Arılar ölürse sen de ölürsün

Sekiz yıl önce kaybolduklarında, “Onlar biterse insanlık da biter” demişlerdi... Kötü haber! Halen kayıplar. Avrupa, arılarının ardından ağlarken, Türkiye’deki durumu öğrenmek için kovanlarına girdik.

Yenal BİLGİCİ arıların kovanına girdi / Fotoğraflar: Levent KULU
03.08.2014 - 00:35 | Son Güncelleme :

Sizi buharlaştırmaya yemin etmiş bir temmuz öğleninin sıcağında, İstanbul’un kaosundan kurtulmak iki saate bakıyor. Bu hedefe ulaşmak için, Karadeniz’in kucağındaki Riva sırtlarına çıkacaksınız. Orada İstanbul farklı... İstanbul, sanki oracıkta derin derin uyuyup, huzurlu bir rüya görüyor. Foto muhabiri Levent Kulu’yla birlikte, İstanbul’u öğle uykusundan uyandırmadan, milyonlarca nüfusa rağmen gayet bakir görünen koyları, sakin köyleri aşarak kuzey ormanlarına giriyoruz. Ormanda ilerledikçe, ağaçlar sıklaşıyor, patikalar kayboluyor, neredeyse önümüzü göremiyoruz. Gerçek bir Karadeniz ormanı... Aman vermiyor.

Biz kan ter içinde ilerlerken tek bir arı, sakin, telaşsız başımızın üzerinden geçiveriyor. Sonra bir tane daha... Çoğalıyorlar... Uçup uçup vardıkları ufacık açıklığa çıkıyoruz biz de. Kovanları orada... Yan yana dizili sekiz-on sandık. Birkaç arının uçtuğu farklı yönü takip edip kafamızı kaldırıyoruz. İşte Karadeniz’e özgü efsane karakovanlar... Ağaçlara asılı, karanlık yuvalar... Sessiz ve sabırla, arılarını bekliyorlar.

Arılar ölürse sen de ölürsün
Anlıyormuş gibi baktığıma kanmayın, işin acemisiyim. Hem acemi şansı da tuttu; arılar tarafından sokulmadan bu vartayı atlattım. Mesele ürkütmeden yaklaşmak, yoksa pişman ederler!


Riva’nın arıları kovanlarına hızla doluyor. Avrupa’daysa benzer kovanlar günlerdir, haftalardır hatta yıllardır tam da bu şekilde bekleyip duruyor. Gelen giden yok. Arılar kayıp. Hatırlarsınız, bundan tam sekiz yıl evvel Avrupa ve Kuzey Amerika’da binlerce kovan arı, sessiz sedasız, birdenbire ortadan kaybolmuştu. Bazı Avrupa ülkelerindeki arı nüfusunun yarıdan çoğu yitip gitti. Bilim, nereye gittiklerini, neden kaybolduklarını kesin olarak açıklayamadı. Arkada kesin olmasa da Albert Einstein’a atfedilen “Arılar yok olursa, dört yıl içinde medeniyet de yok olur” sözü kaldı. Sonra diğer birçok yaşamsal mesele gibi, kayıp arıları da unuttuk.

Döndüler mi peki? Avrupa Birliği’nin henüz tamamladığı bir çalışmaya göre, maalesef hayır, arı nüfusu ciddi biçimde düşmeye devam ediyor. 2012 ve 2013’te özellikle Fransa (yüzde 13.6), İngiltere (yüzde 9.7) ve İspanya’da (yüzde 6.8) arı varlığı dönüşsüz şekilde azaldı. Diğer Avrupa ülkelerinin arıları da benzer bir kaderi paylaşıyor. Üstelik, ortada yine bu araştırmayla ortaya çıkan epey korkunç bir rakam daha var: Arıların yarısı son elli yılda bir daha dönmemek üzere yitip gitmiş. Türkiye bu araştırmaya dahil değil ama AB’nin arı haritası kayboluş fenomeninin kapımıza kadar geldiğini gösteriyor. Herhalde kapıda durmuş olamaz; biz de mevzuyu anlamak için doğrudan kovanlarına giriyoruz.

KAFKAS ARISININ PEŞİNDE

Arılar ölürse sen de ölürsün

Atadan dededen arıcı Bahattin Sarı, bu alandaki rehberimiz. Ormanın içinde ulaştığımız kovanların sahibi de o. Bu işle, esas Artvin’de, Gürcistan sınırındaki dillere destan Macahel Yaylası’ndaki köyünde uğraşıyor. İstanbul’da kovan kurmasının nedeni arılardan kopamaması...

“Sizinkiler de kayboldu mu?” diye soruyorum. “Bu sene sıkıntı yok” diye yanıtlıyor. “Ama geçen yıllarda çok kayıp verdik; yüzde 40’lara kadar kayıp yaşandı. Bir senede bir kovanın yüzde 10’una kadar kaybolması normal karşılanabilir. Fazlası gidiyorsa anormal. Artık hep tetikteyiz.”

O bunları anlatırken kovanların arasında dolaşıyoruz. Üzerimizde, arıcıların giydiği o uzun, beyaz, başlığı kafesli kıyafetler. (Sarı, giymeyi çok tercih etmediğini söyledi; o, arılarıyla arasına bir engel koymamayı seviyor ama kibarlığından, arıların başında beni ‘tek korkak’ olarak bırakmamak için yine de giydi.) Bir astronot kıyafetine benziyor bu giysiler. Uzay yürüyüşüne çıkmış gibi ağır çekimde, usul usul dalıyoruz kovanlara...

Tek ve asla ihmal edilmemesi gereken bir kuralı var işin: Arıları ürkütme! Senden huylanırlarsa etrafına üşüşüp oraya gittiğine pişman edebilirler. Bahattin Sarı, kovanları açarken, ben bir körükten ufak ufak duman veriyorum ki arıların dikkati dağılsın. Çerçeveleri tek tek dışarı çıkarıyoruz. Dünyanın en özenli, en çalışkan, en üretken canlılarını, arıları iş başında seyrediyoruz. İşçi arılar peteği dolduruyor sabırla... Kraliçe arının attığı yumurtaları koruyanlar etrafta dolanıyor. ‘Tarlacı’ arılar işten dönüyor, işe çıkıyor. Yeni doğmuş, genç arıların henüz çiçeklere yol alması yasak, onlar ayak işlerine bakıyor. Petek gözlerini temizliyor, nöbetçilik yapıyorlar. İnsan aklının dışında, tıkır tıkır işleyen müthiş bir düzen...

Arılar ölürse sen de ölürsün

Ve tabii bir de kraliçe arı var. Kraliçe, adına yakışır bir edayla, vakarla dolanıyor diğerlerinin arasında. Biz bir Kafkas kraliçesi arıyoruz. Türkiye’de yaşayan beş arı ırkı arasında (Kafkas, Anadolu, Muğla, İran, Suriye arıları) sadece Kafkas arılarının saf olduğu biliniyor. Onlar hastalıklara daha dayanıklı, daha çok bal yapıyor, yitip gitmeleri daha zor. Dolayısıyla tüm dünyanın gözdesi onlar. Arıcılık kongrelerinde, dünyanın geleceği için saf arıların korunmaya alınması gerektiği anlatılıyor. Sarı, Amerikalı bilim insanlarının Türkiye’ye başvurup erkek Kafkas arıları istediğini anlatıyor. Spermlerinin laboratuvar ortamında 40-50 sene saklanıp, gelecekteki bir arı felaketi olasılığında devreye sokulması planlanıyor. Ama devlet, bu arıların ülkeden çıkışına izin vermiyor. Arılar, dünyada siyasi bir mücadele alanı.

Kendi içlerinde de epey siyaset dönüyor. Kraliçe arıyı, işçi arılar seçiyor; beğenmediğini tahtından ediyor. Yaşlanan kraliçe arı veliaht bırakıyor; sağlıklı bir yeni kraliçe doğunca ‘kendine sadık’ arıları da alıp yeni bir kovan arıyor. ‘Sürgündeki’ bu yeni kovana ‘oğul’ deniyor. Arılar dünyasında hayat mücadeleyle, taktikle, siyasetle ama en çok da çalışmakla geçiyor. Bahattin Sarı, “Arıcılıkla uğraşan herkes hayat hakkında bir şeyler bilir” diyor.

Kovanı seyretmek böyle bir şey... Herkese öneremem elbette ama gün içinde 400-500 defa kovanından çıkıp, kilometrelerce uçan arıları yuvalarında seyretmenin büyülü bir havası var. Ormanın içinde, dağın başında, deniz kenarında, arılar bir büyük hikâye anlatıyor. Esrarlı kayboluşları yüzünden her an son cümlesini okuyabileceğimiz bir hikâye. O, bizim de son cümlemiz olabilir.

NEDEN KAYBOLUYORLAR? NE OLACAK?

Arılar ölürse sen de ölürsün

2006’daki muazzam kayboluşun nedeni halen açıklanamadı ama arılar en çok tarım ilaçlarına duyarlı. Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği Başkanı Bahri Yılmaz, artık kimsenin kullanmadığı tarım ilaçlarının ülkemizde halen var olduğunu, bunun da arıları öldürdüğünü anlatıyor. Buna rağmen arı varlığının kararlı bir şekilde sürmesinin nedeniyse, Yılmaz’a göre, ülkedeki arı çeşitliliği. Bir de birçok iklim kuşağının Türkiye’de buluşması. Yılmaz, Türkiye’nin Çin’den sonra dünyanın ikinci büyük bal üreticisi olduğunu söylüyor (57 bin kayıtlı arıcı, 6 milyon aktif kovan, yılda 94 bin ton bal; dünya arılarının gen kaynağının yüzde 22’si de Türkiye’den). Tüm bunlara rağmen özellikle Çukurova’da arı nüfusu hızla düşüyor. Arılar, çiçekler arasında polenleri taşıyarak dünyadaki canlı çeşitliliğine önemli katkı sunuyor. Ortadan kalkarlarsa bu çeşitlilik de sekteye uğrayacak ve insanlığı tehdit eder boyuta gelecek.

Arılar ölürse sen de ölürsün

PERFORMANS
Günde 400-500 sefer yapan arılar var. Daha çok çalıştıkça ömürleri kısalıyor. Ortalama ömürleri 5-6 ay.

Arılar ölürse sen de ölürsün

SKOR
Bir arı bir seferde 100 çiçekten bal alabilir. Bu görevinden önce kovanda ayak işlerine bakar.

Arılar ölürse sen de ölürsün

YÜK
Vücut ağırlığının 1/4’ü kadar polen taşıyabilir.

Arılar ölürse sen de ölürsün

HIZ
Bir bal arısının hızı saatte 25 km’ye kadar ulaşabiliyor.

Arılar ölürse sen de ölürsün

MENZİL
Bir arının menzili 10 km’ye kadar çıkabiliyor (Ortalaması 4-5 km.)

Etiketler:


EN ÇOK OKUNANLAR

    Koç Burcu
    21 Mart - 20 Nisan

    Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

    Boğa Burcu
    21 Nisan - 20 Mayıs

    Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

    İkizler Burcu
    21 Mayıs - 20 Haziran

    Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

    Yengeç Burcu
    21 Haziran - 22 Temmuz

    Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

    Aslan Burcu
    23 Temmuz - 23 Ağustos

    Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

    Başak Burcu
    24 Ağustos - 23 Eylül

    Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

    Terazi Burcu
    24 Eylül - 23 Ekim

    Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

    Akrep Burcu
    24 Ekim - 22 Kasım

    Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

    Yay Burcu
    23 Kasım - 21 Aralık

    Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

    Oğlak Burcu
    22 Aralık - 20 Ocak

    Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

    Kova Burcu
    21 Ocak - 18 Şubat

    Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

    Balık Burcu
    19 Şubat - 20 Mart

    Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün