"Ahmet Karabıyık" hakkında bilgiler ve tüm köşe yazıları Hürriyet Yazarlar sayfasında. "Ahmet Karabıyık" yazısı yayınlandığında hemen haberiniz olması için Hürriyet'i takip edin.
Ahmet Karabıyık

Ahmet Karabıyık

İşverenler çalışanlarının bilgisayarını inceleyebilir mi?

17 Ekim 2018

Yönetim çarpıcı açıklamalar yaptı... Üzerinden bir hafta geçti, ancak Fenerbahçe’de sular henüz durulmadı... Sezona yeni teknik direktör ve 11 futbolcu transferiyle başlayan Fenerbahçe’de, beklenmeyen puan kayıpları son bulmadıkça tartışmaların daha da devam edeceği anlaşılıyor...

Bu tartışmalarda en çok ‘kulüp dışına bilgi sızdırıldığı’ iddiası dikkat çekti. Araştırma sonucunda; işine son verilen antrenörlerin kulüp e-posta adreslerinden (fenerbahce.org) özel e-posta adreslerine (gmail.com) kulübe özel veri ve istatistiklerin gönderildiğini bizzat Başkan Ali Koç açıkladı...

Açıklamalardan; kulüp içinde kapsamlı bir iç denetim yapıldığı ve inceleme sonuçlarına göre bu bulgulara ulaşıldığı anlaşılıyor...

İçerden bilgi sızdırma vakaları ve kurum içi incelemeler şirketlerin de gündemine gelebiliyor. Ardından şu iki soru da soruluyor tabiatıyla.

İşletmeler; çalışanlarının kullandıkları bilgisayarları üzerinde, onların bilgisi olmadan inceleme yapabilir mi? Yargı, işverenlerin yapmış oldukları incelemeleri nasıl değerlendiriyor?

Yargıtay kararlarında; tereddüte yer vermeyecek şekilde işverenin bilgisayar ve elektronik postalar üzerinde denetleme yetkisi olduğu vurgulanıyor: 22’nci Hukuk Dairesi’nin 3 Mayıs 2016 tarihli kararında konu şu şekilde belirtilmiş: “... görevi gereği işverenin işlerini yürütmesi için kendisine (çalışana) verilen bilgisayar üzerinde davalı şirketin inceleme yaptırdığı anlaşılmaktadır. İşverenin kendisine ait bilgisayar ve elektronik posta adresleri ile bu adreslere gelen elektronik postaları her zaman denetleme yetkisi bulunmaktadır. Kaldı ki, davacı işçinin özel işleri için işverenin izni olmadan bilgisayarı kullanması kabul edilemez. Bu sebeplerle, davalı işverenin bilgisayar verilerine delil olarak dayanmasında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” (E. 2016/6321, K. 2016/13143)

Yargıtay 9’uncu Hukuk Dairesi’de aynı yönde kararını açıklıyor. 13 Aralık 2010 tarihli kararda “…görevi gereği işverenin işlerini yürütmesi için kendisine verilen bilgisayar ve e-mail adreslerini kullanarak iş akdi daha önce feshedilen S. A. ile işle ilgili olmayan elektronik yazışmalar yaptığı, bu yazışmalar sırasında işverenin şahsına yönelik hakaret niteliğinde sözler sarf ettiği işyeri sırrı sayılabilecek konularda da yazışmalar yaptığı anlaşılmıştır.

İşverenin kendisine ait bilgisayar ve e-mail adresleri ile bu adreslere gelen e-postaları her zaman denetleme yetkisi bulunmaktadır. Davalı işverene ait bilgisayarları ve e-mail adreslerini özel yazışmalarda kullanıp işverene hakaret niteliğinde sözler sarf etmenin, işveren açısından 4857 sayılı Yasanın 25 II-b. maddesi uyarınca sataşma niteliğinde haklı fesih nedeni oluşturacağı anlaşılmakla davacının ihbar ve kıdem tazminatı taleplerinin reddi yerine yazılı gerekçe ile kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.” (E. 2009/447, K. 2010/37516)

Yazının devamı...

İstifa da değil, işten çıkarma da değil… Üçüncü yol: ‘İkale’

10 Ekim 2018

Çalışan istifa etmiyor, işveren işten çıkarmıyor, ‘Karşılıklı anlaşılarak iş sözleşmesi sonlanıyor.’ Bu üçüncü yöntemle de; yani ikale sözleşmesi imzalanarak da, çalışan ve işveren anlaşarak, iş sözleşmesine son verebiliyor.

Aslında İş Kanunu’nda ‘ikale’ sözleşmesinden bahsedilmiyor. Gelir Vergisi Kanunu’nda da (GVK) yakın bir zaman öncesine kadar ‘ikale’ geçmiyordu. (27.3.2018 tarihli Resmi Gazete ’de yayımlanan 7103 sayılı yasa ile GVK Md. 25 ve Md. 61’de artık ikaleden bahsediliyor) Uygulamada ise öteden beri işveren ve çalışan ikale sözleşmesi imzalayabiliyor.

İkale’de iki kritik konu var... İlki: İkale yoluyla iş sözleşmesi sonlandığında çalışana hangi ödemeler yapılacak? İkincisi: Ödenecek bu kalemlerden ne kadar vergi kesilecek?

Birinci konudan; yani ‘ikale sonucunda çalışana hangi tazminatların ödeneceği?’ konusundan başlayalım...

Yargı kararlarına göre; ikale sözleşmesiyle çalışana kıdem ve ihbar tazminatları ödense bile ilaveten  (ikale talebi de işverenden gelmişse) makul yarar içerecek bir tutarda ödeme yapılması da gerekiyor. Yakın tarihli bir kararda makul yarar şu şekilde belirtiliyor: “Fesih talebinin işverenden gelmesi durumunda makul yarar, davacı işçinin fesih sonrasında elde edeceği maddi değerler ile yerleşik içtihatlarımıza göre 4 aylık ücret tutarını karşılaması gerekmekte olup, ikale sözleşmesi ile davacıya 2 aylık ücret ödemesi yapılmış olup, makul yarar sağlanamadığı...” (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2017/23432, K. 2018/8361, T. 11.4.2018) 

Makul yarar aranmasının nedeni; çalışanın ikale sözleşmesi imzalamasıyla işsizlik sigortasından yararlanma hakkı da kalmıyor, iş güvencesi hükümlerinden (4-8 aylık ücret tutarında hesaplanan işe başlatmama tazminatı gibi) yararlanma hakkı da kalmıyor.

İş güvencesi hükümlerinden yararlanabilmek için; ‘çalışanın en az 6 aylık kıdemi olması’ ve ‘çalışılan işyerinde en az 30 işçinin çalışıyor olması’ gibi kriterler gerektiğini de ayrıca belirtelim. (İş Kanunu Md. 18) 

İkale talebi eğer işçiden gelmişse çalışana yalnız kıdem ve ihbar tazminatının ödenmesi yeterli görülebiliyor.  Yargıtay’ın 19 Mart 2018 tarihli kararında konu şu şekilde açıklanıyor:

Yazının devamı...

Otomobilde ÖTV ve KDV hesabı

3 Ekim 2018

Hangi satış fiyatına sahip otomobil için hangi oranda ÖTV ödeneceği aşağıdaki tablodan görülebilir. Örneğin; Motor silindir hacmi 1600 cm³’ü geçmeyen, vergiler (ÖTV+KDV) dahil fiyatı 123 bin 900 lira olan bir araç artık 119 bin 770 liraya satılacak. Bu aracın vergiler hariç çıplak fiyatı 70 bin lira iken artık yüzde 50 değil, yüzde 45 ÖTV hesaplanacak. Toplamda 4.130 TL daha düşük fiyata faturalanmış olacak. (Çıplak fiyat 70.000 + yüzde 45 ÖTV 31.500 TL + yüzde 18 KDV 18.270 TL = 119.770 TL)

Son değişiklik; araçların ÖTV+KDV dahil fiyatlarına yüzde 3.3 ile 7.8 arasında indirim olarak yansıyor. Emre Özpeynirci, Hürriyet’te (24.09.2018) ÖTV hesaplanmasında yapılan değişikliğin hangi araç için ne kadar fiyatları düşürdüğünü ayrıntılı olarak açıklamıştı... Biz şimdi binek otomobilin anahtar teslim fiyatı içine yedirilmiş vergilerin diğer ödenecek vergilere etkilerine göz atalım... Sade vatandaş için; aracın (vergiler dahil) anahtar teslim fiyatı önemlidir yalnızca... İşletmelerde ise durum farklı; ödenen paranın ne kadarı ÖTV, ne kadarı KDV ayrıca irdelenir.Şahıs işletmeleri de, anonim ve limited şirketler de ödeyecekleri verginin hesabında ÖTV’yi gider yazabiliyor. Şahıs işletmeleri Gelir Vergisi (GV) hesabında, şirketler Kurumlar Vergisi (KV) hesabında ÖTV’yi gelirlerinden düşebiliyorlar. Aracın binek oto olması da fark etmiyor. Hatta binek otoda ÖTV’ye ilaveten aracın KDV’si de gider yazılabiliyor. (Panelvan, kamyon gibi ticari araç KDV’si ise, işletmenin ödeyeceği KDV’den düşülebiliyor.) Binek oto alımında ödenen ÖTV ve KDV gider yazılmak yerine istenirse otonun maliyetine de ilave edilebilir.

Örneğin; çıplak vergisiz bedeli 70 bin lira olan binek otomobil için ödenecek, 31 bin 500 lira ÖTV ve 18 bin 270 lira KDV tutarının tamamı (49 bin 770 lira) gider yazılabiliyor.

Otomobilin; ÖTV ve KDV binmemiş çıplak bedeli de (70 bin lira) yine gider yazılabiliyor ancak bu gider beş yıla yayılmak zorunda. 2018 için kıst amortisman (1 Ekim’de alınan oto için 3 aylık gider), 2019 ve sonraki yıllar için tam amortisman (1 yıllık gider) ayrılarak gider yazılabilir. (1 Ekim’de alınan aracın çıplak bedeli; binek otolar için son üç aya isabet eden kısmı kadar, ticari araçlarda ise 2018’in tamamı için 1 yıllık amortisman gideri yazılabilir.)   

Dolayısıyla şahıs işletmeleri ve şirketler, satın aldıkları binek otolar için ödedikleri bedellerin tamamını, vergi hesabında gider olarak yazabiliyorlar. Ayrıca iş amaçlı kullanılan araçların bakım, onarım ve akaryakıt harcamalarını, yine gider olarak kaydedebiliyorlar.

“Otomobilin vergileri, sigorta ödemeleri, bakımı, muayenesi... Bunların hiçbirinin yükü üzerimde olmasın” diyen işletmeler satın alma yerine kiralamayı tercih ediyor. Kiralamada operasyon yükü işletme üzerinden kalkarken, vergisel olarak da bir kayıp oluşmuyor. Çünkü kiraya veren firmadan alınan faturada yer alan kiralama bedeli doğrudan gider kaydedilebiliyor. Kiraya veren firmaya ödenen KDV’de, kiracı işletmenin ödenecek KDV’sinden düşülebiliyor. Araç alımı için baştan toplu bir para çıkışı da söz konusu olmuyor. İşletmeler yeter ki; ödeyecekleri ‘kiralama maliyeti’ ile alternatifi olan ‘satın alma maliyetini’ karşılaştırdıklarında kiralamayı tercih etmiş olsunlar. Kiralama konusu araç için yapılan akaryakıt masrafları gider yazılabiliyor.

Yazının devamı...

Okul faturalarının vergi avantajı var mı?

26 Eylül 2018

Vergi iade zarfları vardı 2007 yılına kadar. Tüm çalışanlar; yıl boyu alışverişlerinde topladıkları gıda, giyim, sağlık vb. harcamalara ilişkin fiş ve faturalarla beraber eğitim faturalarını da zarfa yazıp işyerlerine verdiklerinde devletten vergi iadesi alıyorlardı. Vergi iadesinin oranı, toplanan fiş-faturanın yüzde 4’ü ila 8’i arasındaydı.

O döneme de göndermede bulunarak bugünlerde şu soru çok soruluyor: “Çocuklarımın okul faturalarının vergi avantajı var mı?”

Hangi veli ‘gelir vergisi beyannamesi’ veriyorsa, onlar okul faturalarını indirim olarak dikkate alıp ödeyecekleri vergiyi azaltabilirler. Gelir vergisi beyannamesi vermeyenler içinse okul faturalarının bir vergi avantajı yok. Bordrolu çalışanlar mesela. Çalışanların vergileri, işverenlerince stopaj yoluyla kesilip Maliye’ye ödendiğinden okul faturaları vergi hesabında dikkate alınamıyor. (Birden fazla işverenden ücret alan ve ikinci -ve varsa daha fazla- ücreti yıllık 34 bin lirayı geçenler, beyanname vermek zorundalar.)

Gelir vergisi beyannamesi veren mükellefler (esnaf, doktor, avukat, kira gelirinden- gayrimenkul satış kazancından dolayı beyanname verenler...) eğitim faturalarını vergi hesabında indirim olarak dikkate alabiliyorlar. Ancak gelirin yüzde 10’u ile sınırlı vergi hesabına dâhil edilebilecek fatura tutarı... Eğitim masrafları, gelirin yüzde 10’unu aşmayacak şekilde vergiyi azaltıcı etkiye sahip. Söz konusu harcamaların Türkiye’de yapılmış olması ve mükellefin kendisi, eşi ve küçük çocuklarına ilişkin olması gerekiyor.

KAYIT DIŞI GELİRİ OLAN DAHA AVANTAJLI

Geçmiş yıllarda da dile getirdiğim bir konu... Teşvikte kayıt dışı geliri olan daha avantajlı...

Özel okulda öğrenci okutan velilere sağlanan eğitim desteğinden yararlanmak için dikkate alınan kriterlerden birisi de anne-babanın yıllık geliri... Gelir ne kadar düşükse, teşvikten yararlanma imkânı da o kadar yüksek. Teşvik kişi başına yıllık 3.290 lira ile 4.610 lira arası değişiyor. Yani; vatandaşa hatırı sayılır bir katkı sağlanmakta. (Uygulamaya yönelik tebliğ, 12 Ağustos 2018 tarihinde Resmi Gazete’ de yayımlandı.)

Yazının devamı...

Özel okul öğretmenlerinin işe iade hakkı yok mu?

19 Eylül 2018

Geçerli neden olmadan işlerine son verildiğinde artık işe dönüş yapamayacaklar veya işe başlatmama (4-8 aylık ücretleri kadar) tazminatını ve boşta geçen süre ücretini (4 aya kadar ücret tutarında) alamayacaklar. Özel okul öğretmenlerinin işe iade talepleri artık kabul görmüyor.

Öncelikle hangi çalışanların hangi koşullarda işe iade davası açabileceğini ve dava sonuçlarından nasıl yararlanabileceğini kısaca özetleyelim...

İŞE İADE SÜRECİ

İşe iade davasında; mahkeme işverenin geçerli nedeni olup olmadığına bakıyor. Çalışan lehine sonuçlandığında, çalışan ya işine geri dönebiliyor veya -işveren işe iade almak istemiyorsa- çalışana iki kalem ödeme (işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti) yapılması gerekiyor. Uygulamada çoğunlukla işverenler; davayı kazanan çalışanını işe geri başlatmak yerine, işe başlatmama tazminatını ve boşta geçen süre ücretini ödemeyi tercih ediyor. İşe başlatmama tazminatı; dört ila sekiz aylık ücreti tutarında ödeniyor. (Bu tazminattan Gelir Vergisi de kesilmiyor.) ‘Boşta geçen süre ücreti’ ise (en fazla) dört aylık brüt ücret tutarında ödeniyor. (Üzerinden gelir vergisi kesintisi yapılıyor.)

