde cep telefonuma gelen ‘Meksika’da uçak düştü’, haberinin fotoğrafı hiç de iç açıcı değildi. Arazinin ortasında bir Embraer 190 uçağı yatıyordu ve kabinin üst tarafı ise yanmıştı. Aklıma gelen ilk soru “Acaba kaç kişi bu kazada hayatını kaybetti?” oldu. Neyse ki kötü haber gelmedi. Uçakta bulunan 99 yolcu ve 4 mürettebat başarıyla tahliye edilmişti. Birkaç kişi hafif yaralanmıştı. Uçak kazalarından kurtulmak mümkün mü? Ne yapmak yaşam şansını artırıyor? Hangi koltuk daha emniyetli? Neden her uçuş öncesinde uçuş emniyet videoları oynatılıyor veya kabin ekibi kuralları yolculara tekrar hatırlatıyor?

Niye kurallar hatırlatılıyor?
Sorulara tersten yanıt vermeye başlarsak, her uçuş öncesinde acil durumların hatırlatılması bir havacılık kuralı. Unutmayın, kabin memurları ve pilotlar da her yıl bir veya birden çok tüm acil durumları simülatörlerde neredeyse bire bir yaşıyor, sınavlara giriyor, bilgilerini tazeliyor. Sizler de “Ben ne yapılacağını biliyorum!” demeyin. Uçağa bindiğinizde bir kez daha anlatılanlara kulak kabartın. En azından acil çıkış kapısının nerede olduğunu kontrol edin.



Yazının devamı...

Havayollarında vegan tartışması

29 Temmuz 2018

Geçen günlerde Yeni Zelanda Havayolları’nın uzun uçuşlarında sunduğu ikramla ilgili olarak ülkede ilginç bir tartışma yaşandı. Hayvancılığı ile ünlü Yeni Zelanda’nın bayrak taşıyıcı havayolu Air New Zealand, Auckland – Los Angeles seferlerinde içinde et olmayan bir hamburger sunmaya başladı.

‘Impossible Burger – İmkânsız Burger’ olarak adlandırılan hamburgerde et tadı, yetiştirilen özel sebzelerle veriliyordu. Havayolunun yeni ikramı ülkeyi de ikiye böldü. Hayvan üreticileri isyan bayrağını açarken vejetaryen ve veganlar ise bu karardan çok mutlu. Uluslararası havacılık kurallarına göre, havayolu şirketleri kabinde sundukları ikramda özel yemek tercihlerine sahip yolcular için farklı seçeneklere yer zorunda. Bunun en sıkı takipçileri de vejetaryen ve vegan yolcuları. Havayolları özel mönülerin yanı sıra bu tercihlere sahip yolculara için farklı ikramlara da normal mönüler içinde yer veriyor. Benzer durum havalimanlarındaki restoranlar için de geçerli.




Yazının devamı...
Tolga ÖZBEK Kimdir?

Tolga ÖZBEK