İstanbul’un çöp haritası

Doğada insandan başka çöp üreten bir canlı yok. Çöp, insanın hayatından arta kalan bir şey. Evin içinde, perde arkasında kalan mahrem hayatın izlerini kişinin, ailenin çöpünde bulabilirsiniz. İnsan kamusal hayatını kurgulayarak manipüle edebilir ama çöpü, gerçekte kim olduğunu ele verecektir. Gazeteci Umut Yiğit’in uzmanlığı çöp sosyolojisi. Çöpleri karıştırmaya İzmir ve İstanbul’dan başladı; amacı, tüm Türkiye’nin çöp haritasını çıkarmak.

İpek İZCİ- Fotoğraflar: Selçuk ŞAMİLOĞLU
22.10.2016 - 14:34 | Son Güncelleme :

Çöp karıştırmaya nasıl başladınız?

- Gazetecilik mezunuyum ama iletişim sosyolojisi üzerine mastır yapıyorum. Bavul dergisinde çalışmaya başladım. Dergimizin diğer mecralardan farkı, ‘sokak’ konsepti ve bu konseptin ana fikri ‘salt gerçeklik’ üzerine kurulu. Yayın yönetmenimiz Önder Abay bu işe çok önem verdi. İnsanlar çöp karıştırmak istemez ama benim için ilginçti, alanımla da ilgiliydi. İlk analizimi de İzmir Çeşme’de yaptım.

Sizi çöpleri karıştırırken görenler bir şey demedi mi?

- İlk önce polis geldi. Çeşme’deki çöplerden bira şişeleri çıkmıştı, onları topluyordum. Yanımda da fotoğrafı çekmek için kardeşim vardı. Polis, “Gençler ne yapıyorsunuz” diye sordu. “Çöplerden semt analizi yapıyoruz” dedim, “O ne demek” dediler. “Çöplerden, sosyolojik tüketim alışkanlıklarını çözüp dergi yazısı yazıyoruz” dedim. Şişeleri sordular ve polislerden biri “Sosyoloji okudum, hayatımda böyle bir şey görmedim, sen kimi kandırıyorsun” dedi. Meğer molotof hazırlığındayız zannetmişler. GBT’mize baktı, “Şişeleri kenarda bırakmayın, mümkünse kırın” diyerek gittiler.

 

TEYZELER CAMDAN İZLİYOR

İstanbul’un çöp haritası

 

Başınıza gelen tek ilginç şey bu olmasa gerek...

- İstanbul Üsküdar’da teyzeler pencerelerden çıkıp “Ne yapıyorsun” diye soruyor, anlatınca anlamasa da “Hee iyi iyi, kendine dikkat et” diyor. Bir gün de Bakırköy’ü geziyordum. Bir teyze elimde eldiven olmasına rağmen, daha kalın olduğu için bana kendi evindeki bulaşık eldivenini verdi. Beni tanımıyordu ama getirdi. Balat’ta “Madem ne yiyoruz, ne içiyoruz araştırıyorsun, gel eve anlatayım, çöp kötü kokar” diyen oldu.

Daha tehlikeli bir şey?

- Nuruosmaniye’de ramatçılar (çöpten değerli metal toplayanlar) var ve onların çöpüne bakamazsın. Bağcılar’da ise kâğıt toplayıcıları var...  Sokağa ilk kim girdiyse, çöpü o karıştırır. Arabalarını çöpe bağlarlar, bağlıysa da giremezsin. Beşiktaş’ta, bir arabayı bağlamışlardı; başka bir çöpçü geldi, “Beni koru, ben de senin gibiymişim gibi davran, bana sıkıntı olmasın” dedi. Kâğıt toplayanların birçoğu eski hükümlü ya da mültecidir.

 

İstanbul’un çöp haritası

 

Çöpe gitmeden önce araştırma yapıyor musunuz?

- Zaten kafamda belli başlı şeyler oluyor. Mesela Bağcılar’a gittiğimde, çok çocuklu bir semt olduğunu biliyorum. Fatih Çarşamba’da da keza öyle. Ama Fatih Çarşamba’daki çocuklar, tuvalet alışkanlığını daha geç yaşlarda kazanıyor. Bağcılar’dakiler de hemen sokağa salındıkları için küçük yaşta tuvalet alışkanlığını kazanmış oluyor.

İğrenmiyor musunuz?

- En çok kokan çöpler, evsel atıkların çok olduğu çöplerdir. Yani evde yemek pişiyorsa o çöp çok kokuyor. Ama yine de çöpü karıştırırken “Bu çöp, pislik, mikrop yuvası” diye bakmıyorum. O yüzden şimdiye kadar hiç iğrenmedim. Sadece bozulmuş yemek bir anlık bir çekinceye neden olabiliyor. “İğreniyorum, bu çöpü geçeyim” desem, belki orada benim yönümü değiştirecek bir şeyi kaçıracağım. O yüzden mutlaka bakıyorum.

 

İstanbul’un çöp haritası

 

Kaç konteynir geziyorsunuz bir semt için?

- Bazı yerlerde birinci konteynire baktım, yumurta kabuğu, muz kabuğu, şarj aleti çıktı. İkincisine bakıyorum, benzer şeyler. Üçüncüde de benzer şeyler çıkarsa, 10 taneden fazlasına bakmıyorum. Ama aynı sokaktaki iki çöpte birbirinden çok bağımsız şeyler varsa, orada ya bir taşınma olmuştur ya da bir işyeri, esnaf vardır.

 

YUMURTA VE EKMEK ORTAK

Tüm semtlerde ortak ürün hangisi?

- Yumurta ve ekmek.

Bir yerde çok görüp, başka bir yerde bir tane bile görmediğiniz ürün?

- Moda’da çok viski gördüm ama Bağcılar’da bir tane bile görmedim. Bakırköy’de malt bira çıkıyor, Beşiktaş’ta cinsel güç arttırıcı haplar çıkıyor. Bağcılar’da prezervatife hiç rastlamadım. Balat’tan da Bağcılar’dan da kuru fasulye çıkıyor ama Balat’tan etli fasulye çıkıyor.

 

GELİR SEVİYESİYLE BİRLİKTE ÇÖP DE DEĞİŞİR

İstanbul’un çöp haritası

 

Umut Yiğit’le önce Küçük Armutlu’daki, sonra da Etiler’deki konteynerleri inceledik. Bu iki yeri seçmemizin nedeni, birbirlerine çok yakın olmalarına rağmen bambaşka gelir seviyesinden insanların yaşamasıydı. Küçük Armutlu’da en çok soğan artığı bulduk. Bu, evde yemek yapıldığını gösteriyordu. İki litrelik gazlı içecekler de burada daha çok ailelerin yaşadığını ve/veya evdeki nüfusun kalabalık olduğunun işaretiydi. Küçük Armutlu’dan Etiler’e geçtik ve kutu sütler birden günlük süte döndü. Sigaralar kaçak değil; en pahalı markaydı. Üst gelir sınıfına hitap eden süpermarketten alınan dört liralık ekmek artıkları vardı. Buna karşılık Etiler’de de bulaşık deterjanı piyasadaki en ucuz markaydı. Yiğit, “Zengin de olsanız, fakir de olsanız, bulaşık deterjanı misafirin görmediği bir şey. O yüzden zenginler de ucuzunu alır” diyor. Küçük Armutlu’da ayçiçek yağı 5 lt.’lik tenekesiyle, pirinç çuvalla alınırken, Etiler’de her ürün litrelik veya kiloluk çıktı. Gelir seviyesi yükseldikçe, peynir çeşidi de arttı. 

 

İstanbul’un çöp haritası

 

ÇÖPÜN DİLİ

** Çöpte bulduğunuz iç çamaşırlarının rengi siyah veya kırmızıysa, aktif cinsel yaşamın olduğu bir semttesiniz demektir. 
** Mide sorunları sosyal-ekonomik statü tanımıyor, her çöp konteynırından mide ilacı çıkıyor. 
** Rakı şişeleri Yeşil İzmir markaysa, orada yaşayanlar Egeli’dir. 
** Meşrubat şişeleri iki buçuk litrelik çıkıyorsa orada aileler yaşıyordur.
** Kapsül kahve atıkları, beyaz yakalı nüfus göstergesi.
** Toz çay çıkıyorsa, evde sabahları kahvaltı yapılıyordur.

 

 

 

 

Etiketler: istanbul çöp


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün