"Cansu Çamlıbel" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Cansu Çamlıbel" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Cansu Çamlıbel

Cansu Çamlıbel

Zarrab ne zaman Ankara’dan umudu kesti?

6 Aralık 2017

Trump’ın bugün ilan etmesi beklenen kararı, eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Mike Flynn’in Rusya’nın 2016 seçimlerine müdahalesini araştıran özel savcı Mueller’le işbirliği kararı almasının ardından dev bir gündem değiştirme hamlesi olarak gördüğü şüphesiz. Ancak Ortadoğu’yu yangın yerine çevirme potansiyeli taşıyan Trump’ın bu seçim vaadinin, İsrail ile ilişkilerini henüz kısa bir süre önce toparlayan Ankara’yı zor kararların eşiğine sürükleyeceği aşikar.

Ancak Ankara’nın asıl zor kararı New York’ta bir haftadır Reza Zarrab’ın tanıklık yaptığı davanın sonuçlarına verilecek diplomatik yanıt olacak. Olası senaryolar üzerinde çalışan Türkiye’nin hukuk ekibinin, ambargo mevzuatının Obama’nın son döneminde 2015’teki nükleer anlaşmanın ardından hafifletilmiş olmasının olası bir cezanın reddi için çıkış yolu olup olamayacağına baktığı konuşuluyor. Yargı kararlarının suçun işlendiği tarihteki mevzuat üzerinden alındığı ortadayken bu arayışla nereye varılmak istendiği bir muamma.

Ankara’da savunma hattının Halkbank’a olası cezayı New York’taki mahkemenin değil ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi’nin (OFAC) keseceğinden hareketle ‘yürütmenin bir organı hukuki bağlayıcılığı olan bir karar empoze edemez’ argümanı üzerine kurulabileceğini savunan bir görüş olduğu da kulis bilgileri arasında. Ancak bu argüman da havada kalabilir zira savcılık Atilla davasının sonunda Halkbank aleyhinde yeni bir iddianame hazırlayabilir.

Halkbank Gen Müdür Yardımcısı Atilla’nın avukat ordusunun savunma stratejisini ‘Atilla kurtulursa Halkbank kurtulur’ teorisinin üzerine kurduğunu anlıyoruz. Ancak jüri Atilla’yı suçsuz bulsa bile suçunu kabul eden Zarrab’ın ceza alacağı kesin. Zarrab ceza alacak ancak iddia makamıyla işbirliği sayesinde ceza indirimiyle kurtulacak. Zarrab’ın cezasının kesinleşmiş olması Halkbank’ı ABD’deki her türlü yeni hukuki sürece açık bir halde bırakacak.

Önümüzdeki aylarda yaşanacak gelişmeler açısından Washington’ın siyaseten bu davanın neresinde durduğu elbette kritik önemde. Zarrab davası New York’ta devam ederken iki gün önce Beyaz Saray’da Trump’ın Ulusal Güvenlik Konseyi ekibinin Türkiye açısından kilit ismi Fiona Hill ile görüşen CHP Genel Başkan Yardımcısı Öztürk Yılmaz davaya ilişkin sorusuna ‘sadece izliyoruz, müdahil olmuyoruz’ yanıtını almış. Aksini söylemeleri beklenemezdi. Oysa kısa bir dönem de olsa patronları Trump’ın Türkiye’de FETÖ davasından tutuklu Pastör Brunson’ı kurtarma hevesiyle Zarrab’ı olası bir takasın tarafı olarak görebilmiş olduğu da bir gerçek.

Trump’ın yakın dostu eski New York Belediye Başkanı Rudy Giuliani ve eski ABD adalet bakanlarından Mukasey, önce Zarrab’ın savunma ekibine müdahil oldular sonra da Erdoğan’ın 16 Mayıs’ta Trump’la yüz yüze görüşmesi öncesinde Washington’da farklı kurumlar arasında mekik dokuyarak takas formülüne devlet içinde destek aradılar. ABD adalet ve dışişleri bakanlıklarında aradıkları desteği bulamasalar da Trump’ın kafasına girmeyi başardılar. Rivayet o ki Trump’ı takas adımından vazgeçiren şu sıralar koltuğu sallanan Dışişleri Bakanı Tillerson oldu.

Belki de Zarrab’ı ambargo davasının savcılarıyla hızla işbirliğine doğru iten süreç Başkan Trump ile Cumhurbaşkanı Erdoğan arasında kendisi üzerinden giden diplomasinin tıkandığı döneme rastlıyor. Hatırlayalım; Erdoğan’ın Trump’la ikinci yüz yüze görüşmesi BM Genel Kurulu sırasında 22 Eylül’de New York’ta olmuştu. Erdoğan New York’tan döndükten sadece beş gün sonra meşhur ‘ver papazı al papazı’ çıkışını yapmıştı. Aslında Erdoğan’ın ABD’de çok tepki çeken bu sözleri bir anlamda Zarrab için takas formülünün çöktüğünün ilanıydı. Enteresan bir biçimde tam da bu tarihlerden – hatta biraz daha öncesinden- itibaren Zarrab’dan haber kesilmişti.

Yazının devamı...

SDG’yi PKK etkisinden kurtarma projesi işler mi?

29 Kasım 2017

Washington ile Ankara’nın aynı şeyi konuşurken dahi derin yorum farkı içinde olabildiği farklı örnekler üzerinden çok defa tecrübe edildiği için Çavuşoğlu’nun ‘Trump Erdoğan’a artık YPG’ye silah yok dedi’ sözleri başta pek çok kişi tarafından şüpheyle karşılandı. Ancak aslında Suriye’de DEAŞ ile mücadelenin en önemli düzlüğü olarak görülen Rakka savaşı kazanıldıktan sonra Trump’ın bu minvalde bir mesaj vermesinin çelişkili bir yanı yok. Ankara açısından asıl soru ABD yönetiminin politika değişikliği hazırlığında samimi olup olmadığından ziyade değişikliğin etkin biçimde uygulamaya konulup konulamayacağında kilitleniyor.

Erdoğan’ın talep ettiği telefon görüşmesi için Başkan Trump’a konuşma notları hazırlayan Ulusal Güvenlik Konseyi’nin (NSC) en azından YPG’ye ağır silah ve teçhizat sevkiyatının kesilmesi konusunda ikna olduğu anlaşılıyor. ABD Dışişleri içindeki bir ekip epey uzun zamandır Türkiye’nin güvenlik kaygılarını giderecek adım atılması için bastırıyordu. Hatta SDG’nin terör örgütü PKK etkisinden kurtarılması da bu ekibin üzerinde çalıştığı bir proje ancak henüz o noktadan çok uzağız.

Trump-Erdoğan görüşmesi öncesinde ABD Savunma Bakanlığı Pentagon ile kapsamlı bir biçimde istişare edilip edilmediği ise bir muamma. Çavuşoğlu tarafından açık edilen ‘Artık YPG’ye silah yok’ mesajının Pentagon’da Suriye işine bakan pek çok kişiyi hazırlıksız yakaladığı konuşuluyor.

Hal böyle olsa da Pentagon topu göğsünde yumuşatarak sahaya indirmeyi tercih etti. YPG meselesi en azından şu an için Pentagon’un ‘bize henüz böyle bir talimat gelmedi’ diyerek Trump Beyaz Saray’ını boşa düşürdüğü konulardan biri olmuş gibi gözükmüyor. Haftaya bizlerin ısrarlı sorularıyla başlayan Pentagon sözcülerinden Albay Manning ‘Politikalarımızla tutarlı olarak, sahadaki Kürt ortaklarımıza verdiğimiz askeri desteği gözden geçiriyoruz’ sözleriyle yeni durumu sahipleneceklerini teyit etmiş oldu. Ancak büyük resmi özetleyen Suriye konusuna daha hakim bir sözcü olan Eric Pahon’ın sözleriydi; ‘IŞİD’in askeri olarak yenilgiye uğratılmasının tamamlanması ve özgürleştirilen toprakların istikrara kavuşturulması için Suriye Demokratik Güçleri’yle ortaklığımızı sürdüreceğiz.’

Ağır silah sevkiyatının bugünden kesilip kesilmediği, henüz kesilmediyse – ki bu yönde görüntülere bölgeden geçen haberlerde hala rastlanıyor- ne zaman kesileceği belirsiz. Pentagon’un yanıtlamadığı sorulardan biri de Ankara’nın ‘YPG’ye veriyorsunuz PKK’dan çıkıyor’ dediği halihazırda YPG’nin elinde olan ağır silah ve teçhizatın toplanıp toplanmayacağı.

ABD’nin zaten Obama döneminden bu yana tutarlı ya da uzun soluklu bir Suriye politikası olmadığı ortadayken bugün Pentagon’da yine hakim olan ‘Kervan yolda düzelir’ anlayışı Türkiye açısından sürpriz değil, ancak elbette rahatsız edici. Sahada ABD ordusunun SDG ile kurduğu sistemin YPG unsurlarından arındırılmış bir hale sokulması kısa zamanda kotarılabilecek iş değil. Bu konuda bir takvim zaten ortaya konmuyor. Elimizdeki tek muğlak tarih şu; ABD en geç 2019 sonu gibi Suriye’den çekilme niyetinde. Dolayısıyla SDG’yi PKK etkisinden kurtarma projesinin denenmesi için ABD’nin önünde daha epey bir zaman var. ABD Suriye’de sahadaki en güçlü ortağı olan YPG’yi hızla Rusların kucağına itecek dramatik hamlelerden kaçınacağını öngörmek zor değil.

Öte yandan Washington, Suriye’de çatışmalar tamamen bittikten sonra işleyecek takvimin Ankara’nın PKK konusundaki acil adım beklentisini karşılamaktan uzak olduğunun da farkında. Türkiye’ye bu alanda bir jest arayışının tezahürü olarak ‘üst düzey PKK’lı isimlere yönelik istihbarat paylaşımı’ meselesi yeniden dolaşıma sokulmuş durumda. Türkiye’ye Kandil’deki komuta kademesine yönelik operasyonlar için koordinat verilmesi görüşüne ABD Savunma Bakanı Mattis ile Dışişleri Bakanı Tillerson’ın sıcak baktığı belirtiliyor. Ancak bu tür mesajlar aldığını gizlemeyen Türk tarafı ihtiyatlı. Ankara, Türk-Amerikan ilişkilerinin krizden geçtiği her dönemde aynı yemeğin ısıtılıp önlerine konduğunu düşünüyor. Ankara’daki hissiyat şu: ‘Söylediklerinde samimi olsalardı Kandil’e ortak operasyon yapardık.’

Yazının devamı...

Zarrab davasının ayak sesleri... Kim bu hassas tanık?

22 Kasım 2017

ABD Dışişleri Bakanlığı 27 Kasım'daki jüri seçimleri tamamlanır tamamlanmaz başlanacak olan esastan görüşme sırasında yaşanacakların Türk-Amerikan ilişkilerine olası etkilerine odaklanmış durumda. Washington’daki kilit kurumlarda Türkiye dosyasına bakanlar Ankara’da şimdiden işlenmeye başlanan ‘Gülen komplosu ABD’ye taşındı’ söyleminin aylardır pamuk ipliğine bağlı bir biçimde devam eden ilişkileri daha da sarsacağından kaygılı. Ankara’nın Amerikan hukuk sistemini hedef alan bir tavır içinde olmasının ABD Kongresi’nde zaten hakim olan Türkiye karşıtı zeminde Türkiye’ye karşı yaptırımların gündeme alınmasını tetiklemesinden endişe ediliyor.

‘YİNE Mİ’ EFEKTİ

ABD ile Türkiye arasında son dönemde yaşanan tüm krizlerde Türk hükümetinin ‘ABD komplosu’ ya da ‘darbe teşebbüsü’ gibi ifadeler kullanması Washington’da ‘yine mi’ efekti yaratmasının ötesinde pek bir karşılığı yok. Daha önceleri Türk tarafının bu tür suçlamalarına yüksek sesle yanıt vermek yerine rahatsızlığını kapalı kapılar ardında dile getirmeyi tercih eden ABD yönetimi artık açıktan tavır koymaktan kaçınmıyor.

ABD Dışişleri Sözcüsü Heather Nauert’in dünkü basın brifingindeki şu sözleri için pekala Washington’daki ruh halinin özeti denebilir; ‘Biz bu hikayeyi Türkiye’den daha önce de duyduk. Bizi darbe kışkırtmakla suçladıkları son seferde verdiğim cevabın aynısını vermek zorunda kalacağım. Bunun saçma olduğunu söyleyeceğim.’

YARGI TEAMÜLLERİN DIŞINA ÇIKTI

Nauert’in sözlerinden daha alışılmadık olan ise topa doğrudan Zarrab davasının hakimi Richard Berman ile New York Güney Bölgesi Başsavcı Vekili Joon H. Kim’in girmiş olması. Başsavcı vekili Kim İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın kendisi ve eski Başsavcı Preet Bharara hakkında soruşturma açmasını ‘gülünç’ olarak nitelendirdi. ‘Amerikan Adalet Bakanlığı'na, mahkemelerine ve benim ofisime Gülencilerin sızdığı iddia edilen açıklamalar yapıldı. Bunlar saçma iddialar’ diye de ekledi. Berman, bilgi almak için mahkemenin yeminli Türkçe tercümanlarına dahi ulaşmaya çalışanların olduğuna dikkat çekerken isim vermeden Türk tarafını ima etmiş oldu.

TÜRK TARAFIYLA İRTİBATI KOPTU

ABD Adalet Bakanlığı’na bağlı Federal Cezaevleri Bürosu’nun internet sitesindeki resmi kayıtlarında 8 Kasım’da cezaevinden tahliye edildiği bilgisinin çıkmasından bu yana Ankara, Reza Zarrab’la ilgili sağlığının iyi olduğunun ötesinde bir bilgiye ulaşabilmiş değil. Zarrab’ın o günden bu yana gerçekleşen iki ara duruşmaya da gelmemiş olması, dahası artık mahkeme dökümanlarında sadece Hakan Atilla’nın isminin geçiyor olması savcılık makamıyla işbirliği yapmaya başladığı şüphelerini kuvvetlendiriyor.

Yazının devamı...