Bir çalışanın işten çıkarıldıktan sonra mahkemeye gidip işe iade davası açabilmesi, tüm işyerleri için söz konusu olamıyor. En az 30 çalışanı olan işyerlerinde çalışanlar için bu hak geçerli. (İş Kanunu Md. 18) Ayrıca çalışanın işyerinde altı aydan fazla çalışmış olması da gerekiyor. Bu iki koşul mevcut olduğunda; çalışanın işten çıkarıldıktan sonra bir ay içinde önce arabulucuya gitmesi gerekiyor. Arabulucudan üç hafta içinde karar çıkması gerekiyor. Anlaşma çıkmadığı durumda son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içerisinde mahkemeye gidilerek işe iade davası açılabiliyor.

İŞE İADE HAKKI NEDEN YOK?

İşe iade sürecini özetledikten sonra şimdi özel okul öğretmenlerinin işe iade haklarının neden kaybolduğuna bakalım... Özel okul öğretmenleri de diğer çalışanlar gibi İş Yasası’na göre işverenleriyle (okul yönetimi ile) sözleşme yapıyorlar. Her ne kadar; özel okul öğretmenleri belirli süreli (en az 1 yıllık) sözleşmeyle çalışsa da ve belirli süreli sözleşmeler için işe iade hakkı doğmasa da, her yıl yenilenen sözleşmeleri olan öğretmenlere yargıdan işe iade kararı çıkıyordu. (Yenilenen iş sözleşmelerinin asgari süreli, belirsiz süreli olarak kabul edilmesinden...)

Yazının devamı...

Huzur hakkı mı, kâr payı mı?

12 Eylül 2018

BİR otomotiv şirketinde, patrona aylık 300 bin lira huzur hakkı ödenmesine karar verilmiş. Haberde ilgili anonim şirketin açıklaması da yer alıyor. Açıklamada; yönetim kurulu üyesinin “kâr payı almadığı, kendisine 4 yıldır huzur hakkı ödendiği” belirtilmiş. Şirketin açıklamasından da anlaşılacağı üzere huzur hakkı genellikle kâr payının alternatifi olarak görülüyor...

Haliyle birçok patron da aynı soruları soruyor: “Kâr payının vergisi nasıl hesaplanır, huzur hakkının vergisi nasıl hesaplanır? Farkları nedir?”

Öncelikle “huzur hakkını elde etmek için şirketin kar elde etmesine gerek olmadığını” söyleyelim. Şirket genel kurulunda, yönetim kurulu üyelerine (ortak da olabilir, dışarıdan da...) hizmet karşılığı huzur hakkı ödenmesine karar verilmesi gerekiyor. ‘Her şirket huzur hakkı ödeyecek’ şeklinde bir zorunluluk da yok tabii ki, yönetim kurulu üyelerine huzur hakkı ödenmeyebilir de...

Kâr payı ise; adı üzerinde ancak şirketin bilançosunda kâr görünmesi durumunda hissedarlara ödenebilir. Kârın dağıtılacağı durumda ne kadarının dağıtılacağı pay sahiplerince genel kurulda belirlenir.

Yazının devamı...

TL mevduatta vergi avantajı

5 Eylül 2018

31 Ağustos ve takip eden üç ay itibariyle; açılan veya vadesi yenilenen TL mevduatlardan kesilecek vergilerde oranlar düşürüldü, döviz tevdiat hesaplarından kesilen vergilerde ise oranlar artırıldı. ( 1 yıldan uzun vadeli döviz tevdiat hesaplarından kesilen vergi oranı -yüzde 13- aynı kaldı.)
Dikkat çeken en önemli değişiklik; 1 yıldan uzun vadeli Türk Lirası mevduat hesabından vergi alınmayacak olması. Yüzde 10 olan vergi oranı yüzde 0’a çekildi.

Cumhurbaşkanı Kararına göre, Türk lirası ve döviz mevduatları için ödenen faizler ile katılım bankaları tarafından katılma hesabı karşılığında ödenen kar paylarından kesilecek stopaj oranları tabloda yer almakta. ( 31.08.2018 tarihli ve 30521 Sayılı Resmi Gazete. 2006/10731 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararının Eki Kararda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Karar ) Yeni stopaj oranları (yeni bir düzenleme yapılmadıkça) üç ay geçerli olacak, 1 Aralık geldiğinde 31 Ağustos’tan önce uygulanmakta olan stopaj oranları yeniden geçerli hale gelecek.

Diğer yandan faiz gelirlerinin vergilendirilmesiyle ilgili kritik iki soru da merak ediliyor... “Faiz gelirleri için yıllık beyanname vermek gerekiyor mu?” ve “Kira gelirinden, gayrimenkul satışından vb. gelirler nedeniyle beyanname verilmesi gerektiğinde, faiz gelirlerinin bu beyannameye dahil edilmesi gerekiyor mu?”

Yazının devamı...

Gönderen ve alıcı farklıysa da ‘varlık barışı’ndan yararlanılabilecek

29 Ağustos 2018

İlki;  31 Temmuz 2018 tarihine kadar başvuranlara vergi ödemeden başvuru hakkı tanınmıştı. İkincisi; 30 Kasım’a kadar başvuracaklara, varlıkların değeri üzerinden yüzde 2 oranında vergi ödeme koşuluyla başvuru hakkı tanındı...

Bu arada; bayram tatili başlarken, varlık barışı başvurusunda bulunacaklara bir esneklik daha tanındı. Uygulamayı açıklayan ilgili tebliğde (7143 Sayılı Kanun Genel Tebliği Seri No: 3) iki değişiklik (ilave) yapıldı. (18 Ağustos 2018 tarihli Resmi Gazete) Yurtdışından yurt içine gelecek varlıkların, göndericisi ve alıcısı aynı kişi olmasa da barıştan yararlanılabileceği açıklandı. Tebliğde bu konu “bildirimde bulunan hesap sahibi ile yurtdışından varlığı transfer edenin farklı kişiler olmasının söz konusu hükümden faydalanılması açısından herhangi bir önemi bulunmamaktadır” şeklinde ifade edildi.

18 Ağustos’ta yayımlanan (3 no.lu tebliğe ilave) değişiklikle; “şirket veya şirket ortaklarına ait olduğu halde şirketin kanuni temsilcileri, ortakları veya vekilleri dışındaki kişilerce tasarruf edilen varlıklar için de şirket adına bildirim veya beyana konu edilerek barış yasasından yararlanılabileceği” açıklandı. Aynı şekilde; gerçek kişilere ait olduğu halde bu kişilerin ortağı veya kanuni temsilcisi oldukları yurtdışındaki şirketlerce tasarruf edilen varlıkların da ilgili gerçek kişiler adına bildirim veya beyana konu edilmesi halinde barıştan yine yararlanılabilecek. Ancak, bildirim veya beyan dışındaki nedenlerle yapılacak inceleme esnasında söz konusu varlıkların, şirket veya şirket ortaklarına ya da gerçek kişilere ait olduğunun ispat edilmesi gerektiği de tebliğde ayrıca belirtilmekte.

VARLIK TÜRLERİ

varlık barışı kapsamında; yurtdışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları ülkeye getirilebiliyor. Türkiye’deki banka veya aracı kuruma bildirilen söz konusu varlıkları gerçek ve tüzel kişiler serbestçe tasarruf edebilecekler.

Bildirilen varlıkların, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren üç ay içinde Türkiye’ye getirilmesi veya Türkiye’deki banka ya da aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmesi de gerekiyor.

Yurtiçinde; (yurtdışı için sayılan varlıklara ilaveten) taşınmazlar da barış kapsamına dâhil edilebiliyor.

İNCELENMEME GÜVENCESİ

Yazının devamı...