Esrar kullanımı şizofreniye yol açabiliyor

Hürriyet Haber
24 Mart 2005 - 00:01:00

Soru ve yanıtlarla şizofreni... Şizofreni en sık rastlanan, en karmaşık ve en tehlikeli zihinsel hastalıklardan biri. Bazen esrar kullanımı da şizofreniye yol açabiliyor.Sizofrenin sözcük kökeni Yunanca "yarma" anlamındaki skhizein ve düşünce anlamındaki phrˆn’den gelir. Şizofren bir insanın zihni "kopmuş"tur. Bu kopma ikiye bölünme değil, gerçek dünyadan kopma demektir. Kişi çoğu zaman kendi iç dünyasındaki gerçekle dış dünyadaki gerçeği ayırt etmekte zorlanır. Kafasının içinde çınlayan sesleri dış dünyanın gerçek sesleriymiş gibi algılar. Çevresindekilerin ve komşuların dahil olduğu bir komployla karşı karşıya olduğunu düşünür, film oyuncularının kendisiyle konuştuklarını sanır, şifreli mesajlar gönderdiklerini varsaydığı gizli kuvvetlerin, bazı dünya dışı varlıkların kontrolü altında olduğu kanısındadır. Ancak bunlar semptomlardan bazılarıdır; hatta bu semptomlar normal fiziksel aktiviteye eklendiklerinden verimli olarak bile kabul edilebilir. Fakat bunların dışında hastayı tamamen dış dünyadan koparan daha yıkıcı semptomlar da vardır. İçe kapanıklılıkDuygusal olarak içe kapanan şizofren her şeye karşı ilgisizdir ve diğerleriyle bağını koparmıştır. Buna zihinsel bozuklukları, dikkat ve konsantrasyon güçlüğünü eklemek gerekir. Genellikle 15 ila 25 yaş arasında ortaya çıkan ilk krizi aralıklarla tekrarlanan diğer krizler izleyecektir. Ünlü matematikçi John Nash’in hayatını anlatan film bunun güzel bir örneğidir. Ancak hastalık kişiden kişiye değişik şekillerde ortaya çıkabilir; semptomlar, krizlerin tekrarlama sıklığı, süresi ve ciddiyeti hastadan hastaya farklılıklar gösterir.Bu çeşitlilik de, tek bir hastalığın değil de benzer şekilde kendini gösteren bir hastalıklar bütününün söz konusu olabileceğini düşündürür. Ağır vakalarda semptomlar hastaların bağımsız hareket etmelerini engeller. Daha şanslı olanlarda ise ilk krizin ardından sıkıntılar azalır ve daha "normal" bir hayat sürdürülebilir. Bu iki uç nokta arasında ise manik depresifi andıran vakalara tanık olunabilir. Ancak her halükarda şizofreni günümüzde, ilaçlar ve hastaların daha yakın takibi sayesinde eskiden olduğu gibi bir "erken bunama" olarak görülmüyor. Şizofreniye yol açan etkenlerŞizofreniye yol açan çok sayıda etken var ve bunlar bir puzzle’ın parçaları gibi beynin gelişimini tersine çevirebilirler. Ancak bunlardan hiçbiri tek başına şizofreniye neden olamaz. Bu etkenler arasında günümüzde en çok bilinenler şunlar:Kalıtım: Bu hastalığa yatkınlık bir dizi genden kaynaklanır; bu genlerden her biri kişiyi hastalığa karşı daha kırılgan kılar. İkiziniz şizofrense sizin de hastalığa yakalanmanızda maksimum genetik risk oranı yüzde 50-60, kardeşiniz hastaysa yüzde 10, anne baba şizofrense yüzde 46’dır. Gebelik süresince maruz kalınan olumsuz etkenler: Hamileliğin ikinci ya da üçüncü üç aylık döneminde maruz kalınan açlık, stres, kurşun gibi çevre kirliliğine yol açan maddeler, enfeksiyonlar beynin gelişimini olumsuz etkileyebilir ancak bu yine de bir yazgı değildir.Stres: Tecrit (bu nedenle göçmenlerin şizofren olma riski 5 kat daha fazladır) ve esrar gibi faktörler hastalığın semptomlarının ortaya çıkışında önemli bir rol oynar. Beynin kimyası: Pek çok nörotransmiter, yani sinir uyarıları ileten kimyasallar beyinde şizofreninin ortaya çıkışında rol oynar, ancak şizofreni beynin pek çok bölgesindeki anormalliklerden kaynaklanabileceğinden nedenini saptamak zordur. Normal bir davranış beynin tüm bölgelerinin hareketlenmesini gerektirdiğinden şizofren davranışlar değişik bölgelerde bulunan nöronlar arasındaki iletişim bozukluğundan kaynaklanabilir. Hastalığın seyri bilinebilir mi?Dikkat testleri (strateji değiştirme kapasitesi, parazit sesleri ayırt etme, hareket eden bir hedefi gözlerle izleme v.s.) riskin belirlenmesini sağlar. Bu "hassasiyet belirtileri"ne on kişi üzerinden dokuzunda rastlanırsa da yalnızca bir risk artışı söz konusudur. Bunlara ancak genetik kalıtım, davranış ve dikkat bozuklukları eklendiğinde riskin çok ciddi boyutlara vardığından söz edilebilir. Bu durumda da, risk altındaki kişilerden salt yüzde 20’sinde gelecek yıllarda şizofreni teşhisi konulabilecektir. İlk ciddi krizden bir, iki yıl önce davranış bozukluklarına dikkat etmek gerekir; bunlar çoğu zaman ergenlik bunalımıyla karıştırılabilir. Genellikle daha az belirgin olan diğer halüsinasyonlar ya da deliliği andıran değişimler uzun vadede bilişsel bozukluklara yol açabilirler. Ancak şarkılardan kendilerine kişisel mesajlar iletildiğini sanan ya da düşüncelerini onlara aktarabileceğini düşünen ergenlerin hepsi şizofren demek değildir; ama intihara eğilimi ya da esrar kullanımı söz konusuysa dikkatli olmak gerekir.Şizofreniden kuşkulanılıyorsa kime başvurmak gerekir?Tabii varsa aile hekimi genç hastalardaki değişimleri fark edebilecek ilk kişidir. Ülkemizde aile hekimliği çok azdır. Dahiliyeciler için tanı koymak daha zordur. Şizofrenleri daha ilk krizler sırasında, geç kalmadan tedaviye almak gerekir. Biyolojik testler ya da MR uygulamaları yapılmadan da, kişinin uyku düzeni, bilişsel davranışlarıyla ilgili bilgiler ve özellikle de hastayla yakın diyalog ve yakın takip semptomların ciddiyetinin, hastanın intihara eğiliminin olup olmadığının belirlenmesini sağlayabilir.Tedavideki ilerlemeler neler?Nöroleptik ilaçlardaki devrimin ardından yeni ilaçlar geliştirildi. Bunların diğerlerine göre daha iyi tolere edilmesi hastaların tedavisini olumlu etkiledi. Şimdi ise hastalarda kriz aralarında ortaya çıkan ilaçların yan etkilerini (Parkinsona benzeyen bozukluklar, diyabet ve obezite) gidermek gerekiyor. Halen deneme aşamasında olan yeni ilaçlar da sırada.Esrar kullanımının etkisi ne?Uzmanlar esrar kullanımıyla şizofreni arasında önemli bir bağ olduğunu belirtiyor. 18 yaşında 5 - 10 kez esrar kullanmak, gelecek 5 ila 10 yıl içinde şizofreniye yakalanma riskini artırıyor. Esrar kullanma sıklığı arttıkça risk de artıyor. Tabii ki esrar içmek tek başına bir risk faktörü değil ancak bir dizi etkenle birleşince şizofreniyi tetikleyebiliyor.

Yayınlanma Tarihi : 24 Mart 2005 - 00:00:00
Etiketler:

    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün