"Necati Yalçın" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Necati Yalçın" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Necati Yalçın

Necati Yalçın

Herbaryumlarda buluşmalar

25 Haziran 2017

Bahçe, tescilli ve etiketli ağaçlarıyla çok özel. Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği Başkanı Ahmet Demirtaş ile bahçede küçük bir gezi yaptık. Demirtaş, Ankara’nın en uzun Karadeniz göknarı, ağlayan çam, Arizona servisi, Ankara’nın en görkemli kurşunkalem ardıçlarını ve lavzon yalancı servisiyle herbaryumların arasındaki bahçenin, Ankara’daki en zengin ağaç alanı olduğunu öğrendik. Demirtaş, ağaçların, Biyoloji Bölüm Başkanı Prof.Dr. Latif Kurt, bahçenin tescillenmesinde emeği geçenler. Kurt, üniversite olarak Orman ve Su işleri Bakanlığı’yla, kritik bitkileri korumak ve izlemek amacıyla Türkiye’ye örnek bir protokol yaptıklarını belirtti. 9. Bölge Müdürlüğü’nden Erdem Karaağaç ve Şahin Çılgın ile son derece uyumlu olduklarını vurguladı.



ÇİÇEKLER KURUTULUYOR

Herbaryum, çiçeklerin kurutularak türlerine göre saklandığı yer. Hazırlama odasında gazete, sonra mukavva arasında kuruyana kadar sıkıştırılıyor. Her gün veya iki günde nemlenen gazeteler, mukavvalar değiştiriliyor. Amaç bitkinin rengini ve formunu kaybetmeden kurutulmasını sağlamak. İyice kuruduğunda, böcek veya larvalarının tamamen ölmesi için derin dondurucuda bir hafta kadar -48 derecede tutuluyor. Çiçek bir kartona yapıştırılıyor, toplandığı tarih ve yer bilgisi etiketi hazırlanıyor. Diğer bölümde bitkilerin dosya içinde dolaplarda saklandığı yer. Burada mikroskop ve flora kitapları yardımıyla bitki teşhisi yapılıyor.
Türkiye’deki ilk herbaryum ANK. Kurucusu Hikmet Birand. Alman Krause önemli bir başka isim. Bıraktıklarının yanında hatırı sayılır Türkiye koleksiyonunu ülkesine götürmüş. Hitler Alman topraklarını bombalamış. Arada bizim toprakların koleksiyonu da yanmış!
Ankara’nın çiçeklerinden de bir tanesine adını veren Prof.Dr. Osman Ketenoğlu ile ANK’da buluştuk. Ketenoğlu’nun adı mitolojiden Aşil ile birlikte Achillea ketenoglui (Ankara Civanperçemi) çiçeğine verilmiş. Bu işe 44 yılını vermiş. Henüz birkaç aydır emekliye ayrılmış.

Yazının devamı...

En sarsıcı müze gezisi

20 Haziran 2017

Her köşe yaşanmış acı hatıralarla dolu. Müzede mahkûm veya gardiyan gibi, balmumu heykeller yardımıyla yapılan canlandırmalar var. İlk örnekleri hemen dışarda, sizi bekliyor; camekân içinde iki balmumundan nöbetçi asker. Canlı sanabilirsiniz.
* * *
Müze’de ilk durak; Hilton Koğuşu. Yüksek, dik ve soğuk demir bir merdivenle çıkılıyor. Yükseklik korkunuz yoksa çıkın. Buradaki tüm kapılar gibi demir bir kapıya ulaşacaksınız. Ardında sağlı sollu, iki küçük koğuş var. Kalanlar birer fotoğraflı özgeçmişle anılıyor. Tanıdıklara rastlamaya başlayacaksınız. İnmeden Ankara’yı seyredin. Manzara bildik aslında. Buraya, Celal Bayar yattığı için veya sıradan manzarası nedeniyle dünyanın en lüks oteller zincirinin adını verilmiş. Diğer mahkûmlar volta için çıktıklarında bile, değil sıradan bir Ankara manzarası, avlunun üzeri kapatıldığından gökyüzünü bile görememişler.



* * *
Hilton’dan inin. İkinci durak tam bir “attan indim” olacak. Bağırma, yalvarma gibi rahatsız edici seslerin olduğu karanlık bir koridor yürüyüşü bekliyor sizi. Sol tarafında tek kişilik hücrelerde kapı duvar. Her mahkûm ilk gelişinde, tecrit için, 48 saat burada tutulmuş. Bazılarında içeriyi görmenizi sağlayan, demir sürgülü küçük açıklıklar var. Mutlaka merak edip bakacak, iliklerinize kadar bir şeyler hissedeceksiniz. Müze gezisi sonunu bilmem ama bu koridorun sonunda şükür dualarınızın arasına özgürlük şarkıları koyacaksınız.

Yazının devamı...

Korunanlar ve henüz korunmayan Zarif Tükrükotu’nun peşinde

18 Haziran 2017



Tükenmesini izlerken heyecandan üzülüyor, korunması için çabalayanları görünce bu kez heyecanınız gurur, minnet, vefa, saygı gibi duygularla harmanlanıyor. Fotoğraflı bilgilendirme panosuyla koruma ve izleme alanı belirlenen 8 çiçekle, bu çalışmaların yapılmasını umduğum bir çiçek köşemizin bugünkü konuğu. 8 çiçek Ayaş Aysantıbeli’nde, tek olansa Haymana Yenice’de. Memleketin biyolojik çeşitlilik zenginliğinin korunması için Doğa Koruma ve Milli Parklar Müdürlüğü bir proje başlatmış.

Ankara için envanter çıkarılmış. Başkent’in 87’si tehlike altında, 391’i endemik olmak üzere 2 bin 168 tür bitkisi kaydedilmiş. Bozkır Ankara, Türkiye’de Antalya’dan sonra ikinci. Buna göre izleme ve koruma planları çıkarılmış. Tehlike altındaki türler tel örgüyle çevrili alanlarda korunmaya çalışılıyor. İşte bu alanlardan biri, en zengin tür çeşidiyle Aysantıbeli Biyoçeşitlilik İzleme ve Koruma Alanı. Bölge tel örgüyle çevrili, 8 çiçeğin isimleriyle fotoğrafı verilmiş. Arıcılık teşvik edilebilir, kontrollü otlamaya izin verilebilir notu düşülmüş. Buradaki yörük taşçantası, yurt geveni, hanımçayı, Ayaş gümüşü, Ayaş çançiçeği, mor kıskıs, Ayaş kasidesi ve Türk kayagülü çeşitleri hepsi birbirinden özel, güzel, nadir, tehlike altında ve sadece Ankara’ya açıyor! fotoğrafları Sevgili Mutlu Kader’in objektifinden.

Ankara çiçeklerine sahip çıkan Prof.Dr. Mecit Vural’ın son keşif turuna birlikte çıktık. Aradığımız çiçeğin adı Ornithogalum demirizianum, Türkçe adıyla zarif tükrükotu. Sadece Yenice’ye 5 kilometre mesafedeki kayalıklı bölgede görülmüş ve soyu tehlike altında. Çiçeğin izini bulmak için, Haymana yollarına düştük.

Yazının devamı...

Başkent’in inşasında baş aktör: Clemens Holzmeister

13 Haziran 2017

Gelmeden önce sıkı bir hazırlık yaptı! Profesör oldu, ödül kazandı, Avusturya Güzel Sanatlar Akademisi’nin başına geçti. Kocaman, otuz metre yüksekliğinde bir haçtan Schlageter Anıtı’nı yaptı. Milli Anıt oldu. Savaş sonunda İngilizler yok etti. Çok üzüldü. Gelmeden Brezilya’ya da gitti. Pek çok planın yanında, bir de 10 bin kişilik kilise planladı. “15 binlik olsun” dendi. Uğraştı, yaptı. Yıllar sonra “inşaatı bitmeden gelin, görün” dediler, gitti. Kendi ifadesiyle dehşete düştü. Kriptasının (koro yerinin alt bölümü) 180 derece yanlış yerleştirildiğini görünce “Gelip de görmez olaydım!” dedi.
* * *
Tam 90 yıl önce Ankara’ya geldiğindeyse şaşkınlıklara düştü. Durun, anlatayım. Davet aldığı Ankara’ya trenle geldi. İnmeden bomboş düzlükleri gördü, ama burası başkent değil miydi diye düşünmüş olacak ki, birinci şaşırmasıdır:
“Allah’ım, ben burada ne yapacağım!” dedi. Trenden indiğinde büyük bir şaşkınlık daha yaşadı. Bu kez çok daha farklıydı. Sanırım ömründe ilk ve son olarak yaşadı. Başında bir subay olan bir bölük askerle karşılanmıştı. Yetmedi, gideceği yere kadar bu askerler kendisine eşlik etti. Ardında, Dünya’nın en disiplinli ordusunun askerlerini, dizili düzende bırakıp İsmet İnönü’nün yanına çıkarken arkasına bakabildi mi bilmem ama bence hâlâ şaşkındı. Belki de bu yüzden, o gün İnönü ile Abdülhalik Renda’yı karıştırdı.

Aslında bir yabancı için normal. Biz hâlâ bu İnönü veya Renda’yla ilgili şaşkınlıklar yaşıyoruz. İsmet İnönü’nün yarım asır yaşadığı, yılda iki kez halkın gezmesine açılan, bizzat kızı sevgili Özden Toker Hanımefendi tarafından gezdirdiği Pembe Köşk ile Atatürk’ten yadigâr olan, bir süre öncesine kadar cumhurbaşkanlarının oturduğu Holzmeister’ın yaptığı Pembe Köşk’ü karıştırıyoruz. İkisi de Ulus’ta olan, ilkiyle ikinci meclisi karıştırdığımız gibi.

Yazının devamı...

Gölbaşı’na ‘Sevgi’ yolculuğu

11 Haziran 2017

Çiçeğin bir de film yapsan yapılır, sevip de kavuşamayan iki aşığa dayanan öyküsü olsun. Zeynep ile Mehmet. Çiçek de âşıklar da gerçek. Yerli-yabancı, hayal-gerçek nice aşkları biliriz de, bu âşıkların mezarları bile belliyken, kendilerini bilmeyiz. Aşıklar, birbirlerine doyamadan hayata veda etmişler ve gölün iki kıyıcığına gömülmüşler. Mezarlarının çevresi kıpkırmızı, pırıldayan çiçeklerle dolmuş. Sürüler otlamaya, çobanlar basmaya kıyamamış. Bir süre sonra bir söylenti çıkmış. Çiçeklerin şap veya şarbon gibi hastalıklara şifa olduğuna inanılmış. Bir gelenek olmuş, çobanlar sürülerini buraya yılda en az bir kez getirmeye başlamış. Cumhuriyetle gelen ilim ve bilimle hastalıkların tedavisi mümkün olmuş, çobanların da sürüleriyle ziyaretleri kesilmiş.



Kesip, söküp kesme çiçek olarak çiçekçide, sokakta satmak; yetiştiği alanlara yol, bina yapmak, tarla açmak artık olmaması gerekenler ve zaten yasaklanmış. Zararlıları ilaçlayayım derken bu nadide çiçeği de yok etmek de başka konu. Çiçeği yazan, çizen, fotoğraflayan ve seven dostlar; Yalçın Ergir, Abdullah Şahin, Timur Özkan, Mutlu Kader ve Doğan Bayrak ile Gölbaşı Belediyesi’nin kapısını çaldık. Belediye Başkanı Fatih Duruay, Park-Bahçeler Müdürü Hakan Göçer ve ilgililerle buluştuk. İçimize bir ümit ışığı doğdu. İki çok özel tarlaya gittik. Sevgi çiçekleri açmaya başlamıştı. Bayıldık. Çiçek dile geldi;

“Sadece yer bırakın bize, işte böyle görsel şölen sunalım size” dedi. Çiçek şair olmuştu, hepimiz fotoğrafçı olduk! İncitmeden, eğildik, çömeldik, fotoğraflarını çektik. Yazıdaki fotoğraflar Sevgili Mutlu’ya ait. Sosyal medyada paylaştık. İlgi gördü. Dost meclisinde bir kişi tanıdığını söyledi. Kimi, “İlk kez gördüm”, kimi “Bilirim bu çiçeği, gelincik” dedi. Tanımayanlar hayıflandı, korunmasını diledi tüm dostlar.

Yazının devamı...

Balonla Polatlı gezi rehberi

6 Haziran 2017



İlhamı Kral Midas olabilir! Hani her tuttuğunun altın olmasını isteyen Kral. İşte o ünlü Midas’ın tuttuğunu altın yapsın istediği, eşekkulaklarını saklayıp dolaştığı, Büyük İskender’in çözemediği düğümün bağlandığı veya Sakarya Meydan Muharebesi adı verilen savaşta, canını ortaya koyan bir milletin makûs talihini yendiği topraklar üzerinde balonla uçmak! Her yerde bi dünya para, Polatlı’da Belediye ve Kalkınma Ajansı destekli, bedava! Ücreti belirlendiğinde makul bir rakam olması dileklerimizle balonla veya yerden gezi için iletişim numarası yazının sonunda.

* * *

Balon, sessiz ve titremesiz, siz farkına varamadan, bin metre kadar yükseliyor. Rüzgârla değişen iniş yerinde Başkan Mürsel Yıldızkaya ve Balon Pilotu Tolga Tekgül imzalı belgeniz, ikram ve köyün çocukları sizi bekliyor. Aşağılarda, Friglerin başkenti Gordion ve Dünya’nın ikinci büyüğü, Midas Tümülüsü, eski kıvrımlı yatağını da göreceğiniz Sakarya Nehri ilk görecekleriniz. Gordion ve Tümülüs için bizden ayrılmayın, gelecek haftalarda geliyor! Şimdi kısaca nehri yazayım: Nehir adeta Sakarya olmak için Ankara’ya yönelir, Ankara ve Kirmir Çaylarını alır, döner gider. Dönüşleri hep serttir. Ankara’yı hedefleyen Yunan kuvvetleri de, tam burada ve nehrin adıyla anılacak savaşta, yine sert bir şekilde dönmüşlerdir. Ama onlarınki tam bir U dönüşü olacaktır!
Yaptıklarıyla dünyada hayranlık uyandıran, cephede Çalıkuşu okuyan ve burada savaşırken Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nin kurulmasına karar veren Mustafa Kemal Paşa, yine yapar yapacağını, güçlü kalem Halide Edip’i;
“Geliniz Hanımefendi, harp ediyoruz” diyerek yanına çağırır. O da toza, dumana karışır, yeri gelir sürünür, yani savaşı yaşar bu topraklarda ve yazar. Savaşı başkaları da yazacaktır. Tarihte bugün kaybettiğimiz Albay Kazım (Özalp) gibi.

Yazının devamı...

Ankara’nın sadece sevgi bekleyen çiçekleri

4 Haziran 2017

Bir de daha önce köşemizde konuk ettiğimiz Ankara çiğdemi (Crocus ancyrensis) var. Anadolu’da çeşitli yerlerde yetişen çiğdem çiçeğinin bir cinsi bu ve yüz yıldan fazladır Ankara adına tescilli. Festivali, derneği, sadece adının kaldığı mahalleyi anmış, arazide, müzede izini sürmüştük. Unutmadan; Ankara çarşağı, Ankara karanfili, Ankara sığırkuyruğu ve hatta biz Türkçesinde Ankarasını kullanmasak da eğri göbek çiçeği bilim dünyasında Ankara adıyla anılan diğer çiçekler. Hürriyet Ankara sayfalarında ‘Başkente Özel Çiçekler’ isimli bir dizi yazıyla, Pazar günleri sizi Ankara’nın diğer çiçekleriyle buluşturacağız. Maalesef endemik (belirli alanda yetişen) çiçeklerimizin çoğu tehlike altında. Tanınmalarına, korunmalarına ve gelecek kuşaklara aktarılmalarına katkıda bulunmak gerek. 
* * *
Uluslararası Doğa Koruma Birliği, çiçekler için ne kadar tehlikede olduklarını gösteren kodlar kullanıyor. Bizim bu özel çiçeklerimiz için verilen kod hemen hepsi için aynı; CR yani en tehlikeli sınırda! Önlem almazsak tükenecekler. Oysa onlar şifa ve güzellikler sunmanın yanında aşk hikâyeleri de saklıyorlar. İsimsiz kahramanların yanında, adları çiçeklerle anılanlar ama tükenmesinler diye çabalayanlar var. Var olsunlar. Çaba içinde olanlarla buluştuk, Başkent’e özel çiçekleri yerinde görmek için turlara katıldık. Artık daha fazla zaman kaybetmeden, gelin tanışalım onlarla.Centaurea tchihatcheffii (Sevgi Çiçeği) 
Gölbaşı’nda yetişiyor. Bu ay başladı, haziran dâhil açıyor. En son üç küçük tarlada, bahçede kalmış. Bern Sözleşmesi ile koruma altında. Dünya elinden geleni yapmış ve bizim çiçeğimizi Kırmızı Bülten’de “Kritik”, Dünya Doğayı Koruma Birliği listesinde “Nesli Tehlike Altında” ve Bern Sözleşmesi’nde “Kesin Korunan Bitki Türü” listelerine koymuş. Gölbaşı’nda, benim sevgi çiçeğinin babası olarak adlandırdığım Hulusi Gürpınar ile buluştuk. Çiçeğe gittik.Campanula ekimiana-Ekim çanı-Kızılcahamam çan çiçeği-çıngırak otu 

Kızılcahamam-Işıkdağ arasındaki volkanik kaya çatlaklarında yetişiyor. Temmuz ayında açıyor. Yetiştiği alan iki kilometrekareden daha küçük. İlk kez Prof. Dr. Adil Güner tarafından keşfedilmiş, iki yıl sonra Prof.Dr. Tuna Ekim bilim dünyasına tanıtınca onun adı verilmiş. Görüştük. Bir süre daha Ankara dışındaymış. Öğrencisi Prof.Dr. Mecit Vural’ı tanıştırdı bizimle. Ankara Üniversitesi’nin herbaryumunda buluştuk. Vural Hoca Ankara çiçeklerinin sıkı takipçisi. Gezilere rehberlik ediyor, açık arazide veya kapalı alanlarda çiçekleri anlatıyor. Onlara koruma sahaları açtırıyor. Birlikte keşif yolculuğuna çıktık.Astragalus beypazaricus (Beypazarı geveni) 
İşte isminde Ankara, daha doğrusu Beypazarı olan şifa deposu bir güzel! Anlaşılacağı gibi Beypazarı’nda yetişiyor ve Mayıs-Temmuz aylarında açıyor ama bulabilirseniz. Bitti, bitecek. Sayısı 20’ye düşmüş! 2 yıl kuraklık, 3. yıl böceklerden çiçekler zor durumda. Tescilli ağaçların olduğu Ankara Üniversitesi bahçesinde Gurbette Koruma Alanı’nda yetiştirilme çabasını yerinde gördük. Achillea ketenoglui (Ankara Civanperçemi) Polatlı ve Beypazarı civarındaki jipsli tepelerde Mayıs ayında çiçekleniyor. Papatyagillerden, hoş kokulu. Adını mitolojiden Aşil ile AÜ’den Prof.Dr. Osman Ketenoğlu’ndan almış. Ketenoğlu Hoca’yla ilk görüşmemizde İspanyol bir ekiple çiçeğin yanından dönüyordu. Ketenoğlu Hoca’yla hala hizmet verdiği AÜ Herbaryum’da (ANK) buluştuk. Doğada göremediklerimiz de dahil tüm çiçeklerle burada tanışma şansınız var. Burada ve her zaman doğada da görmeyi dilediğimiz Ankara’ya özel diğer çiçekleri yazalım. Bakalım bildikleriniz var mı? Aethionema turcicum / Türk kayagülü, Acantholimon anatolicum / Ana kardikeni, Aethionema dumanii / Yörük taşçantası, Anabasis aphylla / Öldürgen, Astragalus bozakmanii / Er geveni, Astragalus demirizii  / Koçhisar geveni, Astragalus densifolius subsp. ayashensis / Ayaş gümüşü, Astragalus kochakii / Koçak geveni, Astragalus physodes subsp. acikirensis / acıkır geveni, Astragalus trichostigma / Tuğ geveni, Astragalus yildirimlii / Gürsöğüt geveni, Asyneuma linifolium/nallihanicum / Nallıhan değneği, Campanula damboldtiana / Ayaş çan çiçeği, Centaurea halophila / Tuz Gölü peygamber çiçeği, Cousinia humilis / Bodur kızan, Crepis purpurea / Mor kıskıs, Cytisus acutangulus / Angora tırfılı, Isatis glauca subsp. galatica / Yılangelmez, Centaurea nallihanense / Nallıhan sarıbaşı, Limonium anatolicum / Yer kuduzotu, Minuartia corymbulosa var. breviflora  / Kırk tıstıs, Muscari adili Bey / Arap sümbülü, Ornithogalum demirizianum / Zarif tükrükotu, Salsola grandis / Koca soda, Salvia aytachii ayşalbası, Silene cserei / Has nakıl, Verbascum gypsicola Çayırhan sığırkuyruğu, Verbascum heterobarbatum / Sakallı sığırkuyruğu, Vicia parvula / Karaca fiği

Yazının devamı...

 Al gözüm seyreyle turu 2

31 Mayıs 2017


Yıllar önce de Ankara kitabı için Sevgili Levent Cömert, Serhat Astekin’le yapmıştık! Üçüne de selamla. Ulus’taki Ankara’nın simgelerinden Zafer Anıtı önündeyiz. Atı üzerinde Atatürk, önde mavzerli Mehmetçikler ve sırtında obüs mermisiyle arkada kadınlarımızdan biriyle, dev bir Heinrich Krippel anıtı. Eski Sümerbank, bir Martin Elsaesser yapısı karşıda. İçinde de bir anıt var; Oturan Atatürk Heykeli, imza (yine) Krippel. Yanında bir Giulio Mongeri eseri, İş Bankası var. İzinle gezilen müzesi ve görmek için hesap açtırır cinsten, İtalya’dan ithal ve oval tavan vitrayı var! Daha adım atmadan gözümüz seyreylemeye başladı sanki!

* * *

Azıcık dönerek seyre devam! Ernst A. Egli imzalı Koç Han var ki, arada sıkışmış ama uluslararası holdingin temelinin atıldığı bina. Yolun başında 1. Meclis; bugün Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak gezilere açık. Tasarımını Salim Bey’in yaptığı bina, Mimarı Hasip Bey’in 1. Dünya Savaşı’nda şehit düşmesiyle yarım kalmış. Durduğumuz yerden hemen alt tarafındaki yapıyı görebiliriz; Eski Sayıştay. Üç mimarın imzasını taşıyor; Nazım Bey, (yine) Egli ve Arif Hikmet Koyunoğlu. Opera’ya doğru yürüyelim. Yanmasaydı yerinde Öğretmen Okulu olacak yapıyı geçiyoruz, Clemens Holzmeister imzalı Merkez Bankası’na geldik. Bankanın, sanal olarak da gezilebilen Para Müzesi olduğunu hatırlatayım. Yanında ikinci banka yapısını göreceğimiz Mongeri, 1. Ulusal Mimarlık akımının anıt yapılarından T.C. Ziraat Bankası’yla bizi bekliyor. Burada da müze var. Değerli dev tablolar, bankanın temeli olan Memleket Sandıkları görebileceklerinizden.

* * *

Yazının devamı...