"Tolga Özbek" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Tolga Özbek" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Tolga Özbek

Tolga Özbek

Kabinde bebek krizi

15 Ekim 2019

Japon Havayolları’nın geçtiğimiz haftalarda uygulamaya başladığı yeni kuralı tüm dünyada büyük bir tartışmayı yanında getirdi. Havayolu, check-in esnasında size kabinde hangi koltuklarda 2 yaşının altında bebek yolcuların oturduğu bilgisini de paylaşıyordu. Bu uygulama, uçakta ağlayan bebeklerden uzak oturmak isteyenler tarafından olumlu karşılandı. Sosyal medyada yaşanan tartışmalarda bazı yolcular “Japon Havayolları’nı 13 saat durmadan ağlayan bebeklerin yerini gösterdiği için teşekkür ederim” diye yazdı. Çocuklu yolcular ise tepki gösterdi; Japon Havayolları’nı ayrımcılıkla, kendilerini izole etmekle suçladılar. Baba olmadan önce uçakta ağlayan minik yolcular, benim de sinir katsayımı zorlardı. En çok da yanındaki anne-babalara kızardım ama insanın çocuğu olunca gerçekleri yaşayarak öğreniyor. Ne kadar önlem alsanız da bazen bebeğiniz susmayabiliyor. Küçük bir huzursuzluk veya o an anlamadığınız bir hastalık başlangıcı tüm planlamayı alt üst ediyor. Bir de çocuğunuz sizin psikolojinizi görüp ağlamayı şiddetlendirince, çaresizliğiniz tüm kabini saran kriz haline gelebiliyor. Peki bu krizler nasıl önlenebilir?

‘Sessiz bölge’ uygulaması

İlk önerim, bebek ağlamasına dayanamayan, uçarken sakin bir ortamı tercih eden yolculara... Bu durumda yapacağınız en etkili şey dış sesi azaltan bir kulaklık edinmek. Müzik dinleyip film seyrederken dış dünya ile bağınızı koparabilirsiniz. Bir başka öneri de eğer uçakta boş koltuk varsa, kemer ikaz lambaları söndükten sonra kabin memurundan koltuğunuzu değiştirmeyi istemek. Pahalı bir öneri de Business veya First Class uçmak. Bir çok havayolu, iki yaşından minik yolcuları Business veya First Class’a kabul etmiyor. Hatta bazı şirketler, geniş gövdeli uçaklarında çocukların olmadığı ‘sessiz bölge’ uygulaması bile yapabiliyor. Kafanız bu konuya takıldıkça, ağlama krizi tamamen bir sinir harbi durumuna geçebiliyor. Kendinizi yıpratmak yerine biraz anne-baba ile empati kurmayı da deneyebilirsiniz.

Anne-babaların alacağı önlemler

Çocuktur, tabii ki ağlayacak ama benim en dayanamadığım konu, ağlamalara karşı sadece o minik ellerine cep telefonu tutuşturan, bir daha da ilgilenmeyen ‘tembel’ anne-babalar. 45 dakikalık bir iç hat uçuşu bile yapacaksanız, çocuğunuzla seyahatin hazırlığı saatler öncesinde başlıyor. Hatta buna uyku ve yemek saatlerine göre uçak biletinin zamanını ayarlamayı da eklemek lazım. Havalimanına gidiş, terminaldeki süreç, uçağa biniş gibi aşamalarda ne yapacağınızı kafanızda planlamalısınız.. Uçuş öncesinde çocuğunuz örneğin gripse, kulak ağrısı çekiyorsa, uçup uçmamayı bir kez daha düşünün. Bebekli yolcular için en kritik anlar kalkış ve inişte oluşan basınç farkları. Bebekler kendi kendine yutkunamadığı için uçakta değişen basınca karşı kendini dengelemekte zorluk çekecektir. Bunun için biberonla kalkış veya inişte bebeğinizi besleyebilirsiniz veya anneler emzirerek bebeklerinin daha iyi hissetmesini sağlayacaktır. Emzik kullanıyorsanız, basınç farkının bebeğiniz üzerindeki etkisinin azalmasını sağlayabilirsiniz.

Yazının devamı...

Bilet aldığınız havayolu batarsa

8 Ekim 2019

Son bir hafta içinde Avrupa’nın önde gelen havayolu-tur operatörü dört şirket (Fransa’dan Aigle Azur ve XL Airways, İngiltere’den Thomas Cook ve Slovenya’dan Adria Airways) arka arkaya battı. Bunların en büyüğü, İngiltere’nin 179 yaşındaki tur operatörü Thomas Cook’tu. Yaklaşık 150 bin tatilci mağdur oldu.

Tur operatörleri Avrupa’da bir dönem insanların tatil anlayışını belirliyordu. Büyük anlaşmalarla otel ve havayollarından çok iyi fiyatlar alınıyor ve bunlar ‘her şey dahil paket sistem’ ile sunuluyordu. Milyonlarca kişi bu sistemi kullanarak tatil yaptı ama işler son 10 yılda terse döndü. Gençler her şey dahil sistemlerin dışına çıkarak alternatif yerler aramaya, esnek tarihlerle farklı yerlerde tatil yapmaya başladı. Uçuşlarda düşük maliyetli havayolları öne çıktı. Tur operatörlerinin sadık müşterileri olarak ileri yaşlı bir kitle kaldı. Artan rekabet, tur operatörlerini ve sadece onlara hizmet veren ‘charter’ yani tarifesiz şirketleri aşırı zorlamaya başladı. Düşük maliyetli havayolları operasyonlarını tüm yıla yayıp maliyetlerini düşürürken bu tür şirketler küçülme içine girdi. Sonunda da arkalarında büyük borçlar bırakarak battı. İş modelini esnek kuran, özel konularda uzmanlaşan tur operatörleri veya sahip oldukları havayolları bugün ayakta kalabiliyor.

Önlem: Tatil sigortası

Peki ya sizin de uçak bileti veya tur satın aldığınız şirket batarsa? Bu durumda tatilcilerin mağduriyetlerinin önüne geçilmesi için özellikle tur operatörlerinin sattığı, bilet veya tatil paketi sigortaları devreye giriyor. Birçok ülkenin mevzuatı, tur operatörünün genel bir sigorta yaptırmasını şart koşuyor. Bu tür sigorta işlemlerinin ana görevi öncelikli olarak o kişiyi evine döndürmek. Yaşar Üniversitesi Öğretim Görevlisi Dr. Sami Aksoy, iflasın bir tasfiye süreci olduğuna dikkat çekerek, “Genellikle batan havayolunun bağlı olduğu devlet işe el koyar. Dünyanın bir ucunda mahsur kalan yolcuların sayısı çoksa devlet tarafından uçak kiralanarak getirilir” diyor. Siz nelere dikkat etmelisiniz? Çok ucuz bir fiyata rastladığınızda temkinli yaklaşın. Adı duyulmamış şirketler için dikkatli olun. Tur operatöründen alacağınız paketler için ek sigorta yaptırın.

Yazının devamı...

Uçmanın maliyeti yılda 6 milyon ton çöp

29 Eylül 2019

16 yaşındaki çevre aktivisti İsveçli Greta Thunberg’un Birleşmiş Milletler’deki konuşması dünyayı sarstı. Son yıllarda çevrecilerin odağında havayolları var. Şirketler de bu baskıyı doğrudan hissediyor. Bir bakıyorsunuz uçak bileti alırken fiyatın yanında “Bu havayolu yüzde 45 daha az emisyona sahip” gibi ibareler görüyorsunuz. Havayolları daha çevreci yeni nesil uçaklara geçmeye çalışıyor. Büyük yatırımların yanı sıra kabindeki çöpün geri dönüşümü hatta tek kullanımlık kulaklıkların durumuna kadar birçok konu gündemde!




ÇÖPÜN DEĞERİ
Örneğin İstanbul’dan uçağa bindiniz. Paris’e uçuyorsunuz. Yaklaşık üç buçuk saatlik uçuşta, 180 koltuklu bir uçakta ortalama 35 kilogram çöp oluşuyor. İkram malzemeleri, tuvalete atılan kâğıtlar derken bu miktar, uzun menzilli uçuşlarda ise yolcu sayısı ve havada kalış süresinin uzamasıyla 120 ila 150 kilograma kadar çıkıyor.

Yazının devamı...

Sualtındaki uçak filomuz

25 Ağustos 2019

Son 30 yılda teknolojilerin gelişmesi ve eğitim merkezlerinin artmasıyla tüplü dalış yaygın bir spor haline geldi. 20-25 metre derinlikteki batık uçaklar da önemli dalış noktalarının başında geliyor. Turizm Bakanlığı ve Türkiye Sualtı Sporları Federasyonu, 2000’li yılların başından bu yana Akdeniz ve Ege’de pek çok suni batık oluşturdu. Bu batıklar yapay birer resif olarak denizaltı canlılarına ev oldu. Bazıları tecrübesiz dalgıçların bile inebileceği derinliklerde bulunuyor. Uçak 18 metreden daha derinde değilse ‘1 Yıldızlı Dalış Brövesi’ yeterli oluyor. Eğer 20 metre ve altındaysa, ‘2 Yıldızlı Dalış Brövesi’ gerekiyor. Tekneyla ulaşım, ekipman ve bir öğün yemek dahil fiyatlar, 130-200 TL arasında değişiyor. Dalacak kişi yeterliliğini göstermek zorunda. Dalışlara tecrübeli dalgıçlar da eşlik ediyor.

A330-300 / Saros Körfezi, Çanakkale
2016’ya kadar yolcu taşıdı
Geçen nisan İbrice’de batırılan Airbus A330-300 tipi yolcu uçağı, 1995’te imalat hattından çıktı. Hong Kong’da Dragon Air’de uçtuktan sonra 2010’da Onur Havayolları’nın filosuna katıldı. 2016 sonuna kadar da yolcu taşıdı. Emekli olup parçalara ayrıldıktan sonra 6 TIR ile Saros Körfezi’ne taşındı. Dünyanın en büyük ikinci batığı olan uçağa, limandan İbrice Dalış Merkezi’nin teknesi ile 15 dakikada ulaşmak mümkün. Gövdesinden bazı parçalar söküldüğü için dalgıçlara rahat dolaşma imkânı sunuyor. Kabinin arkasından başlayıp kokpite ulaşmak yaklaşık beş dakika sürüyor. Geniş kokpit içinde dolaşmak da ayrı bir keyif.



Yazının devamı...

Rötarla başa çıkma rehberi

11 Ağustos 2019

1. Sakin olun
Bağırıp çağırmanın kimseye faydası yok. Planlı, doğru ve zamanında hareket ederseniz bu durumdan en az şekilde etkileneceğinizi unutmayın. İletişim kanallarınız açık olsun. Havayolları rötar yaşanan veya iptal olan seferlerle ilgili yolculara SMS veya elektronik posta gönderebiliyor.Sosyal medya üzerinden yapılan şikâyetleri de havayolu şirketleri anlık olarak takip ediyor.

2. Havayolu sizi ulaştırmak zorunda
Uluslararası kurallara göre havayolu şirketleri, yolcuları müsait yer bulunan diğer bir sefer ile uçurmak zorunda. Uçuş, gerekirse başka bir havayolunun seferiyle de olabilir. Eğer bu gerçekleşemiyorsa, havayolu size karayolu ulaşım alternatifi de sunacaktır. Seçeneklerle ilgili detaylı bilgi alacağınız yer, havayolunun ofisi, yer hizmetleri veren kuruluşun bankosu veya check-in kontuarı olabilir.

3. Bağlantılı uçuşlarda ne oluyor?

Yazının devamı...

İç hatlar neden bu kadar pahalı?

4 Ağustos 2019

Tatil biletini aylar önce uygun fiyata alanlar, kumsallara uçanlar pek farkında değil. Ama bir süredir iç hatlarda uçabilmek, hele de son güne kaldığınızda neredeyse imkânsız. Acil çıkan bir iş veya düğün-cenaze için uçağa binmek hayal oldu. Bu yükselişten otobüs biletleri de payını aldı. Türk Sivil Havacılık Sektörü için 2004 önemli bir milattı. İç hatlar THY’nin tekelinden çıktı ve özel havayollarına açıldı. Bir anda artan seferler ile Türkiye uçmaya başladı. Farklı merkezlerden çapraz uçuşlar, sonrasında bölgesel küçük uçaklar derken işler döndü dolaştı tekrar başa döndü. Seferler azaltıldı. Örneğin şu anda Van’a iki hafta boyunca uçak bileti bulmak imkânsız. Veya Diyarbakır’a inanılmaz yüksek fiyatlar uygulanıyor. Bir bakıyorsunuz daha önce üç şirketin sefer yaptığı bir kente sadece Türk Hava Yolları uçuyor. Neden böyle oldu?

1. Bilet tavan fiyat uygulaması maliyetleri kurtarmıyor: Sektörün girdileri yani uçak kiralarından yakıta, bakımdan bazı şirketlerde maaşlara kadar tüm kalemler döviz üzerinden. Katlanan maliyetler nedeniyle havayolları tavan fiyatta bile zarar edebiliyor. Bu nedenle havayolları iç hatlara çekimser bakıyor. Uçmak istemiyor. Şirketlerin bu konuda kulakları Ankara’da.

2. Havayolları daha çok para kazanacakları hatlarda uçmak istiyor: İstanbul’dan Van’a uçuş yaklaşık 2 saat. İstanbul-Viyana arası da iki saat. Bir tarafta bilet fiyatı 300 TL, diğerinde ise 300 Euro. Böylece şirketler dönemsel olarak daha fazla para kazanacağı noktaları seçiyor. İç hat uçmaktansa daha fazla dış hata yöneliyor. Hatta uçaklarını ekipleriyle kiralıyor. Geçmişte yoğun olarak iç hat uçan Onur Air, AtlasGlobal bile filolarını dış hat uçuşlara yöneltmiş durumda.

3. Yere inen filolar: Boeing havacılık tarihinin en büyük krizlerinden birini 737 MAX modeli ile yaşıyor. Örneğin THY’nin teslim aldığı 12 uçak, geçen marttan bu yana yerde, uçamıyor. THY teslim alacağı diğer 12 uçağı da alamıyor. SunExpress ve Corendon beklemede. Bu uçakların yere inmesi, çok ciddi yoğunluğun yaşandığı yaz döneminde operasyonu inanılmaz zorladı. Normalde iç hatlar için ayrılan filolar ise dış hatlara yöneltilmiş durumda.

Yazının devamı...

Favori koltukların bedeli

28 Temmuz 2019

Eski günler güzeldi... Check-in yaptırırken kontuarlarda görevliye istediğiniz koltuğu söylerdiniz; o da doluluk durumuna göre seçiminizi biniş kartına yazdırır ve size uzatırdı. Bu günler geride kaldı. Havayolları artık bırakın internetten check-in işlemini, daha bileti satın alırken ek ödeme talep ediyor. Önde mi oturmak istiyorsunuz? Tercihiniz cam kenarından yana mı? Hemen kredi kartınızı hazırlayın. Erken satın alma ile istediğiniz koltuğa daha uygun fiyata ulaşmanız mümkün. Özel yolcu programına üyeyseniz uçuş mili karşılığı da koltuk seçebiliyorsunuz. Peki istediğiniz koltukta oturabilmenin bedeli nedir? İşte Türkiye’deki havayollarının 2019 yaz tarifesi:

TÜRK HAVA YOLLARI: Business sınıfında koltuk seçimi için bir ücret yok. Ekonomi sınıfındaysa iç hatlarda 25 TL vererek koltuk seçimi yapabiliyorsunuz. Aralığın geniş olduğu koltuklar için fiyat daha yüksek: 40 TL. Uçuşa 24 saat ve daha az kaldıysa koltuk seçimi ücretsiz. Dış hatlarda da koltuk seçimi ücretsiz ama diz mesafesi geniş olan koltuk isterseniz fiyat 19 dolardan başlıyor. Kıtalararası uçuşlarda bu rakam 109 dolara kadar çıkıyor.

ANADOLU JET: Ücretsiz seçim uçuşa altı saat kala yapılabiliyor. Öncesinde, geniş koltuklar 15-40 TL arasında ücretle seçilebiliyor.

PEGASUS: Ön sıralardaki koltuk fiyatları iç hatlarda 17 TL, dış hatlarda 13 dolar. Ekstra diz mesafesine sahip koltuklar iç hatlarda 26 TL, dış hatlar 22 dolardan, pencere kenarı veya koridor tarafı iç hatlarda 16 TL, dış hatlar 11 dolardan, diğer koltuklar iç hatlarda 15 TL, yurtdışı için de 11 dolardan başlıyor.

Yazının devamı...

Uçakta film izlerken ağlıyor musunuz?

2 Temmuz 2019

Başlıktaki soruyu Twitter’da 11.3 milyon takipçisi olan Chrissy Teigen sorduğunda çok ilginç cevaplar aldı. Kimi normalde seyredip fazla tepki vermediği filmleri uçakta seyrettiğinde duygu patlaması yaşadığını, kimi göz yaşlarına boğulduğunu söylüyordu. Havayollarının uçuş emniyet videolarını bile gözü yaşlı seyredenler vardı!

Ben de bu soruyu sık uçan arkadaşlarıma sordum, benzer cevaplar aldım. Özellikle yerli veya yabancı eski filmleri izleyip gözleri dolanların sayısı yüksek. Peki uçaktayken neden duygularımız değişiyor?
Uzmanlara göre kapalı kabin içindeki kuru hava, değişen basınç, sevdiklerimizi uzaklarda bırakmak, kontrol hissini kaybetmek vücudun dengesini bozuyor. Bu durum sadece fiziksel anlamda değil, duygusal olarak da değişikliklere uğramamıza sebep oluyor. Klinik psikologlara göre uçakta yolcular içinde bulundukları ortam üzerinde kontrol sahibi olamadıklarını hissediyorlar. Kapalı bir ortamda uzun süren oturma zorunluluğu, kişinin hareketlerinin kısıtlandığı duygusu oluşturuyor. Uçakta her an kötü bir şey olabileceği endişesi de beynin daha fazla stres hormonu salgılamasına yol açıyor. Kalp atışı hızlanıyor. Daha çabuk nefes alıp veriyoruz.

Duyular da etkileniyor
Uzmanlar bu durumunun önüne geçmek için yolculara günlük hayatta zevk aldıkları uğraşları (bulmaca çözmek, sevdikleri atıştırmalıkları tüketmek gibi) uçağa taşımalarını öneriyor. Bu arada sudoku’nun yolcular arasında çok popüler olduğunu bilgisini verelim. Uçakta tat alma duyusunun körelmesi, koku almanın azalması, kulak ağrısı gibi sıkıntılar da yolcuların duygu durumunu etkiliyor. Uluslararası Gastronomi ve Yemek Bilimi Bülteni’ne göre düşük hava basıncı ve arka plandaki gürültüyle ‘umami’ tatlarının tüketiminde artış yaşanıyor. Umami, Japon kimyager İkeda tarafından keşfedilmiş bir tat. Besinlerde bulunan glutamat seviyesi bu tadı almakta belirleyici oluyor. Domates, et, peynir gibi besinlerde yoğun olarak bulunuyor. Havayolları da özel olarak bu tat duyusunu harekete geçirecek mönüler hazırlıyor.


Yazının devamı...
Tolga ÖZBEK Kimdir?

Tolga ÖZBEK