GENÇ PARTİ TÜZÜĞÜ

İKİNCİ BÖLÜM
PARTİ ÜYELİĞİ

MADDE 4 - ÜYE OLMANIN ŞARTLARI
Partinin tüzük ve programını kabul ettiğini bir beyanname ile belirten, başka bir siyasi partiye kayıtlı olmayan, on sekiz yaşını doldurmuş, medeni ve siyasi hakları kullanma ehliyetine sahip her Türk vatandaşı, partiye belirli bir aidatı ödemeyi kabul etmek koşuluyla üye olabilir.

MADDE 5 - ÜYELİĞİ KABUL EDİLMEYECEK OLANLAR
Hakimler ve savcılar, Sayıştay dahil yüksek yargı organı mensupları, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan memurlar ile işçi niteliği taşımayan diğer görevliler, Silahlı Kuvvetler mensupları ile yüksek öğrenim öncesi öğrenciler, kamu hizmetlerinden yasaklılar, zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolaylı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçları, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma veya devlet sırlarını açığa vurma suçlarından biriyle mahkum olanlar, herhangi bir suçtan dolayı, ağır hapis veya taksirli suçlar hariç 5 yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkum olanlar, Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitabının birinci babında yazılı suçlardan veya bu suçların işlemesini aleni olarak tahrik etme suçundan mahkum olanlar, terör eyleminden mahkum olanlar, Partimize üye olamazlar.

Yüksek Öğretim elemanları, yasaklamanın dışındadır. Bunlar hakkında, Yüksek Öğretim Kanunu uygulanır.

Anayasa ve Siyasi Partiler Yasası'nda Yapılacak değişiklikler ile bu maddede yazılı üyelik sınırlamalarında değişiklik yapılarak, konulan sınırlamaların bir kısmının ya da tamamının kaldırılması halinde, kaldırılan sınırlamalar herhangi bir değişiklik yapılmasına gerek olmaksızın bu tüzükten çıkarılmış sayılır.

MADDE 6 - ÜYELİĞE KABUL VE KAYIT
Partiye üye olmak isteyen bir kimse, iki partilinin referansını içeren bir giriş beyannamesi doldurarak, sürekli oturduğu ilçe başkanlığına alındı belgesi karşılığında verir.

İlçe yönetim kurulu, giriş beyannamesindeki bilgileri tam ve yeterli görmediği takdirde, başvuru sahibinin durumunu oturduğu yerdeki partililerden ve resmi mercilerden ayrıca sorabilir.

İlçe yönetim kurulu, üyelik başvurusu ile ilgili inceleme ve soruşturmasını, genel merkezin bu işle görevli komisyonunun yazılı onayını da alarak en geç 30 gün içinde tamamlar ve başvuru sahibinin üyeliğe kabul edilip edilmediğini kendisine bildirir.

Karar, başvuru sahibinin üyeliğe kabulü şeklinde ise tarih ve sırasına göre üye kayıt defterine kayıt yapılır.

30 gün içinde karara bağlanmamış olan üyelik başvuruları kabul edilmemiş sayılır.

Karar, isteklinin partiye alınmaması yolunda ise bu husus, 15 gün içinde kendisine yazılı olarak bildirilir. İlçe yönetim kurulu, üyeliğe kabul etmemeye dair kararlarında gerekçe göstermek zorunda değildir. İstemi reddedilen kişi, ilçe yönetim kurulu kararının kendisine yazılı olarak tebliğinden itibaren, 7 gün içinde il yönetim kuruluna başvurabilir. İl yönetim kurulunun, 15 gün içinde vereceği karar kesindir.

Başkanlık Divanı, resen veya müracaat üzerine süreye bakılmaksızın üye kayıtları konusunda nihai kararı vermeye yetkilidir.

Kadın ve Gençlik Kollarına üye kaydı için de yukarıdaki hükümler uygulanır.

Bir kimse, bütün yurtta yalnız bir ilçede partiye üye olarak kayıt olabilir. Kayıt yeri, o kişinin devamlı oturduğu mahalle veya köyün bağlı olduğu ilçedir. Üye ile ilgili işlemler, kayıtlı olduğu mahalle ve köy dikkate alınarak yapılır. Üye, oturduğu yeri değiştirmedikçe başka bir ilçeye veya başka bir mahalle veya köye kaydının naklini isteyemez ve parti yönetim kurullarınca da nakledilemez.

Parti üyelerine, ilçe başkanlıklarınca, genel merkezin hazırladığı, parti kimlik belgesi verilir. Bu belge, üyeliğin ispatı için yeterli olup, yer değiştiren üyeler, kayıtlarını aktardıkları ilçe başkanlığından yeni kimlik belgesi almak zorundadırlar.

MADDE 7 - GENEL MERKEZCE ÜYELİĞE KABUL
Ülkeye büyük hizmeti geçmiş kimseler partiye Merkez Yönetim Kurulu tarafından kabul edilir. Merkez Yönetim Kurulu, uygun gördüğü kimselerin partiye kaydına karar verebilir. Bunların giriş beyannameleri kanuni ikâmetgâhlarının bulunduğu ilçeye gönderilerek kayıtları yaptırılır.

Merkez Yönetim Kurulu'nca Partiye kabul edilen kimseler hakkında partinin diğer organlarınca hiç bir itiraz ileri sürülemez.

MADDE 8 - YENİDEN ÜYELİĞE KABUL
Parti üyeliğinden herhangi bir sebeple ayrılmış olanların yeniden parti üyeliğine kabulü ilçe yönetim kurulunun teklifi üzerine Merkez Yönetim Kurulu onayı alınarak il yönetim kurulunun kararı ile yapılır. İl yönetim kurulu kararı kesindir.

Parti üyeliğinden ayrılmış olan Merkez Yönetim Kurulu, Başkanlık Divanı ve Merkez Disiplin Kurulu üyeleri ile il ve büyükşehir belediye başkanları ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin tekrar partiye kabullerinde Merkez Yönetim Kurulu yetkilidir.

MADDE 9 - ÜYE KAYIT DEFTERİ VE İŞLEMLERİ
İlçe yönetim kurulu, Genel Merkezce hazırlanıp gönderilen ve İlçe Seçim Kurulu Başkanlığına onaylatılmış "Üye Kayıt Defteri" tutar.

Her köy ve mahalle için bir defter tutulur. Parti üyeliğine kabul edilenler, mensup oldukları köy veya mahalleye göre sıra numarası verilerek bu deftere kaydedilirler.

Üye kayıt defterinin ihtiva edeceği bilgiler ile kayıtlarla ilgili diğer hususlar, üye giriş beyannamelerinin düzenlenmesi, doldurulması ve saklanması, bu defterlere dayanarak genel merkeze gönderilmek üzere hazırlanacak özet bilgilerin nasıl düzenleneceği gibi hususlar yönetmelikle gösterilir.

Kadın ve Gençlik Kolları ile diğer yan kuruluşlar, temel Teşkilat İlçe Başkanlarınca tasdikli üye kayıt defterleri tutarlar. Bu defterlere, yetkili kurul kararı ile üyelikleri kesinleşenlerin kaydı yapılır. Bu deftere kaydedilen üyelerin ilçe defterindeki üye kayıt numaraları da, defterin ayrı bir sütununa karşılıklı kontrol imkânı yaratmak için kaydedilir.

MADDE 10 - ÜYE KAYITLARININ İPTALİ VE YENİLENMESİ
Merkez Yönetim Kurulu, gerek gördüğü hallerde ve yerlerde üye kayıtlarının iptaline ve yeniden yazımına karar verebilir.

MADDE 11 - PARTİ ÜYELİĞİNİN SAĞLADIĞI HAKLAR
Parti üyeleri aşağıdaki haklara sahiptirler:

11.1. Her türlü parti faaliyetine ve toplantısına katılmak, düşünce ve görüşlerini bildirmek,

11.2. Kongre delegeliği ile kurullardaki başkan ve üyelikler dahil her türlü göreve aday olmak, oy vermek ve seçildiği takdirde görev almak,

11.3. Seçimlerde aday yoklamasına katılmak, seçildikleri takdirde parti listelerine girmek,

11.4. Parti program ve tüzüğünün uygulanması ile ilgili görüşlerini parti teşkilat ve görevlilerine yazılı ve sözlü olarak duyurmak.

MADDE 12 - ÜYELERİN PARTİ İÇİ İLİŞKİLERİ VE SORUMLULUKLARI
Parti üyeleri aşağıdaki sorumlulukları taşırlar:

12.1. Anayasa ve kanunlara, partinin program tüzük ve yönetmeliklerinde belirtilen hükümlerine ve partinin yetkili organlarınca verilen kararlara uymak,

12.2. Parti tüzük, program, yönetmelik ve yetkili kurul karar ve bildirilerinde belirtilen esaslara aynı fikir ve inanç doğrultusunda üyeler arasında bulunması gereken dostluk, kardeşlik ve arkadaşlık bağlarıyla çalışmak,

12.3. Siyasal hayatta, erdeme, verimliliğe, yeteneğe, bilgi birikimine ve emeğe uygun yükselmenin esas olduğuna inanmak ve bu ilkelere uymak,

12.4. Siyaseti onurlu bir sosyal hizmet saymak,

12.5. Özel yaşamlarında, görev yerlerinde ve işlerinde, üyesi bulundukları kurum, kurul ve kuruluşlarda partinin ilkelerine ve amaçlarına uygun davranmak ve çalışmak,

12.6. Partinin ilkelerini yaymak ve hedeflerine ulaşması için çalışmak,

12.7. Partinin birliğini parti içindeki sevgi, saygı, huzur ve ahengi bozacak davranışlardan sakınmak,

12.8. Program, tüzük ve yönetmelik hükümlerine, yetkili organlar tarafından verilen kararlara ve yayınlanan bildirilere aykırı söz ve yayında bulunmamak,

12.9. Siyasal görevleri özel çıkarlar için kullanmamak, siyasette etkinlik kazanmak için kimseye şahsi çıkar sağlamamak.

MADDE 13 - PARTİ ÜYELERİNİN PARTİ DIŞI İLİŞKİLERİ
Parti üyeleri;

13.1. Ülkesi ve milleti ile bölünmez bir bütün olan Türkiye Cumhuriyeti'nde herhangi bir bölgenin, ırkın, mezhebin veya sosyal bir sınıfın diğerlerine hakim veya diğerlerinden imtiyazlı olması hedeflerine yönelik faaliyette bulunamazlar.

13.2. Yurttaşlara kin, nefret, partizanlık gibi zararlı duygu ve fikirleri aşılamak suretiyle milli birliği sarsmaya ve bozmaya çalışan her türlü fikir ve davranışlarla savaşmayı vatan borcu bilirler.

13.3. Milli huzur ve menfaatlerin, şahsi menfaat ve huzurdan daha önde geldiğine inanan kişiler olarak, ister iktidarda isterse muhalefette olsun, devlet organlarının ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun bir şekilde hareket etmelerini sağlama hedefini güderler.

13.4. Bütün vatandaşlar arasında sevgi ve saygıya dayalı, samimi bir kardeşlik havasının tesisi yaratılması için her türlü gayreti gösterirler.

MADDE 14 - PARTİ ÜYELİĞİNİN SONA ERMESİ
Parti üyeliği aşağıdaki hallerde sona erer:
14.1. İstifa,

14.2. Ölüm,

14.3. Başka bir partiye üyelik başvurusunda bulunmak, üye olmak veya başka bir partide görev almış olmak,

14.4. Siyasi Partiler Kanunu ve bu Tüzük uyarınca yetkili mercilerin verecekleri karar ile üyelikten ihraç edilmiş olmak.

Üyelikten ayrıldığını bağlı bulunduğu ilçe başkanlığına şahsen veya noter kanalıyla bildiren veya başka bir partiye kaydolduğu anlaşılan üye ile üye olma şartlarını sonradan kaybeden veya üyeliğe giriş sırasında üyelik şartlarını taşımadıkları sonradan anlaşılanların üyelik kaydı İlçe Yönetim Kurulu kararı ile silinir.

Bu maddenin 14.3 bendinde belirtilen sebeplerle kaydının silinmesine karar verilen üyeye, bu karar 5 gün içerisinde tebliğ edilir. İlgilinin tebliğden itibaren 5 gün içerisinde il yönetim kuruluna itiraz hakkı vardır. İl yönetim kurulu 15 gün içerisinde kararını verir ve ilgiliye tebliğ eder. Bu karar kesindir.

GENÇ PARTİ TÜZÜĞÜ

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
PARTİ TEŞKİLATI

MADDE 15 - TEŞKİLAT BİRİMLERİ
Parti; temel birimler ile yan kuruluşlar ve yurt dışı
temsilciliklerinden meydana gelir.
A. GENEL MERKEZ TEŞKİLATI
a) Büyük Kongre
b) Merkez Yönetim Kurulu
c) Genel Başkan
d) Başkanlık Divanı
e) Merkez Disiplin Kurulu
f) Müşterek Disiplin Kurulu
B. TBMM KURULLARI
a) TBMM Parti Grubu
b) TBMM Parti Grubu Yönetim Kurulu
c) TBMM Grup Disiplin Kurulu
C. TAŞRA TEŞKİLATI
a) İl Teşkilatı
i) İl Kongresi
ii) İl Başkanı
iii) İl Yönetim Kurulu
iv) İl Disiplin Kurulu
b) İlçe Teşkilatı
i) İlçe Kongresi
ii) İlçe Başkanı
iii) İlçe Yönetim Kurulu
iv) Belde Teşkilâtı

D. MAHALLİ İDARELER MECLİS GRUBU
a) İl Genel Meclisi Parti Grubu
b) Belediye Meclisi Parti Grubu
E. YAN BİRİMLER VE YURTDIŞI TEMSİLCİLİKLER
a. KADIN VE GENÇLİK KOLLARI
b. YURT DIŞI TEMSİLCİLİKLER
c. DİĞER YAN KURUL VE KOMİSYONLAR

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
GENEL MERKEZ TEŞKİLATI

I. BÜYÜK KONGRE
MADDE 16 - BÜYÜK KONGRENİN OLUŞUMU
Büyük Kongre seçilmiş üyeler ile tabii üyelerden teşekkül eder.

Seçilmiş üyeler, her il kongresinin seçtiği ve toplamı en fazla 550 olan delegelerdir. Parti teşkilatı bulunan her ile iki (2) delege tahsis edildikten sonra kalan delege sayısı, illerin çıkaracağı milletvekili sayıları da dikkate alınarak Genel Başkan tarafından tespit edilir. Büyük Kongre il delegeleri sayıları Başkanlık Divanı tarafından İl Başkanlıklarına bildirilir.

Tabii üyeler: Partinin Genel Başkanı, Merkez Yönetim ve Merkez Disiplin Kurullarının üyeleri, partili bakan ve milletvekilleri ile üyelikleri devam eden parti kurucularıdır. Üyeliği devam eden Parti kurucularının, seçilmiş Büyük Kongre üye sayısının % 15'inden fazla olması durumunda, Kongre üyesi olacaklar Merkez Yönetim Kurulu tarafından yapılacak gizli oylama ile tespit edilir.

Büyük Kongre'nin tabii üyesi olanlar il kongrelerinde delege seçilemezler ve bu üyelerden Merkez Yönetim Kurulu üyesi olanlar, bu Kurulun ibrasına ilişkin oylamalara katılamazlar.

MADDE 17 - BÜYÜK KONGRENİN GÖREV VE YETKİLERİ
Büyük Kongre, partinin en üst düzeyde yetkili ve sorumlu karar organıdır. Parti Teşkilatı'nın bütün birimleri ile her türlü Parti faaliyeti ve Parti politikası hakkında son ve kesin karar verme yetkisine sahiptir. Büyük Kongre'nin başlıca görev ve yetkileri şunlardır.

17.1. Parti Genel Başkanı, Merkez Yönetim Kurulu ve Merkez Disiplin Kurulu asil ve yedek üyelerini gizli oyla seçmek.

17.2. Gerek görülmesi halinde Parti Tüzük ve Programını değiştirmek.

17.3. Partinin gelir-gider ve harcamalarını kapsayan kesin hesabını bir komisyon marifetiyle inceleterek karara bağlamak.

17.4. Merkez Yönetim Kurulunu ibra etmek veya kesin hesabı reddetmek.

17.5. Kanunlar, parti tüzük ve programı çerçevesinde toplumu ve devleti ilgilendiren konular ile kamu faali-yetleri ve Parti politikası hakkında, genel nitelikte olmak şartıyla temenni kararları veya bağlayıcı kararlar almak.

17.6. Parti yararı ve ilgilinin özel durumu itibarıyla gerek görülmesi durumunda, her kademedeki disiplin kurulunca verilen cezaları affetmek,

17.7. Partinin kapanmasına veya başka bir parti ile birleşmesine ve böylece hukuki varlığı sona erecek partinin, taşınır ve taşınmaz malları ile haklarının tasfiye usul ve esaslarını belirlemek,

17.8. İlgili kanunlar ile işbu tüzüğün diğer maddelerinde yer alan sair hususları karara bağlamak.

MADDE 18 - BÜYÜK KONGRE TOPLANTILARI VE GÜNDEM
Büyük Kongre toplantısı olağan ve olağanüstü olmak üzere iki farklı şekilde düzenlenebilir.

Olağan toplantılar : Büyük Kongre'nin olağan toplantıları Genel Başkanın teklifi ile Merkez Yönetim Kurulunun tespit edeceği yer ve zamanda yapılır. Ancak bu toplantılar arasında geçecek süre iki yıldan az, üç yıldan fazla olamaz.

Olağanüstü toplantılar : Genel Başkan veya Merkez Yönetim Kurulunca gerek görülen hallerde veya Büyük Kongre delegelerinin en az beşte birinin imzaları noterce onaylı yazılı talebi üzerine, Büyük Kongre olağanüstü toplantıya çağrılabilir.

Olağan toplantı gündemini Genel Başkan veya Merkez Yönetim Kurulu hazırlar. Olağanüstü toplantının gündemi ise, davet yapan organca hazırlanır. Gündemsiz olağanüstü toplantı talebinde bulunulamaz.

Büyük Kongre Toplantılarında yalnız gündemde yer alan maddeler görüşülür. Ancak toplantıda hazır bulunan üyelerin onda biri tarafından görüşülmesi istenen konuların gündeme alınması zorunludur.

Büyük Kongre toplantılarının yeri, zamanı ve gündemi en az 15 gün önce il başkanlıklarına ve en büyük mülki amire bildirilir. Olağanüstü toplantılar için bildirim süresi 15 gündür. Belirlenen tarihte toplantı yeter sayısı olan üye tam sayısının salt çoğunluğuna ulaşılamadığı takdirde ikinci toplantı, birinci toplantı saatinden en az iki saat sonra aynı yer ve saatte mevcudun katılımı ile gerçekleştirilir.

Seçim yapılacak toplantının yeri, zamanı ve gündemi ile ikinci toplantıya dair hususlar ve Büyük Kongre üyelerini gösterir delege listesi, kongre toplantısından en az 15 gün önce Yüksek Seçim Kurulunun belirleyeceği ilçe seçim kurulu başkanına bildirilir. Bu liste, Büyük Kongre'de yoklama cetvelini teşkil eder.

MADDE 19 - BÜYÜK KONGRENİN AÇILIŞI
Büyük Kongre, Parti Genel Başkanı, Vekili veya Genel Başkanın görevlendireceği Merkez Yönetim Kurulu üyelerinden biri tarafından usulüne uygun olarak yoklama yapıldıktan sonra yeterli çoğunluk sağlanmışsa açılır.

Büyük Kongre'nin karar yeter sayısı hazır bulunan üyelerin salt çoğunluğudur.

MADDE 20 - KONGRE DİVANI VE GÖREVLERİ
Büyük Kongre'de gündeme geçilmeden önce; bir başkan, iki başkan yardımcısı ve iki katip seçilerek kongre divanı teşkil edilir. Büyük Kongre'nin divan başkanı ve üyeleri açık oylamayla seçilir.

Kongre divanı; müzakereleri idare etmek, toplantı düzenini sağlamak, tutanağı kaleme alıp imzalamak, sayım ve tasnif komisyonuna üye seçmek, oylamaların sayım ve dökümlerini denetlemek ve tasnif sırasında veya sonradan yapılan itirazları inceleyip karara bağlamakla görevlidir. Kongrenin devamının herhangi bir nedenle mümkün olmaması halinde Büyük Kongre Divan Başkanı kongreye ara verebilir veya kongreyi sona erdirebilir.

MADDE 21 - AÇILIŞ KONUŞMASI VE RAPORLARIN OKUNMASI
Büyük Kongre'de divanın teşkilinden sonra, açılış konuşması için Parti Genel Başkanı'na söz verilir. Genel Başkan yoksa başkanlığa vekalet eden üye açılış konuşmasını yapar. Daha sonra Merkez Yönetim Kurulunun faaliyet raporu okunur.

MADDE 22 - KOMİSYONLARIN TEŞKİLİ
Büyük Kongre'de divan çalışmalarına yardımcı olmak üzere, konunun özelliğine ve kongrede beliren eğilime uygun olarak, divana karşı sorumlu olacak yeter sayıda komisyon kurulur. Her komisyon bir başkan, bir başkan yardımcısı ve bir katip seçmek suretiyle komisyon divanını teşkil eder. Divan, gündemi belirleyerek incelemeleri başlatır. Divan, işin mahiyetine uygun olmak kaydıyla, özel ihtisas gerektiren herhangi bir konunun açıklanması veya savunulması görevini, Kongre üyelerinden birine verebilir.

Komisyon Divan Başkanı, inceleme sonuçlarını gösterir komisyon raporunu, varsa ekleri ile birlikte üyelere imzalattırdıktan sonra Büyük Kongre Divanı'na verir. Komisyon raporu Büyük Kongre'de görüşülerek oylanır. Kabul edilirse kesinlik kazanır.

MADDE 23 - KONGRE GÖRÜŞMELERİ
Büyük Kongre, gündemdeki sıraya göre çalışmalarını yürütür. Kongrede hazır bulunan delegelerin çoğunluğunun kararı ile gündem maddelerinin sırası değiştirilebilir.

Ayrıca, kongre üye tam sayısının onda biri kadar üyenin yazılı istemi üzerine kanunlara, partinin tüzük ve programına aykırı olmayan konuların gündeme alınması zorunludur.

Parti tüzük ve programında değişiklik yapılmasına ilişkin olan veya parti politikalarını ilgilendiren konularda karar alınmasına dair teklifleri karara bağlamak için; bunların Genel Başkan, Merkez Yönetim Kurulu veya Büyük Kongre üyelerinin en az yirmide biri tarafından ileri sürülmüş olması gerekir.

Merkez Yönetim Kurulunun çalışma ve kesin hesap raporları görüşülüp karara bağlanmadan organ seçimlerinin oylanmasına geçilemez.

Kanunlar, parti tüzük ve programı çerçevesinde toplumu ve Devleti ilgilendiren konularla, kamu faaliyetleri konularında karar alınmasına dair teklifleri karara bağlamak için, bu tekliflerin Büyük Kongrede hazır bulunan üyelerin üçte biri tarafından yapılmış olması şarttır.

Bu teklifler Büyük Kongrece seçilecek bir komisyonda görüşüldükten sonra komisyon raporu ile birlikte incelenir ve karara bağlanır.

Görüşmelerde söz isteyenlere sıra ile söz verilir. Genel Başkan, Merkez Yönetim Kurulu ve Başkanlık Divanı temsilcileriyle komisyon başkan ve sözcülerine öncelikle söz verilir. Konuşmacıların konuşma sürelerine sınırlama getirebilir.

Görüşmeler sırasında toplantı düzenini bozanlara divan başkanı önce ihtar verir. İki ihtara rağmen düzeni bozmaya devam edenler toplantıdan, oy hakları saklı kalmak kaydıyla çıkarılır. Başkan, konuşma sırasında gündem veya konu dışına çıkanları önce uyarır, ısrar etmesi halinde sözü keser.

Kongre başkanı, Siyasi Partiler Kanununun ilgili yasaklara ve diğer mevzuat hükümlerine aykırı konuşma yapan veya davranışta bulunan kongre üyelerine derhal müdahale eder. Bu yola gidenlerin sözünü keser ve gerekli görürse toplantıdan çıkarır. Dinleyicilerden bu yola giden olursa, bunları dışarı çıkarttırır ve gerekli görürse toplantıya ara verir. Dinleyici yerlerini boşalttırabilir.

Kongre'de bulunan ve delege olmayan misafirlere söz ve konuşma hakkı Kongre Divanının kabulü ile tanınır.

MADDE 24 - SEÇİM HAZIRLIKLARI VE ADAYLIK
Büyük Kongreye katılacak parti delegelerinin isim listesi, toplantı tarihinden en az 15 gün önce Yüksek Seçim Kurulunun belirlediği seçim kurulu başkanına iki nüsha olarak verilir. Ayrıca toplantının gündemi, yeri, günü, saati ile çoğunluk sağlanamadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin hususlar da bildirilir. Siyasi Partiler Kanunu'nun 21. maddesindeki hükümler çerçevesinde ilçe seçim kurulu başkanınca onaylanan listeler kongre toplantı tarihinden en az yedi gün önce Parti Genel Merkez Binası'nda ilan edilir. İlan suresi üç gündür ve bu süre içerisinde listelere yapılacak itirazlar, ilgili hakim tarafından incelenir ve en geç iki gün içerisinde karara bağlanır. Kesinleşen ve mühürlenerek partiye iade edilen listeye hiçbir suretle itiraz edilemez.

Büyük Kongrede yapılacak seçimlerde şahsen aday olan veya toplantıya katılan üyeler tarafından aday gösterilenlerin listeleri, organlara göre ayrı ayrı olmak üzere bu tüzükte gösterilen usüllere uygun olarak düzenlenip, mühürlenmek için görevli ilçe seçim kurulu başkanına verilir. Aday gösterilenlerin toplantıda hazır bulunmaları şartı aranmaz. Ayrıca parti üyesi olmayan kişiler de aday gösterilebilir, bu kişilerin parti üyeliği hakkında işbu tüzüğün 7. maddesi gereğince işlem yapılır.

Seçim Kurulu Başkanı seçimlerin yasa, tüzük ve yönetmelik hükümlerine göre yapılmasını sağlamak için Büyük Kongre Seçim Sandık Kurulu oluşturur. İlçe Seçim Kurulu Başkanlığınca, Büyük Kongre Seçim Sandık Kuruluna yardımcı olunması ve oyların sayılması için, aday olmayanlar arasından her sandık için bir kişi sayım ve tasnif komisyonuna seçilir. Büyük Kongre Divan Başkanlığı, Merkez Yönetim Kurulu ile Merkez Disiplin Kurulu üyelikleri için şahsen müracaat eden veya aday gösterilenleri bu kurullara göre ayrı ayrı listelerde birleştirip, Genel Kurulun bilgisine sunduktan sonra açık bir şekilde askı yoluyla da kongre salonunda ilan eder ve çoğaltıldıktan sonra mühürlenip oy pusulası olarak kullanılmak üzere İlçe Seçim Kurulu başkanına gönderir.

MADDE 25 - OYLARIN KULLANILMASI
Seçim Kurulunca gönderilen listede (Hazirun Cetvelinde) adı yazılı olmayanlar oy kullanamazlar. Oylar, oy verenin nüfus hüviyet cüzdanı veya resimli üyelik kimlik kartı veya kimlik tespiti amacıyla düzenlenmiş resmi belge ile Büyük Kongre seçmeni olduğunun ispat edilmesinden ve listedeki isminin karşısındaki yerin imzalanmasından sonra kullanılır.

Oylar, oy verme sırasında sandık kurulu başkanı tarafından verilen, adayları gösterir ve İlçe Seçim Kurulu başkanınca mühürlenmiş listedeki isimlerin işaretlenmesi suretiyle kullanılır. Seçilecek organı oluşturan üye sayısından fazla veya yarısından az adayın işaretlendiği oy pusulalarıyla seçim kurulunca mühürlenmemiş oy pusulaları geçersiz sayılır.

Mevzuatın izin verdiği ölçüde, oy verilmesi, tasnifi ve diğer işlemlerin gelişen bilgisayar teknolojisi de dikkate alınarak sağlıklı ve güvenli bir şekilde manyetik kartlar ve benzeri vasıtalarla yapılabilmesi Genel Başkanın onayı üzerine Merkez Yönetim Kurulu tarafından yapılır.

Seçim sonuçlarına, tutanakların düzenlenip ilan edilmesinden itibaren iki gün içerisinde ilgililer tarafından ilgili hakime itiraz edilebilir. Hakim tarafından verilen karar kesindir.

MADDE 26 - KONGRE TUTANAKLARI
Seçim sonuçları, sandık seçim kurullarınca açıklanır ve bu sonuçlar kongre tutanağına geçilir. Kongre tutanakları, kongre başkanlık divanınca en az üç suret düzenlenerek, kongreye ilişkin diğer belgelerle birlikte Genel Başkan'a verilir.

Ayrıca tutanakların bir örneği seçim yerinde asılmak suretiyle ilan edilir.

Kullanılan oylar ve seçim sonuçlarına ilişkin tutanak ile kongre tutanağının birer örneği ilgili İlçe Seçim Kurulu başkanına teslim edilir.

MADDE 27 - BÜYÜK KONGRENİN OLAĞANÜSTÜ TOPLANMASI
Genel Başkanın veya Merkez Yönetim Kurulunun lüzum görmesi yahut Büyük Kongre delegelerini en az beşte birinin yazılı talebi üzerine, Büyük Kongre olağanüstü toplantıya çağrılır.

Bu takdirde ancak toplantıyı isteyenler tarafından düzenlenen gündemdeki konular görüşülür ve karara bağlanır.

Genel Başkanlığın, Merkez Yönetim Kurulunun veya Merkez Disiplin Kurulunun herhangi bir sebeple boşalması hali dışında olağanüstü toplantıların gündeminde seçim yer alamaz. Üye sayısının yedekler dahil yarıdan aşağıya düşmesi boşalma sayılır.

Şartların oluşması halinde Merkez Yönetim Kurulu, olağanüstü kongreyi bir hafta içinde ilan ederek, çağrı tarihinden itibaren, en geç 45 gün içinde yapmak zorundadır.

II. MERKEZ YÖNETİM KURULU
MADDE 28 - TEŞKİLİ, GÖREV SÜRESİ VE ÇALIŞMA USULÜ
Merkez Yönetim Kurulu, Büyük Kongre'den sonra Partinin en üst seviyede karar organıdır. Parti Genel Başkanı ve Büyük Kongre'de seçilen 60 asil üyeden teşekkül eder. Kurulun 60 yedek üyesi bulunur.

İl, ilçe ve belde teşkilatında herhangi bir görev yürütmekte olanlardan Merkez Yönetim Kurulu üyeliğine seçilenlerin, bu göreve başlayabilmeleri için eski görevlerinden ayrılmaları
gerekir.

Merkez Yönetim Kurulunun görevi seçildikleri kongreyi takip eden olağan kongreye kadar devam eder. Bu süre içinde istifa ve diğer sebeplerle Kurulda meydana gelecek boşalmalar, Genel Başkanın yedek üyeler arasından sıraya göre yapacağı atama ile doldurulur. Boşalan üyenin yerine atanan kişi, asil üyenin süresini tamamlar.

Merkez Yönetim Kurulu toplantılarını üye tam sayısının salt çoğunluğu ile ayda bir yapar. Normal toplantılar dışındaki olağanüstü toplantılar için Genel Başkan tarafından üyelere çağrı yapılması gerekir.

Kararlar toplantıya katılanların çoğunluğu ile alınır.

Merkez Yönetim Kurulu, Genel Başkan'ın bulunmadığı zamanlarda Genel Başkan'ın belirleyeceği Genel Başkan Yardımcısının başkanlığında toplanır.

Merkez Yönetim Kurulu toplantısına geçerli mazereti olmaksızın üst üste iki defa katılmayan veya bir takvim yılı içinde geçerli mazereti olmaksızın dört defa katılmayan üyenin üyeliği düşer.

MADDE 29 - GÖREV VE YETKİLERİ
Merkez Yönetim Kurulunun görev ve yetkileri şunlardır :

29.1. Parti program ve tüzük hükümlerini, Büyük Kongre kararlarını uygulamak ve bunlara göre partinin bütün teşkilatını idare etmek,

29.2. Lüzum görülen yerlerde teşkilat kurmak, görevden almak, görevden alınanların yerine yenilerini atamak,

29.3. Partinin program ve tüzüğünün tatbiki, mesai şeklinin tanzimi, ihtisas komisyonları ve bürolarının teşkili ile sair lüzumlu gördüğü hususlar hakkında yönetmelikler hazırlamak,

29.4. Partinin prensiplerini yaymak için bütün yayın ve telkin vasıtalarından faydalanmaya çalışmak,

29.5. Partinin umumi faaliyet ve siyaseti hakkında teşkilatı aydınlatmak ve yapılması gereken işler hususunda direktif ve talimat vermek; teşkilat kademelerinden intikal eden mevzularda karar vermek ve gerekli gördüğü malumatı istemek,

29.6. Büyük Kongreye sunulacak bilançoyu, kesin hesap raporunu, bütçeyi, umumi faaliyet raporunu hazırlamak,

29.7. Partinin görüşü ve ele aldığı meseleleri parti teşkilatı ile Meclis Grubuna aksettirmek, takip ve sonuçlandırmak, lüzumu halinde Meclis Grup Yönetim Kurulu ile müşterek toplantı yapmak,

29.8. Partinin gelirini artırmaya çalışmak ve bunun için gerekli tedbirleri ve kararları almak,

29.9. Bütün seçimlere ait seçim mekanizmasını tanzim, sevk ve idare etmek,

29.10. Tatbikatta ve yeni durumlar karşısında luzumlu kararları almak, kanunlar ile tüzüğün verdiği bütün görevleri yerine getirmek.

29.11. Partinin menfaatine uygun, kanunların ve tüzüğün yasaklamadığı bütün görevleri yapmak, bu sebeple her türlü kararı ve tedbirleri almak,

29.12. Parti teşkilatının kanun ve tüzük hükümlerine uygun çalışmalarını temin ve murakabe etmek üzere parti müfettişlerinin çalışma şekli ve usullerini tanzim edici yönetmeliği hazırlamak, parti müfettişlerini kontrol ve murakabe etmek,

29.13. İl ve ilçe teşkilatlarındaki organların ve bu organların başkanlık divanının üye sayısını kanuni sayıdan az olmamak üzere azaltmak veya çoğaltmak, bu karar kongrelerden sonra ise nasıl tamamlanacağını tespit etmek;

Parti teşkilat kademeleri hiyerarşik sıra ile Merkez Yönetim Kuruluna bağlıdır. Merkez Yönetim Kurulu zaruri gördüğü hallerde teşkilat kademelerinin görev ve yetkilerini re'sen kullanabilir. Merkez Yönetim Kurulu, yukarıda sayılan görevlerinin bir kısmını Başkanlık Divanına devredebilir.

III. GENEL BAŞKAN
MADDE 30 - SEÇİMİ VE GÖREV SÜRESİ
Genel Başkan, Büyük Kongre tarafından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile seçilir. İlk iki oylamada sonuç alınamazsa, üçüncü tur oylamada en çok oy alan aday Genel Başkan seçilmiş olur.

Büyük Kongre Başkanlık Divanı; Genel Başkan adaylarını tek listede birleştirir, bunlar mühürlendikten sonra oy pusulası olarak kullanılır. Oylar, oy verme sırasında adayların birinin işaretlenmesi suretiyle kullanılır. Birden fazla ismin işaretlendiği oy pusulaları ile mühürsüz oy pusulaları geçersiz sayılır.

Oy pusulasının hazırlanmasında soyadı alfabe sırası esas alınır.

Genel Başkan, Büyük Kongrenin müteakip olağan toplantısına kadar ve en çok üç yıl için seçilir, tekrar seçilmesi mümkündür.

Büyük Kongre gündeminin seçimler maddesinde; önce, Genel Başkan seçimi yapılır. Genel Başkan seçimi tamamlanmadan diğer organ seçimlerine geçilemez.

MADDE 31 - GÖREV VE YETKİLERİ
Parti Genel Başkanı;
31.1. Partiyi temsil eder.

31.2. Parti adına dava açma ve taraf olma yetkisine sahiptir. Gerek gördüğü durumlarda bu yetkisini genel olarak veya belirli davalara bağlı olarak Genel Başkan Yardımcılarından birine ya da Genel Sekretere devredebilir.

31.3. Parti kademeleri arasında uyumu sağlar. Disiplin kurulları dışında bütün parti organlarının toplantılarına başkanlık etme yetkisine sahiptir.

31.4. Genel başkan yardımcıları arasında görev bölümü yapar, gerekli gördüğü taktirde görev değişimi yapar.

31.5. Disiplin kurulunca verilecek disiplin cezalarını ilgili teşkîlat kademesinin kurul kararı ile belirlenen görüşünü aldıktan sonra affedebilir. Kademenin kararı genel başkanın yetki ve takdirini bağlamaz.

31.6. Başkanlık Divanı, Merkez Yönetim Kurulu ve milletvekili olma şartına bağlı olarak Partinin Türkiye Büyük Millet Meclisi Grubu'nun başkanıdır. Kurullar arasında çalışma ahengi ve iş birliğini sağlar ve birleşik toplantılarına başkanlık eder. Birleşik toplantılarda oylama yapılmaz.

Disiplin kurulları dışında bütün Parti organlarının tabii başkanı olarak, gerektiğinde bu organları toplantıya çağırıp başkanlık eder.

31.7. Ülkenin siyasi, sosyal, ekonomik ve diğer muhtelif güncel konularına ilişkin Partinin görüş ve politikasını oluşturur, gerekli basın açıklamalarını yapar, lüzum halinde ilgili merciler nezdinde girişimlerde bulunur.

31.8. Her kademede yürütülen parti faaliyetinin kanun, Parti Tüzük ve Programı ile Ülke ve Parti menfaatlerine uygun olarak yürütülmesini sağlamak ve bu faaliyetlerde etkinliği artırmak için, denetim çalışmaları yapmak üzere parti müfettişleri tayin eder.

31.9. Parti çalışmalarının gerektirmesi durumunda bilgi ve tecrübelerinden faydalanmak üzere müşavir ve danışmanlar tayin edip, komisyonlar teşkil edebilir.

31.10. Seçim dönemlerinde kanun ve bu tüzük hükümlerine uygun olarak tespit edilen parti adaylarını süresi içinde sadece Genel Başkanın veya yetkili kılacağı Genel Başkan Yardımcısının imzası ile Yüksek Seçim Kuruluna bildirir.

31.11. Her türlü parti faaliyetlerini takip ve kontrol eder.

31.12. Kanun, tüzük ve mevzuatın kendisine yüklediği diğer görevleri yapar ve verdiği her türlü yetkiyi kullanır.

31.13. Yukarıda sayılan ve Kanundan kaynaklanan yetkilerinin bir kısmını dilediği takdirde Genel Başkan Yardımcılarına devredebilir.

MADDE 32 - GENEL BAŞKANLIĞIN BOŞALMASI
Genel başkanlığın herhangi bir nedenle boşalması halinde, Merkez Yönetim Kurulu; on gün içinde toplanarak, üyelerinden birini Genel Başkan Vekili seçer ve yeni Genel Başkanı seçmek üzere Büyük Kongre'nin olağanüstü toplanma tarih, yer ve zamanını kararlaştırır.

Genel Başkan seçiminin yapılacağı olağanüstü Büyük Kongre, boşalma tarihinden itibaren en geç 45 gün içinde gerçekleştirilir.

MADDE 33 - GENEL BAŞKAN YARDIMCILARI
Genel Başkanlık hizmetlerinin ifasında Genel Başkana yardımcı olmak üzere, her Büyük Kongre sonrasında yapılan ilk Merkez Yönetim Kurulu toplantısında, Genel Başkan tarafından gösterilecek Parti üyesi adaylar arasından gizli oy ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile en fazla 10 genel başkan yardımcısı seçilir. Genel Başkan, bu yardımcıların; siyasi işler ve koordinasyon, teşkilat işleri, seçim işleri, basın ve propaganda işleri, yerel yönetimler, ekonomik ve mali işler, parlamento ve hükümet ilişkileri, eğitim işleri, araştırma ve planlama, mesleki-sosyal kuruluşlar ve halkla ilişkiler faaliyet alanlarında ve diğer konularda görev ve sorumluluklarını belirler, gerektiğinde bunları değiştirir.

Genel Başkan, görev bölümü yaptığı yardımcılarına; bu görev ve sorumluluklarını en verimli ve etkin şekilde yerine getirebilmeleri için, parti içinden veya dışından yeter sayıda yardımcı görevlendirebilir.

MADDE 34 - GENEL SEKRETER
Merkez Yönetim Kurulu seçildiği kongreyi müteakip yapacağı ilk toplantıda, Genel Başkan tarafından gösterilecek Parti üyesi adaylar arasından üye tam sayısının salt çoğunluğu ve gizli oy ile bir Parti Genel Sekreteri seçer.

MADDE 35 - GENEL SEKRETERİN GÖREVLERİ
Genel Sekreter;
35.1. Merkez Yönetim Kurulu, Başkanlık Divanı kararları ile Genel Başkan'ın verdiği talimatların gereğini yerine getirir.

35.2. Merkez Yönetim Kurulu ve Başkanlık Divanı karar tutanaklarının tanzimi, imzalattırılması ve muhafazasını sağlar.

35.3. Parti Türkiye Büyük Millet Meclisi Grubu ile Merkez Yönetim Kurulu ve Başkanlık Divanı arasındaki ilişkilerde gerekli idari hizmetlerin sunulmasını temin eder.

35.4. Genel Merkez yazışmalarını yürütür, idari hizmetlerini düzenler, denetler ve çalışmaların gerektirdiği destek hizmetlerini sağlar.

35.5. Genel Merkez'in daimi kadrolarında görev yapacak personelin, alımı, tayini, terfi ve iş akitlerinin feshini gerçekleştirir.

35.6. Genel Sekreter Yardımcıları arasında görev bölümü yapar, yetki ve sorumluluklarını belirler.

35.7. Davacı veya davalı olarak her tür yargı merciinde, özel veya resmi daire, kurum ve kuruluşlarda, gerçek kişiler ile özel veya resmi tüzel kişiler ile olan ilişkilerde Genel Başkan'ın bilgi ve muvafakatı ile onun adına bizzat veya vekili ile partiyi temsil eder.

35.8. Genel evrak kayıtlarının tutulduğu birim olarak partinin yazışma ve haberleşme ünitesidir. Partinin bütün resmi ve parti içi ve dışı yazışmalarını yapar.

35.9. Partinin düzenli ve modern bir arşive sahip olması için gerekli çalışmaları yapar.

MADDE 36 - GENEL SEKRETER YARDIMCILARI
Genel Sekreterlik hizmetlerinin yürütülmesinde Genel Sekreter'e yardımcı olmak üzere, Genel Sekreter'in önerisi ile Genel Başkan tarafından en fazla beş genel sekreter yardımcısı atanabilir. Genel sekreter yardımcılarının görev bölümü, yetki ve sorumlulukları Genel Sekreter'ce belirlenir.

MADDE 37 - GENEL MUHASİP VE YARDIMCILARI
Merkez Yönetim Kurulu, seçildiği kongreyi müteakip yapacağı ilk toplantıda, Genel Başkan tarafından gösterilecek Parti üyesi adaylar arasından üye tam sayısının salt çoğunluğu ve gizli oy ile bir Genel Muhasip seçer. Gerek görüldüğü takdirde ve Genel Muhasibin önerisi üzerine Genel Başkan tarafından en fazla üç Genel Muhasip Yardımcısı atanabilir.

Parti Genel Muhasibi;

37.1. Parti Merkez teşkilatının muhasebe ve mali işlerini yürütür, Parti gelirleri ile gider ve harcamalarının mevzuata uygun olarak gerçekleşmesine yönelik tedbirleri alır.

37.2. Genel Merkez kesin hesap raporları ve bütçe tasarılarının zamanında hazırlanarak ilgili mercilere sunulması ile muhasebe ve mali işlere ilişkin defter kayıt ve belgelerin ilgili mevzuat hükümlerine göre tutulması, kaydedilmesi ve saklanması işlemlerini birinci derecede sorumlu olarak yürütür.

37.3. Parti parası ile para hükmündeki kıymetlerinin Muhasebe Yönetmeliği ve diğer mevzuat hükümlerine göre muhafaza edilmesini sağlar.

37.4. Üçüncü şahıslarla yapılacak ve Partiye mali sorumluluk yükleyen sözleşmeleri takip ederek, parti menfaatleri ve mevzuata uygun olarak tamamlanmasını temin eder.

37.5. İl teşkilatlarının muhasebe ve mali işlerini denetler, eksiklik ve aksaklıkları tespit ederek, bunları giderecek çalışmalar yapar. Parti Teşkilatı'nın muhasebe ile ilgili yazışmalarını yürütür.

37.6. Mali işlerin yürütülmesi ile ilgili olarak alt kademe çalışmalarında iş birliği ve koordinasyonu sağlar.

37.7. Partinin para girdi ve çıktıları ile ilgili raporu üçer aylık dönemler itibariyle Genel Başkana veya Genel Başkanın tayin edeceği Genel Başkan Yardımcısına vermek zorundadır.

IV. BAŞKANLIK DIVANI
MADDE 38 - TEŞKİLİ VE ÇALIŞMA ESASLARI
Başkanlık Divanı; Genel Başkan, Genel Sekreter ile Genel Başkan Yardımcıları ve Genel Muhasip'ten oluşur.

Kurul toplantıları, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile Genel Başkan'ın uygun gördüğü şekil, süre ve yerlerde yapılır, kararlar katılanların çoğunluğu ile alınır. Ancak, Merkez Yönetim Kurulu yetkisindeki konulara ilişkin alınacak kararlarda üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır.

MADDE 39 - BAŞKANLIK DIVANININ GÖREV VE YETKİLERİ
Başkanlık Divanı, Genel Başkan'ın danışma ve Partinin yürütme organı olarak aşağıdaki hususlarda Genel Başkana yardımcı olur.

39.1. Genel Başkan ve Parti sözcüsü tarafından gerek görülmesi halinde Parti adına yapılacak önemli açıklamalara ilişkin esasların tespit edilmesinde,

39.2. Partinin, Merkez Yönetim Kurulu kararları doğrultusunda sevk ve idaresinde,

39.3. Partinin muhtelif teşkilat ve kademelerinin çalışmalarında uyum ve iş birliğinin sağlanmasında,

39.4. Partinin TBMM Grubu ve partili hükümet üyeleri ile Genel Merkez arasındaki koordinasyonun teminininde, Ayrıca, Tüzükte verilen görev ve yetkilere ilişkin kararların yanında, Merkez Yönetim Kurulundan aldığı yetkiye dayanarak Merkez Yönetim Kurulu yetkisindeki bütün konularda kararlar alıp, bu kararları uygulatabilir.

BEŞİNCİ BÖLÜM
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KURULLARI

I. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ PARTİ GRUBU
MADDE 40 - PARTİ GRUBUNUN TEŞKİLİ
Partinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde 20 veya daha fazla milletvekili bulunması halinde parti grubu meydana getirilir.

Parti Genel Başkanı tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bir yazı ile grup kurulduğu bildirilir. Parti milletvekilleri bu grubun üyeleridir. Partinin TBMM Grubu'nun çalışma usul ve esasları bu tüzükte gösterilen hükümler saklı kalmak kaydıyla Grup İç Yönetmeliği'nde gösterilir. Grup İç Yönetmeliği'nin, Grup'un kurulduğunu bildirim tarihinden itibaren 15 gün içinde Grup'u meydana getiren milletvekilleri tarafından hazırlanarak, Grup milletvekillerinin salt çoğunluğu ile kabul edilmesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına verilmesi şarttır.

II. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ PARTİ GRUBU YÖNETİM KURULU
MADDE 41 - GRUP BAŞKANI, BAŞKAN VEKİLLERİ VE GRUP YÖNETİM KURULU
Parti Genel Başkanı aynı zamanda Türkiye Büyük Millet Meclis Grubu'nun da başkanıdır. Genel Başkan milletvekili değilse, meclis grubu yapacağı ilk toplantıda üyeleri arasından üye tam sayısının salt çoğunluğu ile bir Grup Başkanı seçer. İlk iki turda salt çoğunluk sağlanamadığı takdirde üçüncü turda en fazla oyu alan seçilmiş olur.

Grup Yönetim Kurulu, başkan ve başkan vekilleri dahil on üyeden oluşur. TBMM Grubu, Grup Başkanı'na yardımcı olmak üzere üyeleri arasından üç başkan vekili ile altı asil ve üç yedek Grup Yönetim Kurulu üyelerini seçer.

Grup Başkanı ile Grup Yönetim Kurulu üyeleri ve başkan vekilleri her yasama yılının başında o yasama yılı için seçilir. Üyeliklerde boşalma olması halinde yedekler sıra ile çağrılarak kurul tamamlanır. Başkan ve başkan vekilliklerinde boşalma olması durumunda bu görevler için yeni seçim yapılır.

Genel Başkan dışında Merkez Yönetim Kurulu üyeleri partinin Türkiye Büyük Millet Meclis Grubu Yönetim Kurulunda görev alamaz.

Seçime ilişkin diğer usul ve esaslar Grup İç Yönetmeliği'nde gösterilir.

MADDE 42 - GRUP ÜYELERİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI
Türkiye Büyük Millet Meclisi Parti Meclis üyeleri:

42.1. Meclis çalışmalarında partinin ilkelerine, programına ve parti Grup ve Büyük Kongre kararlarına uymaya ve bunları desteklemeye mecburdur.

42.2. Geçerli mazeretleri olmadıkça Meclis Genel Kurulu ve grup çalışmaları ile komisyon çalışmalarına katılmak zorundadır.

42.3. Toplantılarda bulunmak veya bulunmamak ya da toplantıya katılıp da aleyhte görüş bildirmiş veya oy vermiş olmak Grup ve Parti kararlarına uymamak için mazeret sayılmaz.

42.4. Grupça karara bağlanmayan hallerde TBMM'deki konuşmalarında ve oy kullanmalarında serbesttir.

MADDE 43 - GRUPTA GİZLİ OYLAMA
Parti Meclis Grubunda yapılacak seçimler ve milletvekillerini bağlayıcı nitelikteki konular gizli oylama sonucunda karara bağlanır.

MADDE 44 - GRUP - HÜKÜMET İLİŞKİLERİ
Bakanlar Kuruluna veya bir bakana Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde veya grupta, güven veya güvensizlik oyu verilmesi konusunda karar almak yetkisi, Parti Meclis Grubuna aittir.

Hükümet kurulmasına, koalisyonlara iştirak edilmesine, partinin kurduğu hükümetten veya katıldığı koalisyonlardan ayrılmasına karar verme yetkisi Merkez Yönetim Kuruluna aittir.

III. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ GRUP DİSİPLİN KURULU
MADDE 45 - TBMM GRUP DİSİPLİN KURULU
Grup Disiplin Kurulu, milletvekillerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi ve grup çalışmalarına ilişkin faaliyetlerindeki fiil ve eylemleri nedeniyle yapılacak takibatta, birinci derecede disiplin karar merci olarak görev yapmak üzere, parti grubunca kendi üyeleri arasından seçtikleri beş asil üç yedek üyeden meydana gelir. Bu kurul ayrıca yürütme işleri için bir başkan bir başkan yardımcısı, bir de sekreter seçer.

Disiplin Kurulu, üye tam sayısının en az üçte iki çoğunluğu ile toplanır, kararlarını gizli oyla ve mevcudun çoğunluğu ile alır. Ancak, Grup'tan kesin çıkarma cezaları için üye tam sayısının çoğunluğunun kararı gereklidir.

Milletvekilleri hakkındaki disiplin takibatının şekli, usul ve esasları ile kovuşturmayı gerektiren haller, disiplin cezaları ve itiraz usulleri, bu tüzük hükümleri saklı kalmak kaydıyla Türkiye Büyük Millet Meclis Grup İç Yönetmeliği'nde belirtilir.

ALTINCI BÖLÜM
TAŞRA TEŞKİLATI

I. İL TEŞKİLATI
MADDE 46 - İL KONGRESİ VE DELEGE SAYISI
İl teşkilatının en üst karar ve denetim organı olan il kongresi, İl başkanı, il yönetim kurulu ve il disiplin kurulu asıl ve yedek üyeleri ile ili temsil edecek büyük kongre asıl ve yedek delegelerinin seçimlerini yapar, gündemindeki konuları müzakere edip karara bağlar.

İl kongresi, ilçe kongrelerince seçilmiş delegeler ile tabii delegelerden oluşur. İlin seçilmiş delege sayısı 550'ü geçemez. Hangi ilçenin kaç delege ile il kongresinde temsil olunacağını Genel Başkan veya bu iş ile ilgili görevlendireceği Genel Başkan Yardımcısı belirler.

İlin partili milletvekilleri, seçimle görev almış il yönetim ve il disiplin kurulu başkan ve üyeleri ile partili il ve büyükşehir belediye başkanları, il kongresinin tabii delegeleridirler.

MADDE 47 - İL BAŞKANI
İl kongresi tarafından aday olanlar arasında gizli oylama ile en yüksek oyu alan aday İl Başkanı olarak seçilir. Aynı zamanda İl Yönetim Kurulunun da başkanı olan il başkanı; il içerisinde partiyi temsil eder. Yönetim kurulunun gündemini hazırlar, üyeleri toplantıya çağırır, bağlı teşkilatı denetler ve parti il teşkilatı adına yazışmalar yapar. Ancak mali işlerle ilgili yazışmalarda muhasip üyenin, diğer yazışmalarda ise sekreter üyenin de imzası bulunur. Acil hallerde sorumluluğu almak kaydıyla yalnız kendi imzasıyla da yazışma yapabilirler.

İl Başkanı, Yönetim kurullarının parti tüzüğüne uygun çalışmasını sağlamak için Yönetim Kurulu üyelerini olduğu gibi, alt kademedeki her parti üyesini de görevlendirebilir.

MADDE 48 - İL YÖNETİM KURULU VE GÖREVLERİ
İl yönetim kurulu, en çok üç yıl için görev yapmak üzere, il kongresinde gizli oyla ayrıca seçilmiş başkan dahil asgari 7 asil üyeden oluşur. Asil üye kadar da yedek üye seçilir.

İllerde oluşturulacak yönetim kurulu üye sayısı İl Yönetiminin de görüşü alınarak Merkez Yönetim Kurulu veya Başkanlık Divanı tarafından belirlenir.

Haklarında geçici çıkarma cezası verilmiş olup, henüz ceza süresini doldurmamış bulunanlar yönetim kuruluna seçilemez ve hiçbir şekilde bu kurulda görev alamazlar.

İl yönetim kurulunun görevleri şunlardır:

48.1. Kanun, parti tüzüğü ve yönetmelikleri ile Merkez Yönetim Kurulu ve Başkanlık Divanı kararlarının gereklerini yerine getirmek.

48.2. Üst kademelerin emir ve talimatlarına uymak.

48.3. İl içerisinde parti faaliyetlerini düzenlemek, koordine etmek ve yürütmek.

48.4. Partinin siyasi görüş, amaç ve ilkelerinin çevreye anlatılması, yayılması ve partinin gelişmesi için gerekli çalışmaları yapmak.

48.5. Alt kademe faaliyetlerini denetlemek.

48.6. Diğer partilerin çalışmalarını izlemek ve değerlendirmek.

48.7. Bütün seçimlerde parti adaylarının başarısı için gayret etmek, bunun icap ettirdiği programları yapmak ve seçim çalışmalarını düzenlemek.

48.8. İl ve çevresinde ekonomik, siyasi ve sosyal olaylar hakkında araştırma yapmak, bilgi toplamak ve değerlendirmek, değerlendirme sonuçlarını üst kademeye bildirmek.

48.9. İl kongresinin gündemini hazırlamak, kongreye sunulacak çalışma raporu, yıllık bütçe ve kesin hesap tasarısının zamanında düzenlenmesini sağlamak.

48.10. Parti gelirlerinin en uygun şekilde toplanması, mevzuata uygun yeni gelir kaynaklarının bulunması ve parti harcamalarının usulüne uygun olarak yapılmasını sağlayacak tedbirleri almak.

48.11. İlgili Genel Başkan Yardımcısı'nın da uygun görüşünü almak kaydıyla il içerisinde siyasi, sosyal ve kültürel içerikli toplantılar düzenlemek.

MADDE 49 - İL DİSİPLİN KURULU
İl disiplin kurulu, il kongresi tarafından seçilmiş 3 asil, 3 yedek üyeden oluşur.

MADDE 50 - İL SEKRETERİ VE MUHASİPLER
İl Yönetim Kurulu ilk toplantısında kendi aralarından bir sekreter ve bir muhasip üye seçer. Sekreter üye; Kanun, parti tüzüğü ve yönetmeliklerine göre tutulması gereken defter, kayıt ve dosyaların usulüne uygun olarak tutulması ile Partinin her türlü yazışmalarının yürütülmesinden sorumludur.

İl yönetim kurulunun muhasip üyesi;

50.1. İl teşkilatının hesap işlerini yürütür.

50.2. Kanun, parti tüzüğü ve yönetmelikleri uyarınca tutulması gereken muhasebe defter ve kayıtlarının usulüne uygun olarak tutulmasını sağlar.

50.3. Alt kademe hesaplarını denetler.

50.4. Üyelik aidatlarını tahsil eder.

50.5. Üst kademelere sunulmak üzere kesin hesap raporu ve yıllık bütçe tasarısının zamanında hazırlanması ve ilgili mercilere ulaşmasını sağlar.

Başkan ve muhasip üye, harcamaların yönetim kurulu kararlarına uygunluğundan müteselsil olarak sorumludur.

II. İLÇE TEŞKİLATI - BELDE TEŞKİLATI
MADDE 51 - İLÇE KONGRESİ VE DELEGE SAYISI
İlçe teşkilatının en üst karar ve denetim organı olan ilçe kongresi, İlçe başkanı ve ilçe yönetim kurulu asıl ve yedek üyeleri ile ilçeyi temsil edecek il kongre asıl ve yedek delegelerinin seçimlerini yapar, gündemindeki konuları müzakere edip karara bağlar.

İlçe kongresi, seçilmiş delegeler ile tabii delegelerden oluşur. İlçenin seçilmiş delege sayısı 200'ü geçemez. İlçede kayıtlı üye sayısı 200'den az ise üyelerin tamamı ilçe kongre delegesi sayılır. İlçeye kayıtlı üye sayısı 200'den fazla ise ilçe kongresinde her mahalle ve köyün kaç delege ile temsil edileceği, partinin ilçe ve çevresindeki köy ve mahallelerde son genel seçimde aldığı oy sayısına göre, parti seçime katılmamış ise ilgili ilçeye kayıtlı parti üye sayısına göre Genel Başkan veya bu iş ile ilgili görevlendireceği Genel Başkan Yardımcısı veya il yönetim kurulu tarafından belirlenir.

Seçimle görev almış ilçe yönetim kurulu başkan ve üyeleri ve ilçe belediye başkanı ile ilçeye bağlı belde belediye başkanları ilgili ilçenin; partili büyükşehir belediye başkanları dışındaki il belediye başkanları ise Merkez İlçe kongresinin tabii delegeleridirler.

MADDE 52 - İLÇE BAŞKANI VE İLÇE YÖNETİM KURULU
İlçe yönetim kurulu, en çok üç yıl için görev yapmak üzere, ilçe kongresinde gizli oyla ayrıca seçilmiş başkan dahil asgari 5 üyeden oluşur. Asil üye sayısı kadar da yedek üye seçilir.

İlçelerde oluşturulacak yönetim kurulu üye sayısı İlçe Yönetiminin de görüşü alınarak Başkanlık Divanı tarafından belirlenir.

İlçe Yönetim Kurulu, kendi üyeleri arasından gizli oyla bir sekreter ve bir muhasip üye seçerler.

Yönetim kurulunun başkanı, ilçe başkanıdır, görev aldığı ilçede, partiyi temsil eder. Yönetim kurulunun gündemini hazırlar ve üyeleri toplantıya çağırır. İlçe yönetim kurulunun parti tüzüğüne uygun çalışmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak ve ilçedeki kamu çalışmalarını ve diğer parti faaliyetlerini izleyerek bir üst kademeye bilgi verip gerekli teşebbüslerde bulunmak, ilçe başkanının görevleri arasındadır.

İlçe yönetim kurulunca seçilmiş bulunan sekreter üye; kanun, parti tüzüğü ve yönetmeliklerine göre tutulması gereken defter, kayıt ve dosyaların usulüne uygun olarak tutulması ve Partinin her türlü yazışmalarının yürütülmesi ile yükümlü ve sorumludur.

İlçe yönetim kurulunun muhasip üyesi; teşkilatın hesap işlerinin yürütülmesi, kanun, parti tüzüğü ve yönetmelikleri uyarınca tutulması gereken muhasebe defter ve kayıtlarının tutulması, üyelik aidatlarının tahsili ile üst kademelere sunulmak üzere kesin hesap raporu ve yıllık bütçe tasarısının zamanında hazırlanmasını sağlamakla görevlidir.

Başkan ve muhasip üye harcamaların yönetim kurulu kararlarına uygunluğundan beraber sorumludurlar.

MADDE 53 - İLÇE YÖNETİM KURULUNUN GÖREVLERİ
İlçe yönetim kurulunun görevleri şunlardır:

53.1. Kanun, parti tüzüğü, program ve yönetmelikleri ile Merkez Yönetim Kurulu, Başkanlık Divanı ve il yönetim kurulu kararlarının gereklerini yerine getirmek.

53.2. Üst kademelerin emir ve talimatlarına uymak.

53.3. İlçe dahilinde parti faaliyetleri düzenlemek, koordine etmek ve yürütmek.

53.4. Partinin siyasi görüş, amaç ve ilkelerinin çevreye anlatılması, yayılması ve partinin gelişmesi için gerekli çalışmaları yapmak.

53.5. Alt kademe faaliyetlerini denetlemek.

53.6. Diğer partilerin çalışmalarını izlemek ve değerlendirmek.

53.7. Bütün seçimlerde parti adaylarının başarısı için gayret etmek, bunun icap ettirdiği programları yapmak, seçim çalışmalarını düzenlemek.

53.8. İlçe ve çevresinde ekonomik, siyasi ve sosyal olaylar hakkında araştırma yapmak, bilgi toplamak ve değerlendirmek, değerlendirme sonuçlarını üst kademeye bildirmek.

53.9. İlçe kongresinin gündemini hazırlamak, kongreye sunulacak çalışma raporu, yıllık bütçe ve kesin hesap tasarısının düzenlenmesi ve bunların zamanında üst kademelere gönderilmesini sağlamak.

53.10. Parti gelirlerinin en uygun şekilde toplanması, mevzuata uygun yeni gelir kaynaklarının bulunması ve parti harcamalarının usulüne uygun olarak yapılmasını sağlayacak tedbirleri almak.

53.11. İl yönetim kurulunun uygun görüşünü almak kaydıyla ilçe içerisinde siyasi, sosyal ve kültürel içerikli toplantılar düzenlemek.

MADDE 54 - BELDE KONGRESİ, BAŞKANI VE YÖNETİM KURULU
İl ve ilçeler dışında belediye teşkilatı bulunan yerlerde bir başkan ile en az iki üyeden oluşan belde yönetim kurulu teşkil edilir. Belde teşkilatı, bulunduğu ilçe teşkilatına bağlı olarak çalışır.

Belde yönetim kurulu; İlçe Yönetim Kurulunun teklifi ile İl Yönetim Kurulunca atanır ve aynı usulle görevden alınır.

Belde Yönetim Kurulu üyeleri kendi aralarından bir başkan, bir sekreter ve bir muhasip seçerler. Seçilmiş belde yönetim kurulunun görev süresi, bağlı bulunduğu ilçe başkanlığının
görev süresi kadardır.

III. İL VE İLÇELERE İLİŞKİN ORTAK HÜKÜMLER
MADDE 55 - YAPILAMAYACAK İŞLER
Yönetim kurulları ile, bu kurulların başkan ve üyeleri;

55.1. Merkez Yönetim Kurulunun izni olmaksızın kademelerini aşan parti genel politikası hakkında demeç veremezler. Kendi kademelerinin bulunduğu yerdeki resmi makamlardan daha yukarı makam ve mercilerle yazışmaya giremezler. Ancak, zorunlu hallerde, bir üst kademeye bilgi vermek suretiyle veya onun aracılığıyla gerekli şekilde işlerini takip ederler.

55.2. Bağlı oldukları parti üst kademesi ile ilişkilerini kesmeye karar veremezler. Üst kademece kabul edilmeyen bir istek ve şikayetleri bulunduğu takdirde, bağlı oldukları kademeye bilgi vermek suretiyle bir üst kademeye başvurabilirler.

55.3. Yönetim ve disiplin kurullarında görevli olanlar (Kendilerini seçen kademe kongresi hariç olmak üzere) bu görevlerinden istifa etmedikçe parti içi başka yönetim ve disiplin kurullarına aday olamazlar.

IV. YÖNETİM KURULLARI İLE İLGİLİ ORTAK HÜKÜMLER
MADDE 56 - YÖNETİM KURULU TOPLANTILARI
Yönetim kurulları, üye tam sayılarının yarıdan fazlası ile toplanır. Yönetim kurulunca çağrılıp dinlenmesine karar verilenler dışında kurul üyesi olmayanlar toplantıya katılamaz. Belde, ilçe ve il yönetim kurulları en geç ayda bir normal şekilde toplanır. Bu toplantıların günü ve saati, önceden tespit edilerek karar defterine işlenir. Yönetim kurulları, gerekli gördüklerinde daha sık toplanmayı kararlaştırabilirler. Kararlar, toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır. Haklı bir özürü olmaksızın, üst üste normal veya zamanı ayrıca kararlaştırılarak imza karşılığı bildirilen üç toplantıya katılmayan üye, görevinden çekilmiş sayılır. Görevden çekilmiş sayılan üyenin, bir üst yönetim kuruluna itiraz hakkı vardır. Üst yönetim kurulunun kararı kesindir.

MADDE 57 - BOŞALMA VE İŞTEN EL ÇEKTİRME
İlçe veya il yönetim kurulu ile disiplin kurulu asıl ve yedek üyelerin her ne sebeple olursa olsun toptan çekilmeleri halinde boşalan kurullar yerine Merkez Yönetim Kurulunca yenileri atanır. Bu kurullar, Kongrece seçilmiş yönetim ve disiplin kurullarının hak ve yetkilerini haizdirler.

İl veya ilçe yönetim kurullarının üye sayısı, yedeklerin de getirilmesinden sonra yarıdan aşağıya düşerse, kurul boşalmış sayılır. Bu durumda Merkez Yönetim Kurulu tarafından yeni il veya ilçe yönetim kurulu atanır.

Bu suretle oluşturulan kurullar, Merkez Yönetim Kurulunca, ilgili kademenin kongresinin olağanüstü toplanmasına karar verilmedikçe, normal kademe kongresine kadar göreve devam
ederler.

İşten el çektirme dışında bir sebeple başkanlığın boşalması halinde; ilgili kurul yedekleri ile tam sayıya, bu mümkün olmadığı takdirde karar yeter sayısına tamamladıktan sonra kendi arasında üye tam sayısının (eksik tamamlandıysa bu sayının) salt çoğunluğu ile bir başkan seçer. Seçilen bu başkan, üye tam sayısının (eksik tamamlandıysa bu sayının) salt çoğunluğunun teklifi, üçte ikisinin oyuyla değiştirilebilir. Değişikliğin yapılacağı toplantılar ilçelerde il başkanı veya görevlendireceği, illerde de genel merkezin görevlendireceği kişinin gözetiminde yapılır.

A - Kademelerde görev alanların hizmetten uzaklaştırılması aşağıdaki hallerde olur;

a) Siyasi Partiler Kanunu ve tüzük hükümleri uyarınca tutulması gerekli defter ve kayıtların, usulüne uygun olarak tutulmaması veya tutulan defter ve kayıtlar üzerinde kasıtlı olarak değişiklik yapılması yahut muhafaza edilmemesi; Kanun, tüzük ve muhasebe yönetmeliğinde öngörülen muhasebe ile ilgili belgelerin süresi içinde Genel Merkeze gönderilmemesi,

b) Organlarda görev alanların kimliklerinin mahallin en büyük mülki amirliğine yazı ile bildirilmemesi,

c) Ülke ve parti çıkarlarını açıkça ve ağır şekilde zedeleyici davranışlarda bulunması,

d) Tüzüğün partiden geçici ve kesin çıkarma cezasını gerektiren suçlarından birinin yönetim kurulu üyesi sıfatıyla işlenilmesi,

B - Etkili bir hizmet ahenginin kurulmaması nedeniyle, ilgilinin kanuni sorumlulukları saklı kalmak kaydıyla, ilçe ve il başkanı ile yönetim kurullarına, Merkez Yönetim Kurulunca kısmen veya tamamen, aşağıdaki şekilde işten el çektirilebilir.

a) İşten el çektirmeyi gerektiren bir durumu tesbit eden il yönetim kurulu gerekçeli bir rapor ile Merkez Yönetim Kurulundan, ilçe başkanının işten el çektirilmesini ve ilçe yönetim kurulunun feshini isteyebilir. Merkez Yönetim Kurulu inceleme yaptırdıktan sonra veya teftiş sırasında parti
müfettişinin göstereceği lüzum üzerine, verilecek bir karar ile ilçe başkanı ve üyelerine kısmen veya tamamen işten el çektirilebilir ve yeni geçici kurulu kurar veya eksikleri tamamlar. Merkez Yönetim Kurulunun kararı kesindir.

b) Merkez Yönetim Kurulu re'sen veya parti müfettişlerinin göstereceği lüzum üzerine, il başkanı veya yönetim kurullarına kısmen veya tamamen işten el çektirebilir. Merkez Yönetim Kurulunun kararı kesindir. Merkez Yönetim Kurulu bu yetkisini lüzum gördüğü takdirde Başkanlık Divanı'na devredebilir.

c) İlçe ve il yönetim kurullarının asıl ve yedek üyeleri ile birlikte toptan işten el çektirilmeleri halinde Merkez Yönetim Kurulu veya yetkisini devrettiği takdirde Başkanlık Divanı işten el çektirme kararı ile birlikte geçici kurulu kurar ve tebliğ eder. Kısmen işten el çektirme halinde il veya ilçe yönetim kurulu yedek üyelerle tamamlanır.

d) İlgili Genel Başkan Yardımcısı yukarıdaki işlemleri her kademe ve safhada Merkez Yönetim Kuruluna intikal ettirebilir. Merkez Yönetim Kurulunun vereceği kararlar kesindir. Geçici kurullar, ilçe ve il yönetim kurullarının yetkili organlarca işten el çektirilmeleri halinde oluşturulan kurullardır. İşten el çektirme kararının ilçe yönetim kurullarına tebliğinden itibaren 30 gün içinde ilçe; il yönetim kuruluna tebliğinden itibaren 45 gün içinde il kongresi toplanarak yeni daimi kurulu seçer.

Bu suretle seçilen ilçe ve il yönetim kurullarının görev süresi, normal kademe kongrelerine kadar devam eder. İşten el çektirme kararının verilmesi sırasında veya bundan sonra normal kademe kongrelerine başlanmış ise, geçici yönetim kurularının yapacakları bu kongreler normal kademe kongrelerinin gündemine uygun olarak toplanır.

MADDE 58 - MÜTEŞEBBİS KURULLAR
Kurucu belde, ilçe ve il yönetim kurulları partinin o yerde ilk kuruluşunda yetkili organlar tarafından kurulan kurullardır. Bu kurullar, kongrelerince seçilmiş olan yönetim kurullarının görev ve yetkilerine sahiptirler. Bu görev ve yetkileri, kademe kongresine kadar kullanırlar.

Kurucu il, ilçe, belde ve disiplin kurullarında yedek üye aranmaz.

V. İL VE İLÇE KONGRELERİ İLE İLGİLİ ORTAK HÜKÜMLER
MADDE 59 - KONGRE ZAMANI VE DELEGELER
İlçe ve İl kongrelerinin toplantı dönemi, bir üst kademe kongresinin yapılmasına engel olmayacak şekilde Merkez Yönetim Kurulunca tespit olunur. Bu süre üç yıldan fazla olmaz. İlçe ve il kongrelerinde, üst kademe kongresi için belirlenen adet kadar asıl, bu miktarın yarısı kadar yedek delege seçimi yapılır.

İlçe ve il kongre delegelerinin görev süreleri kendilerini seçen kongrelerin müteakip olağan toplantılarına kadar devam eder.

Genel Başkanlık veya Merkez Yönetim Kurulu gerek gördüğü haller ve yerlerde yeni delege seçimine karar verebilir.

MADDE 60 - KONGRE GÜNDEMİ
İl kongresinin gündemi il yönetim kurulu, ilçe kongresinin gündemi ilçe yönetim kurulu tarafından düzenlenir. Kongrede hazır olan delegelerin çoğunluğunun kararı ile gündem maddelerinin sırası değiştirilebilir. Gündeme yeni maddeler ilâve edilebilir. Ancak bu konudaki tekliflerin; hazır olan delegelerin onda biri tarafından yazılı olarak yapılması gerekir.

Üst kademelerin yazılı olarak bildirdiği konular alt kademelerde kongre gündemine konulur.

MADDE 61 - DAVET, YOKLAMA VE AÇILIŞ
Kongrenin toplanacağı gün, yer ve saat ile gündemi, kongreden en az 15 gün önce ilan edilir.

İlçe ve il yönetim kurulları; toplantıdan en az onbeş gün önce kongreye katılacak delegelere kongre gün, yer ve saati ile çoğunluk sağlanamadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin sair hususları ayrıca bildirirler.

Seçim yapılacak kongreye, kesinleşen listelerdeki üyeler katılabilir.

Her kademe kongresi, kendi yönetim kurulu başkanı, başkan yardımcısı veya kendi üyelerinden biri tarafından yoklama yapıldıktan sonra, üye tam sayısının salt çoğunluğunun mevcut bulunması halinde açılabilir.

İlk toplantıda çoğunluk sağlanamadığı takdirde toplantı ertelenir. İkinci toplantı; belirtilen gün, saat ve yerde toplanır. İkinci toplantı, hazır bulunan delegelerle yapılır.

MADDE 62 - KONGRE BAŞKANLIK DİVANININ TEŞKİLİ
Kongreyi başkanlık divanı yönetir. Kongre açıldıktan sonra bir başkan, bir ikinci başkan ve yeteri kadar katip üyeden oluşturulan başkanlık divanı seçilir.

Kongre başkanı, ikinci başkan ve katipler açık olarak el kaldırma yöntemiyle seçilirler.

Divan, gerekli kararları üyelerin salt çoğunluğu ile alır.

MADDE 63 - KONGRE DİVAN BAŞKANININ GÖREVLERİ
Kongre Divan Başkanı, toplantı düzenini sağlamak ve tutanağın yazılmasını kontrol etmekle görevlidir. Kongrenin kanun ve tüzük hükümleri çerçevesinde tamamlanması için kongre başkanı lüzum gördüğü bilcümle tedbirleri alır. Kongre düzenini bozanları, söz hakkının kullanılmasına engel olanları, kışkırtıcılık yapanları, ikaza rağmen konu dışında konuşanları, gerekiyorsa divan kararı ile kongre dışına çıkarmak başkanının yetkileri içerisindedir. (Dışarı çıkarılanların seçimlerde oy hakları saklıdır). Bu konularda alınacak kararlar kesindir.

MADDE 64 - KONGRELERİN GÖREV VE YETKİLERİ
Kongrelerde her türlü ülke sorunları yerel ve genel kamu hizmetleri hakkında görüşmeler yapılır ve kararlar alınır.

Kongreler, adını taşıdıkları yönetim kurullarının üst karar ve denetim organlarıdır. Bu nedenle her kongre:

64.1. Kendi kademesi yönetim kurulunun bütün çalışmalarını tetkik ve müzakere eder. Gelecek hizmet dönemi için seçilecek yeni yönetim kurulunca yapılması gereken işler hakkında gerekli gördüğü direktifleri verir, kararları alır.

64.2. Delegelerin tekliflerini inceler, yetkisi içinde olanları karara bağlar, olmayanları yönetim kurulu aracılığı ile bir üst kademeye gönderir.

64.3. Yönetim kurulunun çalışma raporunu, hesap durumunu inceler kabul veya reddeder.

64.4. Gelecek çalışma dönemine ait ve yönetim kurulunca hazırlanmış bütçeyi olduğu gibi veya değiştirerek kabul eder.

64.5. İlçe Kongresi, ilçe başkanını, ilçe yönetim kurulu asıl ve yedek üyeleri ile, il kongresine gidecek delegeleri yargı gözetimi altında gizli oy ve açık tasnif esasına göre seçer.

64.6. İl Kongresi, il başkanını, il yönetim kurulu asıl ve yedek üyelerini, il disiplin kurulu asıl ve yedek üyelerini ve Büyük Kongreye gidecek delegeleri yargı gözetimi altında gizli oy ve açık tasnif esasına göre seçer.

MADDE 65 - KONGRELERDE UYGULANACAK KURALLAR
Kongrede ilk önce yönetim kurulunun faaliyet ve hesap raporu okunur. Faaliyet raporu ve yönetim kurulunun hesap durumu hakkında görüşme yapılıp, karar verilmeden seçimlere geçilemez. Aksi halde, yapılan işlemler geçersiz sayılır.

Kongre isterse yönetim kurulunun kesin hesap raporunu ve hesap raporunu, seçeceği hesapları inceleme komis-yonuna verir.

Komisyon derhal toplanır, en kısa zamanda raporunu hazırlar ve Başkanlık Divanına teslim eder.

Kongrelerde söz hakkı, Genel Başkan, Merkez Yönetim Kurulu üyeleri ile partili milletvekilleri, üst kademe temsilcileri ve delegelerindir. Başkanlık Divanının teklifi ve kongrenin kabulü ile diğer kişilere de söz verilebilir.

Kongrelerde yönetim kurullarının ibrası için yapılan oylamalara, o kademenin başkan ve üyeleri katılamazlar.

Kongre tutanakları, kongre başkanlık divanınca düzenlenir ve imzalanır. İlçe kongresinde üç, il kongresinde iki nüsha olarak düzenlenen bu tutanaklardan biri kendi yönetim kuruluna, diğeri üst kademe yönetim kuruluna ve Genel Merkeze, kongre başkanlık divanı tarafından en kısa zamanda taahhütlü mektupla gönderilir veya imza mukabilinde teslim edilir.

MADDE 66 - SEÇİMLERİN YAPILMASI
İl ve ilçe organları seçimleri ile üst kongre delegelerinin seçimleri, yargı gözetimi altında gizli oy ve açık tasnif esasına göre aşağıdaki şekilde yapılır.

Seçim yapılacak il ve ilçe kongrelerinin delegelerini belirleyen listeler, tüzüğün ilgili maddeleri uyarınca İlçe Seçim Kurulu başkanlıklarına verilir ve kongrenin yeri, günü, saati ile; çoğunluk sağlanamadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin hususlar bildirilir.

İlçe Seçim Kurulu başkanı, gerektiğinde ilgili kayıt ve belgeleri de getirip incelemek suretiyle varsa noksanları tamamlattırdıktan sonra kongreye katılacakları belirleyen listeleri tasdik ve iade eder.

Onaylanan liste ile toplantıya ilişkin diğer hususlar, kongrenin toplantı tarihinden yedi gün önce kongresi yapılacak olan kademenin bulunduğu binada asılmak suretiyle ilan edilir. İlan süresi üç gündür.

İlan süresi içinde, listeye yapılacak itirazlar hakim tarafından incelenir ve en geç iki gün içinde kesin olarak karara bağlanır. Bu suretle kesinleşen listeler ile toplantıya ilişkin diğer hususlar, hakim tarafından onaylanarak kongresi yapılan teşkilata gönderilir.

İlçe Seçim Kurulu başkanı, bir başkan ile iki üyeden oluşan yeteri kadar seçim sandık kurulu oluşturur. Sandık Kurulu Başkanı ile bir üyesi memurlar, diğer üyesi de aday olmayan üyeler arasında seçilir.

Seçim Sandık Kurulu; Kanunun, Parti Tüzüğünün ve Kongre Yönetmeliğinin öngördüğü esaslara göre seçimlerin yürütülmesi, yönetimi ve oyların tasnifiyle görevli olup, bu görevleri seçim ve tasnif işleri bitinceye kadar aralıksız devam eder.

Seçilme yeterliğine sahip her partili, kongre seçimlerinde adaylığını koyabilir veya aday gösterilebilir.

Kongre Başkanlık Divanı toplu aday listeleri ile varsa ferdi müracaatlar ayrı ayrı okumak sureti ile kongre genel kurulunun bilgisine sunduktan sonra açık bir şekilde askı yoluyla da kongre salonunda ilan eder. Toplu aday listeleri: Seçilecek organların başkan, yönetim kurulları, üst kongre delegeleri, asıl ve yedek üye adaylarının yer aldığı, seçim kurullarınca mühürlenip oy pusulası olarak kullanılacak basılı listelerdir.

Ferdi adaylar için seçim kurullarınca mühürlenmiş kağıtlar kullanılır.

Kongre seçmeni toplu listeyi (birden fazla toplu liste varsa bunlardan birini) oy pusulası olarak kullanmakta serbesttir.

Bir zarftan birden fazla aynı toplu liste çıkması halinde yalnız biri geçerlidir. Birden fazla değişik toplu liste veya oy pusulası çıktığı takdirde hiçbiri dikkate alınmaz.

Seçim kurulunca gönderilen seçmen listesinde adı yazılı olmayanlar oy kullanamazlar. Oylar, oy verenin nüfus hüviyet cüzdanı veya resimli üyelik kimlik kartı veya kimlik tesbiti amacıyla düzenlenmiş resmi bir belge ile, kongre seçmeni olduğunun ispat edilmesinden ve listedeki ismin karşısındaki yerin imzalanmasından sonra kullanılır. Oylar, toplu aday listelerinden birinin aynen veya toplu seçimi yapılacak kurulu oluşturan üye sayısından çok ismin yazıldığı oy pusulalarında fazla isimler sondan itibaren silinir. Seçilecek organı oluşturan üye sayısının yarısından az aday ismini havi toplu listeler ve aynı şekilde çizilip yazılan oy geçersiz sayılır.

El yazısı ile hazırlanan oy pusulaları ile basılı liste ve oy pusulalarında silinti ve el yazısı ile yapılacak değişiklikler geçersizdir.

Seçimin devamı sırasında yapılan işlemler ile tutanakların düzenlenmesinden itibaren iki gün içinde seçim sonuçlarına yapılacak itirazlar hakim tarafından aynı gün incelenir ve kesin olarak karara bağlanır.

Merkez Yönetim Kurulunca lüzum görülen hal ve yerlerde Kongre seçimleri, adaylığını koyanların seçimi yapılacak kurullara göre ayrı ayrı birleştirilen listeler ile de yapılabilir. Bu şekildeki listelerde işaretleme suretiyle yapılacak seçimin usül ve esasları Kongre Yönetmeliğinde gösterilir.

MADDE 67 - ŞİKAYET VE İTİRAZLAR
Kongreler hakkındaki şikayet ve itirazlar aşağıdaki usullere tabidir.

İlçe kongresine, seçim işlem ve sonuçları dışındaki sebeplerle ileri sürülecek şikayet ve itirazlar, kongreye katılan delegelerin beşte biri tarafından, kongreden sonraki üç gün içinde il yönetim kuruluna yapılır. İl yönetim kurulu, şikayet konusu kongreye ait dosyayı celbeder ve iki gün içinde karara bağlar. Taraflar il yönetim kurulunun bu kararına karşı tebliğ veya ilandan başlayarak üç gün içinde Genel Başkanlığa itiraz edebilirler. Genel Başkanlığın kararı kesindir.

Seçimler dışındaki İl Kongresine dair şikayet ve itirazlar il kongresine katılan delegelerin beşte biri tarafından kongreden sonraki üç gün içinde Merkez Yönetim Kuruluna yapılır. Merkez Yönetim kurulu, yedi gün içinde itirazı kesin karara bağlar. Yukarıdaki süreler içinde görevlerini yapmayanlar ilgili evrak ve tutanakları kasıtlı olarak yok edenler ve işlemin gecikmesine sebep olanlar hakkında disiplin hükümleri uygulanır.

YEDİNCİ BÖLÜM
PARTİ DİSİPLİN KURULLARI

MADDE 68 - DİSİPLİN KURULLARI OLUŞUMU VE ÇALIŞMA ESASLARI
Kanunlara, parti tüzüğüne, yönetmeliklerine ve parti yetkili organlarınca alınan kararlara aykırı hareket eden parti üyeleri hakkında karar vermek ve bu tüzükte gösterilen diğer işleri yapmak üzere il ve Genel Merkez teşkilatında disiplin kurulları teşkil edilir. Her kademedeki disiplin kurulu üyeleri, başka bir organ veya yönetim kurulunda görev alamayacakları gibi, ücretli herhangi bir hizmet de kabul edemezler. Disiplin kurullarının görev süreleri müteakip Büyük Kongreye kadar devam eder. Üyeliklerde boşalma halinde oy sırasına göre yedekler çağrılır. Disiplin Kurulları ilk toplantılarında kendi aralarında bir başkan, bir başkan vekili ve bir sekreter seçerler. Disiplin kurulları, üye tam sayısının en az üçte iki çoğunluğu ile toplanır ve hazır bulunanların çoğunluğuyla karar verir. Ancak, partiden kesin çıkarma cezaları için üye tam sayısının çoğunluğunun kararı gereklidir.

Disiplin kurulları, kendilerine tevdi edilen bir işi en geç bir ay içinde görüşerek karara bağlamak zorundadır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin çalışmalarına ara vermesi veya soruşturmanın genişletilmesine gerek görülmesi hallerinde, bir yıl içinde karar vermek üzere bu süre uzatılabilir. Disiplin organları kararları gizli oyla verir.

Disiplin kurullarına sevk edilen partili, kendisini yazılı veya sözlü savunma hakkına sahiptir. Savunma için süre, savunmaya çağrı belgesinin ilgiliye tebliğinden itibaren onbeş gündür. Ancak, seçimlerde veya herkesin gözü önünde açıkça veya yayın yolu ile işlenen disiplin suçlarında bu süre yedi gündür. Savunma süresini geçirenler savunma hakkından vazgeçmiş sayılırlar. Savunmaya çağrı, disiplin kurulu başkanlığınca yazılı olarak yapılır. Bu yazıda uygulanması istenen disiplin cezası ile bu cezanın istenmesine sebep olan fiiller açıkça gösterilir. Disiplin organları, sevk yazısında istenen disiplin cezasından daha ağır ceza veremezler.

Disiplin organlarınca verilen kararlar gerekçeleri ile birlikte en geç 30 gün içinde ilgililere tebliğ olunur.

Kanunun gerektirdiği hallerde bu süre kısaltılabilir. Aynı süre içinde tebliğ edilmeyen kararlar geçersiz sayılır.

Disiplin Kurulu üyeleri eşleri, birinci ve ikinci derece kan ve sıhri hısımları ile aynı kurulda görev alamazlar ve bunlarla ilgili toplantılarda oy kullanamazlar.

MADDE 69 - MERKEZ DİSİPLİN KURULU
Merkez Disiplin Kurulu, Büyük Kongre tarafından seçilen 10 asil ve 10 yedek üyeden meydana gelir.

Merkez Disiplin Kurulu; Genel Başkan, Merkez Yönetim Kurulu üyeleri, Danışma Kurulu üyeleri, kendi üyeleri, il yönetim kurulu başkan ve üyeleri ve il merkez belediye başkanları, Büyükşehir Belediye Başkanı ile TBMM'nin yasama, denetim ve diğer faaliyetleri dışındaki beyan, tavır ve davranışları bakımından partili milletvekilleri ve milletvekili olmayan partili bakanlar için birinci derece karar merciidir.

Kurul; İl Disiplin Kurullarınca alınan ve kendisine itiraz yolu ile gelen kararları incelemek, tasdik etmek, lehte ve aleyhte değiştirmek veya tamamen kaldırmak suretiyle kesin olarak sonuçlandırır.

Merkez Disiplin Kurulu, bir İl Disiplin Kurulunun boşalması halinde, bu kurulun görevini geçici olarak yürütmek üzere başka bir İl Disiplin Kurulunu görevlendirebilir.

MADDE 70 - MÜŞTEREK DİSİPLİN KURULU
Müşterek Disiplin Kurulu; Merkez Disiplin Kurulu ile TBMM Grup Disiplin Kurulunun bir araya gelmesiyle oluşur. Merkez Disiplin Kurulu Başkanı, Başkan vekili ve Sekreteri, Müşterek Disiplin Kurulunun da başkanlık divanını oluşturur. Partili milletvekillerine ilişkin olarak Grup Disiplin Kurulunun veya Merkez Disiplin Kurulunun vermiş olduğu karara ilgilinin itirazı halinde, son ve kesin kararı Müşterek Disiplin Kurulu verir.

MADDE 71 - İL DİSİPLİN KURULU
İl Disiplin Kurulu, il kongrelerince seçilen üç asil ve üç yedek üyeden oluşur. İl Disiplin Kurulu, il sınırları dahilinde ikamet eden ve diğer üst disiplin kurullarının görev sahasına giren partililer dışında kalan bütün partililer hakkında birinci derecede disiplin karar merciidir.

İl Disiplin Kurulu kendiliğinden soruşturma yapamaz. Kendisine Tüzükte gösterilen yetkili organlarca intikal ettirilen dosyaları inceler ve karara bağlar.

İl Disiplin Kurulunun kararlarına karşı ilgililerce tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde, Merkez Disiplin Kuruluna başvurularak itiraz edilebilir.

MADDE 72 - DİSİPLİN CEZALARI
Disiplin kurullarınca uygulanacak disiplin cezaları aşağıda gösterilmiştir

a) Uyarma,
b) Kınama,
c) Partiden veya gruptan geçici çıkarma,
d) Partiden veya gruptan kesin çıkarma.

Bir Türkiye Büyük Millet Meclisi Parti Grubu üyesinin, grup üyeliğinden kesin çıkarılması parti üyeliğinden kesin çıkarılmayı, parti üyeliğinden kesin çıkarılması ise, TBMM Parti Grubu üyeliğinden kesin çıkarılmayı gerektirir.

Geçici çıkarma cezası bir aydan az, bir yıldan fazla olamaz.

Geçici çıkarma cezası, Disiplin Kurulu karar tarihinden başlar ve ceza süresince ilgili grup üyesi ise grup çalışmalarına, parti üyesi ise parti faaliyetlerine katılamaz, faaliyetlerine katılmayacağı parti organlarına hiçbir teklifte bulunamaz.

Ancak bu hüküm, o üyenin Parti Tüzüğü'ne, Parti Programına, partinin diğer mevzuatına ve organlarının bağlayıcı kararlarına uyulması gereğini ortadan kaldırmaz.

Geçici çıkarma cezası almış olan parti üyelerine, ceza süresince partinin hiçbir organ veya kurulunda hiçbir görev verilemeyeceği gibi, cezanın bitiminden sonraki bir yıllık süre içerisinde de Genel Merkez teşkilatında ve kurullarında görev verilemez.

MADDE 73 - DİSİPLİN CEZALARINI GEREKTİREN HALLER
Partili üyenin kanun, parti tüzük ve programına uymayan olumsuz davranışlarda bulunması halinde hakkında aşağıdaki cezalar uygulanır.

a) Uyarma Cezasını Gerektiren Haller
i) Yetkili organlarca davet edildiği halde toplantılara katılmamak.
ii) Parti içerisinde huzursuzluk ve geçimsizlik yaratmak.
iii) Yetkili Parti organları tarafından verilen görevleri mazeretleri olmaksızın kabul etmemek veya zamanında yerine getirmeyerek ihmal etmek.

b) Kınama Cezası Gerektiren Haller
i) Kanunlara, parti tüzük ve programı ile yönetmelik hükümlerine ve partinin yetkili organları tarafından verilen kararlara söz, yazı ve sair şekillerde karşı gelmek, konulan
yasaklara uymamak.
ii) Parti içi birlik ve beraberliği sarsacak veya partiyi küçük düşürücü tutum ve davranışlarda bulunmak.
iii) Partide tutulması gereken defter ve kayıtları usulüne uygun olarak tutmamak.
iv) Kanuni sorumluluklar ve düzenleme yükümlülüğü saklı kalmak kaydıyla, hizmetin devamı süresince partideki görevi gereği kendisine teslim edilen eşya ve malzemeyi kaybetmek, tahrip
etmek veya görevden ayrıldığı halde iade etmemek

c) Geçici Çıkarma Cezasını Gerektiren Haller
i) Her türlü seçimlere yetkili parti organlarının onayı olmaksızın bağımsız adaylığını koymak, diğer partilerin veya bağımsız adayların lehinde çalışmak ve propagandalarını yapmak, açık veya gizli olarak Parti ve adaylarının aleyhine çalışmak.
ii) Kongrelerde yapılan seçimlerde oy pusulalarında tahrifatta bulunmak, sahtecilik yapmak, seçimlere hile karıştırmak ve bu gibi hareketlerin içinde bulunanlarla iş birliği yapmak, yapılmış olan seçimlerin neticeleri ile ilgili şüphe yaratabilecek, gerçek dışı sözlü veya yazılı beyanda bulunmak ya da bu şekilde basın açıklamaları yapmak.
iii) Partinin her kademedeki yöneticileri hakkında gerçek dışı haber yaymak, iftira, karalama ve küçük düşürücü beyan ve davranışlarda bulunmak.
iv) Partinin gizli karar ve yazışmalarını her ne suretle olursa olsun açıklamak, dışarı sızdırmak.
v) Yöneticilik görevini ihmal ederek partiye zarar vermek.
vi) Makul bir gerekçe olmaksızın üye kayıt taleplerini kabul edip, neticelendirmemek

d) Kesin Çıkarma Cezasını Gerektiren Haller
i) Herhangi bir sebeple partili sıfatı ile yaptığı faaliyetlerden dolayı hakkında yetkili kamu kurumlarınca takibat yapılarak suçlu görülmek ve Siyasi Partiler Kanununun öngördüğü üye olma niteliklerini kaybetmek.
ii) Siyasi Partiler Kanunu'nca yasaklanmış konuları kendi ihmali nedeniyle parti hakkında kanuni takibata yol açacak davranışlarda bulunmak.
iii) Partiyi ve parti yetkililerini doğruluğu kanıtlanmayan iddia ve gerekçelerle şikayet etmek ve parti yetkililerinin bilgisi olmadan parti adına partiyi bağlayacak şekilde resmi makamlarla muhatap olmak, yalan beyanda bulunmak, yetkisiz demeç vermek, parti içi meseleleri, basın ve yayın organlarında açık şekilde tartışmak ve polemik konusu yapmak.
iv) Partiyi şahsi menfaatlerine alet etmek.
v) Partinin birlik ve beraberliğini ciddi şekilde bozacak ve Genel Başkan, Genel Sekreter ve bunlardan sonra hiyerarşide bulunan görevlilere ve parti organlarına karşı ağır disiplinsizlik teşkil edecek ya da parti faaliyetlerini önemli surette aksatacak, partinin gelişmesine mani olacak davranışlarda ve faaliyetlerde bulunmak veya başkalarını böyle davranış ve faaliyetlerde bulunmaya kışkırtmak.
vi) Parti evrak ve kayıtları üzerinde tahrifat yapmak veya saklanması gerekli belgeleri ortadan kaldırmak.
vii) Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde bağlayıcı grup kararına aykırı davranmak,
viii) Milletin, ülkesi ve devletiyle olan birliğine ve bölünmez bütünlüğüne zarar verici faaliyetler içinde olmak, Türkiye Cumhuriyeti'nin temel niteliklerine ve Siyasi Partiler Kanunu'nun dördüncü kısmında yer alan esaslara aykırı eylem veya işlemde bulunmak,

Disiplin cezalarının herhangi birisiyle cezalandırılan bir üyenin aynı disiplin suçunu tekrar işlemesi veya aynı cezaya konu farklı fiili işlemesi halinde bir üst disiplin cezası ile cezalandırılır. Disiplin cezalarında herhangi bir üye hakkında takibat yapan disiplin kurulu, suçun işleniş tarzı ve olayın mahiyetine göre sevk eden kurulca talep edilen cezadan ağır olmamak kaydıyla yukarıda sözü geçen disiplin cezalarından herhangi birini vermeyi kararlaştırabilir. Sayılan hususlardan dolayı disiplin suçu işlediğine dair bilgi, disiplin kuruluna sevk yetkisine sahip organlara ulaştığı tarihten itibaren 6 ay içinde bu kurulca sevk işlemi yapılmazsa veya her halukarda olaydan itibaren üç yıl geçtikten sonra bu üye hakkında zamanaşımı dolayısıyla takibat yapılamaz.

MADDE 74 - DİSİPLİN TAKİBATI YAPMA YETKİSİ
Bir partili hakkında disiplin takibatı yapılması ve ilgili disiplin kuruluna sevk edilmesine, İl Yönetim Kurulu, Genel Başkan, Merkez Yönetim Kurulu veya Grup Yönetim Kurulu yetkilidir.

İl içerisinde ikamet eden parti üyeleri, belde ve ilçe yönetim kurulu başkan ve üyeleri, belde, alt kademe ve ilçe belediye başkanları ile belediye ve il genel meclisi üyeleri hakkında disiplin takibatı istemeye il yönetim kurulu yetkilidir.

İl yönetim ve disiplin kurulu başkan ve üyeleri, il ve büyükşehir belediye başkanları, Merkez Yönetim Kurulu, Merkez Disiplin Kurulu üyeleri ile milletvekilleri, milletvekili olmayan bakanlar ve Genel Başkan hakkında disiplin takibatı istemeye Genel Başkan ve Merkez Yönetim Kurulu yetkilidir.

Milletvekillerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi faaliyetleri ile ilgili veya Gruba ilişkin fiil ve hareketlerinden dolayı disiplin takibatı yaptırmaya Grup Yönetim Kurulu ve Genel Başkan yetkilidir.

Merkez Yönetim Kurulu üyeliği sona eren parti üyeleri hakkında disiplin takibatı, Genel Başkan ve Yardımcıları veya genel sekreterin yazılı isteği üzerine bağlı bulunduğu il başkanlığınca yaptırılır. İl başkanlığı işlem dosyasını il disiplin kuruluna sevk eder.

Merkez Yönetim Kurulu, partili bir üyenin işlediği iddia olunan suçun muhtevasını göz önüne alarak, disiplin takibatının Merkez Disiplin Kurulunca yapılmasına karar verebilir.

Disiplin kurullarına sevk kararı gizli oyla ve bu kararı alacak kurulun üye tam sayısının salt çoğunluğu ile alınır.

Disiplin takibatı yapma işleminin nasıl olacağını disiplin kuruluna sevk etmeye yetkili organ tayin eder. Yetkili Kurul, takibatı üyelerden birine veya bir kaçına yaptırabileceği gibi daha alt kademedeki bir organın üyelerine veya diğer partililere de yaptırabilir.

Bir şikayetçinin bir üye hakkında koğuşturma isteğine bağlı suç duyurusunu yazı ile ilgili ve yetkili kurula yapması üzerine koğuşturma yapılabileceği gibi, yukarıda yetkileri belirtilen kurul veya kişilerce de doğrudan disiplin koğuşturması yapılabilir veya kurula sevk edilebilir. Bunun yanında vaki şikayet veya bilgiyi yerinde ve doğru bulmadıklarında takibata mahal olmayacağına karar verebilirler. Müşteki, koğuşturmaya sevk yetkisine sahip bir kurulda veya yetkide ise, bu işlemin oy verme safhasında kendi oyunu kullanmaz, fakat toplantı nisabında varlığı hesaba katılır.

İlçe yönetim kurulları, Disiplin takibatı yapılması isteklerini il yönetim kuruluna yaparlar. Talepleri il yönetim kurulu üyeleri veya başkanı ile ilgiliyse bu taleplerini yazılı olarak Merkez Yönetim Kuruluna yaparlar.

MADDE 75 - İTİRAZ USULÜ
Disiplin Kurullarınca birinci derece olarak verilen disiplin cezalarına karşı; hakkında hüküm verilen parti üyesi veya takibat yapan kurul tarafından tebliğ tarihinden itibaren 10 gün içinde itiraz edilebilir.

İtirazlar bu tüzükte belirtilen esaslara göre itiraz dilekçesi ile bir üst kurula yapılabileceği gibi, kararı verecek olan disiplin kurulu başkanlığına da yapılabilir. Verilecek karar kesindir.

Hakkında partiden veya gruptan geçici veya kesin çıkarma cezası verilen parti üyesi, bu cezaya karşı disiplin kuruluna sevk eden organ veya merci veya disiplin kurulunun görev veya yetkisizliği veya alınan kararların kanuna, parti tüzüğüne veya iç yönetmeliğe şekil veya usul bakımından aykırı bulunduğu iddiasıyla, parti itiraz yollarını kullandıktan sonra nihai karar niteliğindeki son karara karşı 30 gün içerisinde, nihai karar veren merciin bulunduğu Asliye Hukuk Mahkemesine itiraz edebilir.

MADDE 76 - DİSİPLİN KONUSUNDA TEDBİR
Partiden geçici veya kesin çıkarmayı gerektiren hallerde disiplin cezası verilmesi için sevk kararı almaya yetkili parti organları, tedbir niteliğinde olmak üzere, disiplin kuruluna sevk edilen üyeyi parti içindeki görevlerinden derhal uzaklaştırır.

Hakkında tedbir kararı verilen üye, üç gün içinde takibatı yürütecek disiplin kurulu nezdinde itirazda bulunabilir. Bu istek disiplin kurulu tarafından yedi gün içinde karara bağlanır. Disiplin kurulunun tedbiri kaldırması veya isteği ret kararı kesindir. Bu konuda Disiplin Kurulu kararını verinceye kadar üye, partideki görevine devam edemez.

Tedbir kararı kesin olmayıp, disiplin kurulunun geçici veya kesin çıkarma cezası ile birlikte kesinlik kazanır. Disiplin Kurullarının cezayı tamamen kaldırması veya uyarma veya kınama cezası vermesi halinde tedbir kararı, yeni bir karara gerek kalmadan kalkar ve hakkında tedbir kararı alınan partilinin bütün hakları geri verilir.

MADDE 77 - DİSİPLİN CEZALARINI AF YETKİSİ
Disiplin Kurullarınca verilen disiplin cezaları Genel Başkan veya Genel Başkanın bu konu ile ilgili görevlendireceği kişi ya da organlar tarafından affedilebilir.

SEKİZİNCİ BÖLÜM
MAHALLİ İDARELER MECLİS PARTİ GRUPLARI

MADDE 78 - İL GENEL MECLİSİ PARTİ GRUBU
İl genel meclisi grubu; her ilde, partili il genel meclisi üyelerinden oluşur. Gruptan söz edebilmek için, partili en az üç üyenin olması gerekir.

İl genel meclisi parti grubu, en az bir grup başkanvekili ile bir sekreter seçerek çalışırlar. Başkanvekili, parti teşkilatı ile grup arasındaki koordinasyonu sağlar.

Konu ve sorunlar, parti tüzük ve programı çerçevesinde grupta görüşülür, varılan sonuca göre genel kurulda hareket edilir.

Gizli oylama ile alınan bağlayıcı grup kararlarına partili üye uymak zorundadır.

MADDE 79 - BELEDİYE MECLİSİ PARTİ GRUBU
Belediye teşkilatı olan her belediye meclisinde, partili belediye başkanı ve partili meclis üyelerinden oluşan gruba, Belediye Meclisi Parti Grubu denir. Grubun varlığı için partili en az üç üye gereklidir.

Belediye meclisi parti grubu, en az bir grup başkanvekili ile bir sekreter seçerek çalışırlar. Başkanvekili, parti teşkilatı ile grup arasındaki koordinasyonu sağlar.

Konu ve sorunlar, parti tüzük ve programı çerçevesinde grupta görüşülür, varılan sonuca göre genel kurulda hareket edilir.

Gizli oylama ile alınan bağlayıcı grup kararlarına, partili belediye başkanı hariç, grubun üyeleri uymak zorundadırlar.

MADDE 80 - ORTAK HÜKÜMLER
İl, ilçe ve belde başkanları; kademelerindeki il genel meclisi ve belediye meclisi üyelerini, partinin yerel politikalarını tespit etmek, çalışmaları gözden geçirmek ve bilgilenmeyi sağlamak amacıyla her zaman toplantıya çağırabilirler. Bu toplantılara, toplantının kapsamına göre, parti teşkilat kademe başkanı başkanlık eder.

DOKUZUNCU BÖLÜM
YAN BİRİMLER VE YURTDIŞI TEMSİLCİLİKLERİ

MADDE 81 - KADIN VE GENÇLİK KOLLARI
Merkez Yönetim Kurulu tarafından hazırlanan Yönetmelikler gereğince parti merkez, il ve ilçe teşkilatına paralel olarak ilçelerde, il merkezlerinde ve üst kademesi Ankara'da olmak üzere gençlik ve kadın kolları kurulur.

Gençlik ve kadın kollarının kuruluş ve çalışma esasları ile seçimleri, atanmaları gibi hususlar Merkez Yönetim Kurulunca hazırlanan Yönetmelik ile belirlenir.

MADDE 82 - YURTDIŞI TEMSİLCİLİKLERİ
Türkiye'nin büyükelçilik, elçilik veya konsolosluklarının bulunduğu ülkelerde yurtdışı temsilcilikleri açılabilir. Genel Başkan veya Merkez Yönetim Kurulu, gerekli gördüğü hallerde yurtdışı parti temsilciliklerinden herhangi birini veya tamamının temsilciliğini iptal edebilir.

MADDE 83 - YAN KURUL VE KOMİSYONLAR
Devamlı veya geçici görev yapmak üzere ilçe, il ve genel merkezde kurulabilecek olan kurul ve komisyonlardır. Bu kurul ve Komisyonlar ile ilgili hususlar Merkez Yönetim Kurulu tarafından hazırlanan Yönetmelik ile düzenlenir.

ONUNCU BÖLÜM
SEÇİMLER VE PARTİ ADAYLARI

MADDE 84 - SEÇİMLERE KATILMA
Partinin; yapılacak her türlü seçime tamamen veya kısmen katılması hakkında karar vermek yetkisi Merkez Yönetim Kuruluna aittir.

I. MİLLETVEKİLİ SEÇİMLERİ
MADDE 85 - ADAY TESPİTİ
Parti milletvekili adayları ile bunların listelerdeki sıraları:

a) Merkez adaylığı,
b) Merkez yoklaması,
c) Aday yoklaması
d) Ön seçim

usullerinden birisi, birkaçı veya tamamının bir arada veya ayrı ayrı uygulanması suretiyle tespit edilir. Hangi seçim çevresinde, hangi usulün tatbik edileceğine Merkez Yönetim Kurulu karar verir.

Kanun ve bu tüzük hükümlerine uygun olarak tespit edilen parti adayları sadece Genel Başkanın veya görevlendireceği Genel Başkan Yardımcısının imzası ile kanuni süresi içinde Yüksek Seçim Kuruluna bildirilir.

MADDE 86 - MERKEZ ADAYLIĞI
Merkez adayları, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının % 5'ini aşmamak ve ilini, seçim çevresini, aday listesindeki sırasını, ön seçim veya diğer aday yoklama usullerinin yapılma tarihinden en az on gün önce Yüksek Seçim Kuruluna bildirmek koşuluyla Genel Başkan tarafından tespit edilir. Genel Başkan, merkez adayı tespit ve sıralamasında lüzum görürse ilgili teşkilat kademesinin görüşünü de alır.

MADDE 87 - MERKEZ YOKLAMASI
Bir seçim çevresinde parti örgütü bulunmaması, tek aday olması, herhangi bir nedenle o seçim çevresinde ön seçim yapılmasının mümkün olmadığının anlaşılması veya yapılan ön seçimlerin yetkili ilçe seçim kurulunca iptal edilmesi hallerinde parti adaylarının Merkez Yönetim Kurulunca tespit edilmesi, merkez yoklaması olarak ifade edilir.

Merkez yoklaması yapılacak seçim çevreleri Merkez Yönetim Kurulunca tespit edilir. Merkez Yönetim Kurulu, bütün seçim çevrelerinde merkez yoklaması kararı alabileceği gibi, lüzum gördüğü seçim çevrelerinde de merkez yoklamasına karar verebilir.

MADDE 88 - ADAY YOKLAMASI
Merkez Yönetim Kurulunun aday yoklaması için karar verdiği seçim çevresinde aday tespitine yönelik olarak yapılan yoklama usulüdür. Aday yoklaması il başkanı, il yönetim kurulu asil üyeleri, il disiplin kurulu başkanı ile o il çevresindeki ilçe başkanlarından oluşan kurul tarafından yetkili ilçe seçim kurulunun gözetiminde gizli oy açık tasnif esasına göre yapılır.

Aday yoklamasında oy kullanacak olanları gösterir listeler, aday yoklamasının yapılacağı tarihten en az 30 gün önce ilçe seçim kurullarına yazı ile bildirilir. Kesinleşen listeler yoklama tarihinden en az 25 gün önce parti ve ilçe seçim kurulu binaları önüne asılmak suretiyle ilan edilir.

MADDE 89 - ÖN SEÇİM
Merkez Yönetim Kurulunca ön seçim yapılmasına karar verilen seçim çevresinde partiye kayıtlı bütün üyelerin katılması ile seçim yapılır. Seçimlerde oy kullanabilecek partili üye listeleri, ön seçimlerden en az 30 gün önce ilçe seçim kurullarına kayıt defteriyle birlikte verilir. Kesinleşen listeler, ön seçimden 25 gün önce parti ve ilçe seçim kurulu binaları önüne asılır.

Ön seçimde yetkili ilçe seçim kurulunun gözetiminde gizli oy açık tasnif usulü uygulanır. Genel seçimler için kabul edilen seçim çevresi ön seçim için de esas alınır. Adayların eşit oy almaları halinde hangisinin bir üst sırada yer alacağına Merkez Yönetim Kurulu karar verir.

MADDE 90 - ADAYLIĞA MÜRACAAT
Milletvekili seçimlerinde partiden aday olmak isteyenler süresi içinde gerekli evrakları ile birlikte yazılı olarak Parti Genel Merkezi'ne müracaat ederler. Yapılan müracaatlar Başkanlık Divanınca değerlendirilir ve aday hakkında soruşturma yapılır. Başkanlık Divanı inceleme sonuçları Merkez Yönetim Kurulunda görüşülerek durumları uygun görülenlerin aday yoklamalarına katılmalarına izin verilir.

Aday listelerinde boşalma olması durumunda boşluk Merkez Yönetim Kurulunca doldurulur.

MADDE 91 - ADAYLIĞI KABUL EDİLMEYECEK OLANLAR
Parti yetkili kurullarınca haklarında kesin çıkarma kararı verilenler, yetkili kurullarca azledilmiş olanlar ve diğer partilerden herhangi birine adaylık başvurusunda bulunanlar ile il ve ilçe yönetim kurulu başkan ve üyesi oldukları halde ön seçimlerden önce bu görevlerden ayrılmayanların milletvekili seçimlerine ilişkin olarak partiye yaptıkları adaylık müracaatları herhangi bir incelemeye tabi tutulmadan reddedilir.

II. YEREL SEÇİMLER
MADDE 92 - YEREL SEÇİMLERDE ADAYLIK VE ÖN İNCELEME
Adaylık başvuruları; seçim takvimine göre Merkez Yönetim Kurulunca belirlenecek tarihler arasında; büyükşehir ve il belediye başkan adaylığı için Genel Başkanlığa, ilçe ve belde belediye başkan adaylığı için ilgili il yönetim kurulu başkanlığına, belediye ve il genel meclisi adaylığı için ilgili ilçe yönetim kurulu başkanlığına bizzat yazılı olarak yapılır.

Büyükşehir ve il belediye başkan aday adaylarıyla ilgili ön seçim veya aday yoklamasına katılacakları belirleme işlemi olan ön inceleme yapmak ve karar alma yetkisi, Merkez Yönetim Kurulu'na aittir.

İlçe ve belde belediye başkan aday adaylarıyla ilgili ön inceleme işlemi, ilgili il yönetim kurulunca, belediye ve il genel meclisleri aday adaylarıyla ilgili ön inceleme işlemi, ilgili ilçe yönetim kurulunca yapılır. İl Yönetimince yapılacak ön inceleme işlemi, Merkez Yönetim Kurulu onayı ile, ilçe yönetiminin yapacağı ön inceleme işlemi ise, il yönetim kurulu onayı ile kesinleşir. Bu şekilde onay yetkisi olan kurullar, gerek gördükleri değişiklikleri yapabilirler.

MADDE 93 - YEREL SEÇİM ADAY TESPİT VE SIRALAMA USULÜ
Ön inceleme sonucu oluşacak aday adayları arasından, belediye başkan adayları ile belediye ve il genel meclisleri adayları ve sıralamaları; Tüzüğün ilgili maddesinde yazılı usüllerden birinin, birkaçının veya tamamının, aynı seçimde seçim çevresi ölçeğine göre aynı anda ve bir arada, yahut ayrı ayrı kısmi veya tam olarak uygulanması suretiyle hangi yöntemle yapılacağı, Merkez Yönetim Kurulu'nca kararlaştırılır.

MADDE 94 - YEREL SEÇİMLERDE ÖN SEÇİM, TEŞKİLAT VE MERKEZ YOKLAMASI
Yerel yönetim ön seçiminde, ön seçim çevresi; belde belediye başkanı ve belde belediye meclisi üyeleri için belde belediyesi sınırları; ilçe belediye başkanı ve ilçe belediye meclisi üyeleri için ilçe belediyesi sınırları; il genel meclisi üyeleri için ilin mülki idare sınırları; büyükşehir ve il belediye başkanları için ilin belediye sınırlarıdır.

Ön seçimlerde; büyükşehir ve il belediye başkan adaylığı için, partinin il belediyesi sınırları içindeki teşkilat kademelerinde kayıtlı bütün üyeleri; ilçe belediye başkanı ile ilçe belediye meclisi adaylıkları için ilçenin belediye sınırları içinde kayıtlı bütün üyeleri; il genel meclisi adaylıkları için ilin mülki sınırları içinde partiye kayıtlı bütün üyeleri, belde belediye başkanı ve belde belediye meclisi adaylıkları için belde belediyesi sınırları içinde kayıtlı bütün üyeler, ön seçim seçmeni olarak; Mahalli İdareler Seçimi Kanunu ile Siyasi Partiler Kanununda, Parti Tüzüğünde ve ilgili mevzuatta yazılı ön seçime ilişkin usul ve esaslara göre kullanacakları oylarla belediye başkan adayı ile belediye ve il genel meclisi asıl ve yedek adaylarını sıralama yaparak belirlerler.

Aday yoklaması; Tüzüğün ilgili maddesinde yazılı aday yoklaması seçmenleri, büyükşehir ve il belediye başkan adaylığı aday yoklama seçmenidirler. İlçe belediye başkan adayları ile belediye ve il genel meclisleri adaylarının aday yoklaması usulü ile belirlenmesinde ise, Tüzüğün ilgili maddesinde yazılı olanlardan; ilçede kayıtlı olanlar ile ilçe kademesi ve ilçe yan kuruluş üyeleri, aday yoklama seçmeni olarak oy kullanırlar.

Belde belediye başkanı ile belde belediye meclisi adaylarının aday yoklaması yöntemi ile belirlenmelerinde; Tüzüğün ilgili maddesinde yazılı olanlardan; beldede kayıtlı olanlar ile belde teşkilat kademesi ve belde yan kuruluş üyeleri, aday yoklama seçmeni olarak oy kullanırlar.

Ön seçim veya aday yoklamasında eşit oy alanların liste sırası, çekilecek kur'a ile belirlenir.

Merkez yoklaması; adayların, Merkez Yönetim Kurulunca doğrudan veya bu kurulun yetki devri halinde belediye başkan adaylarının il yönetim kurullarınca, belediye ve il genel meclisi adaylarının ise ilçe yönetim kurullarınca tespit ve sıralamalarının yapılmasıdır.

MADDE 95 - SEÇİM İŞLERİ
Türkiye Büyük Millet Meclisi ve yerel yönetim seçimlerinde adaylığa müracaatın şekil ve şartları, milletvekilliği, belediye başkanlığı, belediye meclis üyeliği ve il genel meclis üyeliği için aday tespitlerinin usul ve esasları ile seçimlerle ilgili sair konular, tüzük hükümleri saklı kalmak kaydıyla hazırlanacak bir yönetmelikle belirlenir.

ONBİRİNCİ BÖLÜM
PARTİ VE HÜKÜMET İLİŞKİLERİ

MADDE 96 - HÜKÜMET KURMA VE KOALİSYONLARA KATILMA
Partinin hükümet kurmasına, koalisyonlara katılmasına ve partinin kurulmuş hükümetlerden veya katıldığı koalisyonlardan ayrılmasına karar verme yetkisi Merkez Yönetim Kurulunundur.

Kurul bu yetkisini, Parti Genel Başkanı'na devredebilir. Merkez Yönetim Kurulunun hükümet kurma ve kurulmuş hükümetlerden veya koalisyonlardan ayrılma yönünde karar almak üzere yapacağı toplantılara Parti Meclis Grubu Yönetim Kurulu üyeleri de katılır ve oy kullanır.

Hükümetten ve koalisyondan ayrılma kararı alındıktan sonra en geç üç gün içinde partili bakanlar istifa ederler. Aksi takdirde partiden istifa etmiş sayılırlar.

MADDE 97 - BAKANLARIN TESPİTİ
Partinin kuracağı hükümet veya katılacağı koalisyonda görev alacak bakanlar Anayasa'nın 109'uncu maddesi çerçevesinde belirlenir. Parti grubunda ve parti organlarında bu konuda karar alınamaz

ONİKİNCİ BÖLÜM
MALİ HÜKÜMLER, PARTİ DEFTERLERİ, TEFTİŞ VE DENETİM

I. MALİ HÜKÜMLER
MADDE 98 - PARTİ GELİRLERİ
Partinin gelirleri ve gelir kaynakları şunlardır; 98.1. Giriş Aidatı ve Üyelik Aidatı : Giriş aidatı asgari 10 milyon Türk Lirası ile 30 trilyon Türk Lirası arasında üyeliğe giriş sırasında, üye tarafından belirlenen ve bir kez ödenen aidattır. Üyelik aidatı, 10 milyon Türk Lirası ile 30 trilyon Türk Lirası arasında üyeler tarafından belirlenerek aylık veya yıllık olarak ödenen aidattır.

Üye adayı, giriş beyannamesini imzalarken ne kadar aidat ödemeyi taahhüt ettiğini belirtir.

Üye hakkında, aidat borcu nedeniyle geçici ve kesin ihraç disiplin cezaları verilemez. Aidat borcu olması; aksi Merkez Yönetim Kurulunca kararlaştırılmış olmadıkça, parti içi kademe seçimleri ile aday yoklamalarına katılmaya engel değildir. Bu konuda yapılacak kısıtlamanın geçerli olması için, borçlu üyeye 10 günlük süre içeren yazılı uyarı yapılmış olması gerekir.

98.2. Milletvekilliği Aidatı : Partili milletvekillerinin ödeyeceği aidattır. Bu aidatın miktarı ile ne kadarının grup giderlerine, ne kadarının parti genel merkezine ayrılacağına TBMM Parti Grubunca karar verilir. Ancak bu aidatın yıllık miktarı, milletvekili ödeneğinin net bir aylık tutarını aşamaz.

Parti grubunun olmaması halinde aidat miktarı, Merkez Yönetim Kurulu tarafından kararlaştırılır. Ancak bunun yıllık miktarı, milletvekillerine ödenen aylık net ödenek tutarının yarısını aşamaz.

98.3. Tanıtıcı Unsur ve Yayınların Satışından Sağlanacak Gelirler : Satış fiyatları yasa gereği Merkez Yönetim Kurulunca belirlenecek olan parti bayrağı, rozeti, flaması ve benzeri rumuz ve unsurların satışları ile parti yayınları, üye kimlik kartları, parti defter, makbuz ve kağıtlarının sağlanması karşılığında elde edilecek gelirlerdir.

98.4. Etkinliklerden Sağlanacak Gelirler : Genel Merkezin oluru ile parti kademe organları tarafından düzenlenecek sosyal etkinliklerden elde olunacak gelirlerdir. Bu etkinliklerden nasıl gelir temin edileceği ve benzeri mali hususlar, faaliyetin yerel ve ulusal özelliğine göre, etkinliği düzenleyen kademe yönetim kurulunca kararlaştırılır.

98.5. Aday Adaylarından Alınacak Özel Aidat : Milletvekili, belediye başkanlığı, belediye meclisi üyeliği ve il genel meclisi üyeliği aday adaylarından alınacak özel aidattır. Bu aidatın miktarı, yasadaki sınırlar içinde Merkez Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

98.6. Mal Varlığından Elde Edilecek Gelirler : Merkez Yönetim Kurulu, amaç ve çalışmalar için gerekli olan taşınmazları satın almaya, maliki olduğu taşınır ve taşınmaz mal varlığını satmaya, kiralamaya, her çeşit ayni hak tesis etmeye mezun ve yetkilidir. Bu faaliyetlerden elde edilecek gelirler, parti gelirleridir.

98.7. Bağışlar : 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 66. maddesi hükümlerine uygun olarak yapılacak bağışların kabulü ile elde edilecek gelirlerdir.

98.8. Hazine Yardımları : Şartları taşıması halinde Hazinece partiye yapılacak yardımlardır.

MADDE 99 - GELİRİN SAĞLANMASI USÜLÜ VE BELGELER
Partinin bütün gelirleri, parti tüzel kişiliği adına elde edilir.

Partinin Genel merkezi ile bütün teşkilat kademe organlarınca kabul ve tahsil edilecek gelirler; Merkez Yönetim Kurulunca bastırılan, seri ve sıra numaraları belli olan makbuz karşılığı sağlanır. Bastırılan bütün tahsilat makbuzları ile alt kademe organlarına gönderilecek tahsilat makbuzlarının seri ve sıra numaraları, Genel Muhasiplikçe bir deftere yazılarak takip edilir.

Teşkilat kademeleri, aldıkları ve kullandıkları makbuzlar nedeniyle Merkez Yönetim Kurulu'na karşı mali sorumluluk taşırlar.

Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyeninin sıfatı, adı, soyadı ve imzası, makbuz ile dip koçan veya kopyasında yer alır.

Makbuzların asıl kısımlarıyla kopyalarında ve dip koçanlarında aynı seri ve sıra numarası bulunur. Makbuz dip koçan veya kopyalarını saklama süresi, Anayasa Mahkemesi'nin ilk inceleme kararının partiye bildirim tarihinden itibaren beş yıldır.

MADDE 100 - PARTİ GİDERLERİ
100.1. Harcamaların Yapılmasında Gözetilecek Usül : Partinin amaçlarına aykırı harcama yapılamaz. Partinin bütün giderleri parti tüzel kişiliği adına yapılır.

Siyasi Partiler Kanunu'nun 70. maddesinde yazılı miktarı aşan bütün harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsiki gereklidir. Harcamalar, gideri yapan kademeye göre yetkili organın kararıyla yapılır. Acil hallerin gerekli kıldığı harcamanın, parti muhasebesine girebilmesi için, yetkili organ kararı ile olura bağlanması gerekir. Ancak yetkili organca onaylanmış ve teşkilat kademe bütçesinde bulunması şartıyla mevzuatta belirtilen miktarı geçmeyen harcamalar ile genel tarifeye bağlı giderler için ayrıca karar alınmasına gerek yoktur.

Parti kademe teşkilatları; bağlı bulundukları üst kademeye, gelir ve giderleri hakkında altı ayı geçmeyen sürelerde hesap bildirimi yapmak zorundadırlar.

100.2. Muhafaza ve Harcamalardan Doğan Mali Sorumluluk : Elde edilen gelirlerin, demirbaş eşya ve malzemelerin muhafazası ile yapılacak giderler, sözleşmeler ve girişilecek yükümlülükler; Genel Merkezde Parti tüzel kişiliği adına, illerde il yönetim kurulu, ilçelerde ilçe yönetim kurulu, beldelerde belde yönetim kurulu adına bu tüzükte yetkili kılınmış veya adına iş yapılan organca işin niteliğine göre yetkilendirilmiş kişi yahut kurulca sağlanır ve yapılır.

Parti alt kademe yönetim organları; üst kademe ve Genel Merkeze karşı, muhafaza ve harcamadan ötürü şahsen ve müteselsilen sorumludurlar. Parti tüzel kişiliği adına sözleşme yapılmasına ve yükümlülük altına girilmesine ilişkin usül ve esaslar, Merkez Yönetim Kurulunca tespit edilir. Bu esaslara aykırı olarak veya Merkez Yönetim Kurulu'nun yazılı oluru ile yetkili kılmadığı yahut sonradan bir kararla onaylamadığı alt kademe organlarının yaptıkları sözleşmeler ve giriştikleri yükümlülüklerden dolayı; parti tüzel kişiliği hiçbir surette sorumlu tutulamaz. Merkez Yönetim Kurulu veya Genel Başkan, yahut Parti tüzel kişiliği aleyhine sorumluluk yollarına başvurulamaz.

Yetkilendirilmeksizin veya oluru sağlanmamış işlem ve eylemlerden doğan sorumluluk, sözleşme veya yükümlülük getiren işlem altında imzası olan kişi veya kişilere aittir.

MADDE 101 - BÜTÇE VE KESİN HESAP
101.1. Bütçe ve Kesin Hesabın Hazırlanması ve Onaylanması :
Partinin hesapları, bilanço esasına göre düzenlenir. Her il kademe yönetimi; bağlı ilçeleri de kapsayacak şekilde, gelir tahminleri ile gider miktarlarını gösteren bir yıllık bütçe hazırlar ve ilgili takvim yılından önceki Ekim ayı sonuna kadar Genel Merkeze gönderir. İllerden gelen bütçeler ile aynı süre içinde hazırlanacak Genel Merkez bütçesi, en geç ilgili takvim yılından önceki Aralık ayı sonuna kadar Merkez Yönetim Kurulu tarafından incelenir ve karara bağlanır.

Yapılan bu işlemin bütünü, partinin yıllık tahmini bütçesini oluşturur.

Her il kademe yönetimi; bağlı ilçeleri de kapsayacak şekilde, bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonuna kadar, bir önceki yıla ait bütçe uygulama sonuçlarını gösteren kesin hesabını hazırlar ve Genel Merkeze gönderir. Genel Merkez de aynı sürede kesin hesabını hazırlar ve illerden gelenler ile birlikte, incelenip birleştirilerek karara bağlanmak üzere, Merkez Yönetim Kurulu'na sunar. Bu işlemlerin tamamı, Partinin kesin hesabını oluşturur.

101.2. Kesin Hesabın Bildirimi : Parti Genel Merkezi; Merkez Yönetim Kurulu tarafından incelenerek birleştirilen ve karara bağlanan Partinin kesin hesabı ile her ile ait kesin hesap evrak örneğinin onaylı birer suretini, Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi'ne verir ve bir örneğini ise bilgi amacıyla Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderir.

II. PARTİ DEFTERLERİ
MADDE 102 - PARTİ TARAFINDAN TUTULACAK DEFTERLER
Üye Kayıt Defteri sadece ilçelerde olmak üzere, Parti teşkilat kademelerinin yönetim organları tarafından; aşağıda yazılı defterlerin tutulması zorunludur:

a) Üye kayıt defteri.
b) Karar defteri.
c) Gelen ve giden evrak kayıt defteri.
d) Gelir ve gider defteri.
e) Demirbaş eşya defteri.

Defterlerin sayfaları ile kaç sayfadan ibaret oldukları, teşkilat kademesinin bulunduğu yer ilçe seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenerek onaylanır.

Yasa gereği tutulması zorunlu defterler dışında kalan ve parti organ ve kurullarınca tutulmasında yarar görülen defterler ile kadın ve gençlik kollarının Tüzükte yazılı olanlar dışında
tutacakları defterler yönetmelikte gösterilir.

MADDE 103 - ÜYE KAYIT DEFTERİ
Her ilçe yönetimince, ilçeye bağlı mahalle ve köy sayısı kadar, Genel Merkez tarafından hazırlanan üye kayıt def-terleri tutulur. Üyeler, mahalle ve köy esasına göre kayıt sıra numarası verilerek üye defterlerine yazımları yapılır.

Üye giriş beyannameleri iki nüsha düzenlenir ve üzerine üye defterinde yer alan kayıt sıra numarası yazılır. Üye giriş beyannamesinin asıl nüshası, ilçede bu işe ayrılmış dosyada muhafaza edilir. Kopyası ise, aynı şekilde muhafaza edilmek üzere il başkanlığına gönderilir.Mevzuatın müsait olmasına göre, üyelik işlemleri için; bilgisayar programından yararlanılır.

MADDE 104 - KARAR DEFTERİ
İlgili organ veya kurul kararlarının, tarih ve sıra numarasına göre yazıldığı defterdir. Kararlar, toplantıya iştirak edenler tarafından imzalanır. Muhalif kalan üye var ise, muhalefetini yazarak imza eder. İstek halinde karar örneği kendisine verilir.

MADDE 105 - GELEN VE GİDEN EVRAK KAYIT DEFTERİ
Kademeye gelen ve giden evrakların, tarih ve numara sırası ile kayıtlarının yapıldığı defterlerdir. Gelen evrakın asılları ile giden evrakın suretleri, kayıt numara ve tarihleri şerh düşülerek, dosyalarda saklanır.

MADDE 106 - GELİR VE GİDER DEFTERİ
Parti adına elde edilen gelirin, alınış nedeninin ve yapılan giderlerin nereye harcandığının, evrakı müsbitesi belli olacak şekilde işlendiği defterdir.

MADDE 107 - DEMİRBAŞ EŞYA DEFTERİ
Parti adına alınan veya partiye bağışlanan demirbaş eşyalar, taşıt araçları ve taşınmaz malların, ilgili belgeleri de belirtilerek tarih sırasına göre yazıldığı defterdir.

III. TEFTİŞ VE DENETİM
MADDE 108 - KONU VE AMAÇ
Her derecedeki parti alt kademeleri ile yan ve yardımcı kuruluş organ ve üyelerinin, parti adına yaptıkları tüm eylem ve işlemlerinin; kanun, parti tüzüğü ve yönetmelikleri ile kademe kongreleri ve Merkez Yönetim Kurulu kararlarına uygunluğunun tespiti ile teşkilatı daha aktif hale getirmek, alınması gereken tedbirleri ve yapılması gereken çalışmaları yerinde belirlemek amacıyla yapılacak faaliyetlerin bütünü, teftiş ve denetimin konusu ve amacıdır.

MADDE 109 - DENETİM YETKİSİ VE GÖREVİ
Her kademenin birinci ve en yetkili teftiş ve denetim mercii, ilgili kademenin kongre genel kuruludur. Merkez Yönetim Kurulu, yan kuruluşlarıyla birlikte partinin bütün teşkilatını doğrudan veya görevlendireceği elemanlar aracılığıyla; kademe organları da kendilerine bağlı alt kademe organları ile kademesindeki parti yan kuruluşlarını, yan kuruluş merkez teşkilatları ise, kendisine bağlı bütün alt kademe kuruluşlarını, parti tüzüğü ile partinin amaç ve ilkelerine uygunluk açısından teftiş ve denetimle yetkili ve görevlidirler.

Teftiş ve denetimle görevlendirilecek olanlar ile teftiş ve denetimin usul ve esasları, Merkez Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MÜTEFERRİK HÜKÜMLER

MADDE 110 - PARTİ TÜZEL KİŞİLİĞİNİN SONA ERMESİ
Parti tüzel kişiliğinin feshine ancak Büyük Kongre tarafından karar verilebilir. Bu karar gizli oyla alınır. Toplantı yeter sayısı ise, bu Tüzükte Büyük Kongre ile alakalı toplantı yeter sayısının salt çoğunluğudur.

Büyük Kongre'nin fesih kararı aldığı tarihte, Parti tüzel kişiliği sona erer.

Genel Başkan; fesih kararını, kararın alınmasından hemen sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı'na, Anayasa Mahkemesi'ne, İçişleri Bakanlığı'na ve Cumhuriyet Başsavcılığı'na yazı ile bildirir.

Parti tüzel kişiliğinin feshi kararı alınması halinde parti malvarlığının nasıl tasfiye olunacağı, Siyasi Partiler Kanunu'nun 110. maddesi gereklerine uygun olarak Büyük Kongrece karara bağlanır.

MADDE 111 - TÜZÜĞÜN DEĞİŞTİRİLMESİ
Parti tüzüğü kısmen veya tamamen, Büyük Kongre tarafından kanundaki ve tüzükteki şartlara uymak suretiyle değiştirilebilir.

Tüzükte yapılacak işlemler ile ilgili öngörülmüş süreleri kısaltmaya, yasaların amir hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla Merkez Yönetim Kurulu yetkilidir.

MADDE 112 - YÖNETMELİKLERİN HAZIRLANMASI
Siyasi Partiler Kanunu ile Parti tüzüğünün gerekli kıldığı yönetmeliklerin kabulü ve yürürlüğe konması, Merkez Yönetim Kurulunun yetkisi dahilindedir.

MADDE 113 - GÖREVLİLERİN İLGİLİ MERCİLERE BİLDİRİMİ
Parti kongreleri hariç olmak üzere her kademedeki parti organında, işbu tüzükte gösterilen bir göreve getirilenlerin ad ve soyadları, doğum yeri ve tarihleri, meslek ve sanatları, ikametgahları ve nüfus cüzdanı örnekleri, mahallin en büyük mülki amirine seçim veya atamayı takip eden 15 gün içerisinde bir yazı ile bildirilir. Merkez organlarında görev alanlarla ilgili bilgi ve belgeler de aynı süre içerisinde doğrudan İçişleri Bakanlığına ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına verilir.

MADDE 114 - TÜZÜKTE HÜKÜM BULUNMAYAN HALLER
Bu Tüzük'te yer almayan hususlarda Siyasi Partiler Kanunu, seçim kanunları ile genel hükümler uygulanır.

MADDE 115 - YÜRÜTME
Tüzük hükümleri, Merkez Yönetim Kurulu'nca yürütülür.

MADDE 116 - YÜRÜRLÜK
İşbu Tüzük, partinin tüzel kişilik kazanmasından itibaren yürürlüğe girer. Parti Tüzüğünde yapılan değişiklikler yetkili organca kabul edilmekle yürürlüğe girer.