Yüz liraya aldığınız hediye

Önümüz bayram, ardından yılbaşı geliyor. Bayramlarda ve yılbaşlarında, daha doğrusu her fırsatta hediye almaktan, vermekten hoşlanan biriyseniz, sizi yeni bir tartışmadan haberdar etmek isterim.

Hürriyet Haber
21.11.2009 - 11:33 | Son Güncelleme :

Banu Tuna
 
Hediye almak, onun için harcadığınız paranın değer kaybetmesine neden olur mu?

Dün gösterime giren filmlerden biri de A Christmas Carol (Noel Şarkısı). Charles Dickens’ın 1843 tarihli romanı. Bugüne kadar pek çok kez filme alındı.
Ebenezer Scrooge da, bu romanın ana karakteri. Cimri, aksi, taş kalpli, Noel’i ve mutluluğu çağrıştıran her şeyi küçümseyen bir adam.
Tam 166 yaşındaki bu huysuz karakter, bu ay yeni bir kitaba ilham verdi.
Scroogenomics, bir roman değil, ekonomi kitabı. Yazarı Joel Waldfogel de Pennsylvania Üniversitesi’nde profesör. Dünya Bankası’na danışmanlık yapmış bir isim.
Waldfogel bu ay, tam da Noel öncesinde yeni bir tezle ortaya çıktı; hediye almanın paraya değer kaybettirmekten başka bir işe yaramadığını öne sürdü.
Ona göre, insanlar birbirlerine hediye almayı bıraksa, dünya daha iyi bir yer olacak. Hesabına göre her yıl Noel’de, dünyada 15 milyar pound, yani yaklaşık 38 milyar lira boşa harcanıyor.
Kafama takılmadı değil; bizim ekonomistler televizyonda “Alın verin, ekonomiye can verin” diye bas bas bağırırken, Mister Waldfogel ne yapmaya çalışıyor diye.

O, ekonomide kendine göre bir alt dal yaratmış: Scroogenomics. Yani hepimiz birer Ebenezer Scrooge olsak, hayat bayram olacak ama o bayramda aman ha, hiç hediye alınmayacak.
İlk başta kulağa sevimsiz geliyor. Yılbaşında, Sevgililer Günü’nde, bayramlarda, tüm özel günlerde kocaman fiyonklu renkli paketlerle kimse karşınıza dikilmeyecek. Siz herkese hediye alma telaşıyla çarşı pazara kendinizi atmayacaksınız.
Ama meseleye bir de şuradan bakın; bugüne kadar kaç kere, hiç beğenmediğiniz bir hediyenin paketini açtığınızda sırf karşınızdaki kırılmasın diye rol yapmak zorunda kaldınız?
İtiraf edin, hele bir de yılbaşıysa, o hediyeyi gerisin geri paketleyerek başkasına verdiğiniz de oldu değil mi?
Peki ya yeni evlenen çifte gelen 7 kahve fincanı, 4 borcam takımına ne demeli? Ya o çirkin, ne yapacağınızı bilemediğiniz vazolar?
İşte zaten Waldfogel’in tezi bu noktada devreye giriyor.

Hediye tamamen karşınızdakinin duygusal tatminine endeksli bir şey.
Siz 100 liralık bir hediye kazak alıyorsunuz, verdiğiniz kişi beğenmiyor. Büyük ölçüde beğenmediğinden, kafasında ona aldığınızın altında bir değer biçiyor. Diyelim ki 70 lira. Bu durumda siz 30 lirayı sokağa atmış oluyorsunuz.
İşte size paranın değer kaybetmesi.
Tabii hediyeyi alan kişinin iyi kötü kazağı giydiğini varsayıyoruz. Başkasına verdiğini veya dolabın en dip köşesine attığını düşünürsek, sizin 100 lira olduğu gibi havaya uçuyor.
Bakın şimdi aklıma geldi; markalı hediye merakı belki de buradan kaynaklanıyordur. Kimsenin bunun teorisini yaptığını sanmıyorum, ama içgüdüsel bir şekilde aldığımızın gerçek değerini karşımızdakine bir şekilde söyleyebilmek için markaları tercih ediyor olabiliriz.

Waldfogel’e göre, parayı çarçur etmekten kaçınmanın birkaç yolu var. Ya hediye alacağınız kişiyi çok iyi tanıyor olacak ve gerçekten ihtiyaç duyduğundan emin olduğunuz bir şeyi satın alacaksınız, ya da hediye çeki vereceksiniz. Hediye çekiyle seçimini kendisi yapacağından, sorun ortadan kalkacak.
Tabii bu ikinci alternatif milletçe bizi bozar. Ya da şahsen tercih ettiğim bir yöntem değil. Hediyenin fiyatı söylenmez diye biliyorum ben. Bir de, hadi arkadaşlar filan neyse de, insan dedesine doğum gününde hediye çeki vermez ki yahu.

Elbette ülkesinde de kitabı yayınlandıktan sonra Waldfogel’i eleştirenler olmuş. Noel ruhuna saldırmakla, hediye vermenin/almanın güzelliğini soldurmakla suçlanmış. Kabul edelim kendini gayet mantıklı savunuyor: Noel’e saldırdığımı düşünüyorlar. Saldırdığım şey Noel değil, dejenere olmuş değer anlayışımız. Tatilin tadını kaçırdığımı söyleyebilirler ama alışveriş merkezlerinde hediye almak için panik içinde koşuşturan insanların tadı zaten kaçmış görünüyor”.

Bu kadar atıp tutan bu adam, kendisi kimseye hediye almıyor mu? Aslına bakarsanız almıyor. Hediye vermek istediği insanların daha önceden fotoğraflarını çekiyor, içlerinden güzel olanları seçip bir çerçeve içinde veriyormuş.
 

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün