Televizyonları kapatmak, gazeteleri saklamak yanlış, biz çocuklarımızı bu dünya için yetiştiriyoruz

Neylan Ziyalar, 15 yıldır İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü’nde adli pedagog olarak çalışıyor. Mağdur ve fail çocuklarla ilgili araştırmalar yapıyor.

Sibel ARNA
20.02.2005 - 00:58

Üniversitede, ‘Çocuk suçluluğu ve çocuk mağduriyeti’, ‘Adli psikolojide güncel araştırmalar’ gibi dersler veriyor. Öğrencilerin yanı sıra polislere, avukatlara ve doktorlara, çocuklarla kriminolojik amaçlı görüşme tekniklerini öğretiyor. Çocuk eğitiminde her şeyden çok realiteye inanıyor. ‘Televizyonu kapatarak, gazeteleri saklayarak, bilgisayar oyunu oynamasını yasaklayarak bir yere varamazsınız. Bunlar yaşadığımız dünyanın gerçekleri. Çocuğunuzun dünyaya ayak uydurması için bunları bilmesi gerekiyor’ diyor.

n Sizden Türkiye’de bir tane mi var?

- Evet. Ben üniversite eğitimimi pedagoji üzerine yaptım. Ardından yüksek lisans ve doktora çalışmalarımı adli bilimler alanında tamamladım. Yani çocuk ve adli bilimleri birleştirdim.

n Siz ne iş yaparsınız?

- Herkes bana bunu soruyor. ‘Çocuğun adli mekanizma içinde ne işi var’ diyorlar. Ne yazık ki çocuğun adli mekanizma içinde yeri var. Bir suçun faili ya da bir suçun mağduru olarak. Çocukların fiziksel ve cinsel yönden istismar edildiği durumlarla çok sık karşılaşıyoruz.

n Cinsel istismarı nasıl tanımlıyorsunuz?

- Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımı şöyle: Cinsel istismar bir yetişkinin bir çocuğu kendi cinsel uyarımı ya da doyumu için kullanmasıdır. Bazı ülkelerde çocuğun cinsel istismarı söz konusu olduğunda yaş sınırlamaları getiriliyor. Şöyle ki çocukla arasında beş ya da daha fazla yaş farkı varsa o kişi çocuğu istismar etmiş gözüküyor.

n Çocuklara yapılan taciz de cinsel istismardır değil mi?

- Tabii. Cinsel istismar dendiği zaman ille de ırza geçme anlaşılmamalı. Yapmış olduğumuz araştırmalarda şunu gördük, duhulün olduğu (penis-vajina, penis-anüs girişinin olduğu) cinsel istismarlar diğerlerine oranla çok daha azdır. Bir yetişkin bir çocuğun ırzına geçmişse bu tıbbi muayenede anlaşılır. Ama ırza geçmeden cinsel istismar varsa tıbbi muayenede anlaşılmaz.

n Ama siz anlarsınız.

-
Evet biz bunun için eğitildik. Çocuğun ifadesini alarak anlattıklarının gerçek mi yoksa hayal ürünü mü olduğunu ortaya çıkarıyoruz.

n Cinsel istismara uğramayan bir çocuk neden ‘uğradım’ der?

- Birçok nedeni olabilir. Batı’da yaygın olarak karşılaşılan bir durum var. Diyelim ki baba ile anne boşandı. Mahkeme çocuğun velayetini anneye verdi. Annenin bir erkek arkadaşı var. Bir süre sonra baba annenin erkek arkadaşının çocuğu tacizde bulunduğu iddiasıyla velayetin kendisine geçmesini talep ederek dava açıyor. Peki bu çocuk gerçekten tacize uğradı mı? Yoksa babasının anlattığı hikayeyi mi tekrarlıyor? İşte burada çok özel ve çok teknik bir konu işin içine giriyor. Çocuk ifadelerinin kriter bazlı analizi. Ben Berlin’de bununla ilgili özel bir eğitim aldım.

n Cinsel istismar mağduru bir çocukla görüşürken, görüşme yaptığınız ortam ne kadar önemli?

-
Çok önemli. Bir kere mutlaka sakin, boş, az eşyayla döşenmiş bir odada konuşmayı tercih ediyorum. Mekanda çocuğa ait oyuncaklar, çizgi filmler bulunmaması gerekiyor. Çünkü çocuğun olayın realitesini kavraması şart. Eğer olayı oyun bazında değerlendirmeye başlarsak hayal gücü kuvvetle işin içine giriyor. O zaman gerçekle hayali ayırt etmekte sıkıntı yaşarız.

n Kriminolojik amaçlı görüştüğünüz çocukla daha sonra ilişki kurduğunuz oluyor mu?

-
Hayır bunu bilinçli olarak yapmıyoruz. Çünkü bizim işimiz terapi değil. Tedavi değil, rehabilitasyon değil. Çocukla görüşme yaparken güven ilişkisi kurmak ilk koşuldur ama hiçbir şekilde duygusal ilişkinin kurulmaması gerekir. Eğer ki çocuğun tedaviye, şefkate ve terapiye ihtiyacı varsa, ki genelde oluyor, onları ilgili yerlere yönlendiriyorum.

n Görüşme maksimum kaç dakika sürüyor?

- Çocuğun yaşına göre değişmekle birlikte en fazla 30 dakika.

n 30 dakikada sonuca ulaşamadığınız ve bir daha tekrarladığınız görüşmeler oluyor mu?

-
Nadiren. Uzamaması çocuğun ruh sağlığı açısından gerekli.

n Sizin 1998’de verdiğiniz doktora tezinizin konusu ‘Çocukların Cinsel İstismardan Korunması ve Bir Eğitim Modeli Önerisi’. Nedir bu eğitim modeli?

-
O çalışmada çocukların ‘Hayır’ diyebilmelerini öğretmeye çalışıyorduk. Biliyorsunuz bizimki gibi otoriter toplumlarda çocuğun yetişkine itiraz etmesi, hayır demesi çok güç. Öğretilmesi gereken şudur: Hoşlanmadığın bir durumla karşılaştığında bir, hayır, istemiyorum de, iki, hemen oradan uzaklaş, üç, yakındaki güvenilir birine haber ver. Bunun okullarda müfredatın içinde öğretilmesi gerekir. Çünkü bazen tehlike ailenin içinde oluyor.

n Sizin ‘Medya ve Çocuk’ başlıklı bir araştırmanız var. Medyanın çocuklar üzerindeki etkileri konusunda ne düşünüyorsunuz?

-
Biz çocuklarımızı bu dünya için yetiştiriyoruz. Başka bir dünya yok. Bu dünyanın realitesi de bu. Televizyonları kapatmak, gazeteleri saklamak son derece yanlış. Hiçbir şekilde ömrünün sonuna kadar onları saklayamazsınız. Saklamak hastalık halidir. Günü geldiğinde dışarı çıkacak, okula gidecek, genç kız ya da delikanlı olduğunda birdenbire bu dünyanın içine düşecek. Siz her şeyi ondan saklarsanız yaşayacağı uyum süreci çok daha ağır geçecektir. Hatta bana kalırsa hiç uyum sağlayamayacaktır.

n Peki ne yapalım? Silahların konuştuğu dizileri izlemesine izin mi verelim?

- Çocukların televizyon izlerken rehberliğe ihtiyacı var. Televizyonu açıp çocuğu karşısına oturtmak ve içeri gidip işini görmek kolaycı bir yöntemdir. Bu şartta çocuk neyi görüyorsa, onu nasıl algılıyorsa öyle öğrenir. Ama rehberlik yaparak birçok şeyin önüne geçebilirsiniz. Diyelim ki şiddet içerikli bir film izliyor. Filmde kahraman birini öldürüyor. Çocuk bunu şöyle algılıyor: ‘İyi adam kötü adamı öldürüyor.’ Ona izlediğinin aslında bir film olduğunu, gerçek hayatta olsa kişinin çok canının yanacağını, ölen insanın da bir ailesinin olduğunu söylemelisiniz. ‘Kim bilir annesi ne kadar üzülmüştür’, ‘Baksana ne kadar kanadı’ gibi realite düzlemine çekecek sözler söylemelisiniz.

Artık mağdur ya da tanık çocuğun ifadesi mahkeme önünde değil uzman tarafından kamerayla alınacak

Yeni Ceza Muhakemeleri Yasası, adli mekanizmada çocukla ilgili çalışanları sevindirecek bir karar aldı. Artık mağdur çocuğun ya da tanığın ifadesi mahkeme önünde değil uzman aracılığıyla tek bir kerede görüntülü ve sesli kaydedilerek alınacak. Bir suçun mağduru olmuş çocuk bir kere o olay anında büyük bir travma yaşıyor. Savcıya anlatıyor ikinci travma. Mahkemeye çıkıyor üçüncü travma. Olayın her anlatılışı bir travma. Bunun önüne geçmenin tek yolu çocuğun ifadesinin bir kerede alınması. Bu 1 Nisan’dan itibaren yürürlüğe girecek.

Dört yaşındaki çocuk mastürbasyon yaparsa ne yapacaksınız?

Çocuk her şeyi merak eder. Şüphesiz kendi bedenini de merak eder. Bu ilgiler pedagojik anlamda rahatsız edici değildir. Evet bazı çocuklar özellikle dört-beş yaşlarına geldiklerinde mastürbatif davranışlarda bulunur. Aileler bundan çok hoşlanmaz. Hatta uluorta yapıldığında rahatsız olurlar. Bu noktada aileler sert çıkmamalıdır. Çocuğa yaptığının ayıp ya da günah olduğunu söylememelidir. Bu konuyla hiç ilgilenmiyormuş gibi yapıp onun ilgisini başka tarafa çekmelidir.

ÇOCUĞA VERİLECEK DÖRT MESAJ

Eğer bir çocuk başına bu türden bir hadise geldiğinden bahsediyorsa birinci temel prensip çocuğa inanmak ve güvenmektir. Dört temel mesajı çocuğa vermek gerekir. 1) Sana güveniyorum, inanıyorum. 2) Üzüldüm ama bana bunu söylediğine sevindim. 3) Bana güvenebilirsin, sana mutlaka yardım edeceğim. 4) Bu senin suçun değil. Aksi takdirde çocuklar bu olayları yetişkinin yaptığı kötü bir davranış olarak değil de ‘Herhalde ben bir yerde yanlış yapmış olmalıyım ki bana bu yapıldı’ diye düşünüyorlar.

TİNERCİLER KAPKAÇÇI DEĞİL

Sokak çocukları bütün metropollerin derdi. Ben tinerci çocukların haksızlığa uğradığını düşünüyorum. Sanki sokakta işleyen bütün suçların faili bu çocuklarmış gibi yansıyor. Olamaz. Ben bu çocuklara karşı çok ciddi önyargılar olduğunu düşünüyorum. Her şeyi bunların üstüne atmak bazı grupların da işine geliyor. Kapkaç olaylarını yapanlar tiner kullanan çocuklar değil.

Yayınlanma Tarihi : 20.02.2005 - 00:58
Etiketler:


    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün