4653 faili meçhul belgeseli

Mehmet Hatman (27) Diyarbakır doğumlu, yaklaşık 10 yıldır Doğu ve Güneydoğu bölgesinde gazetecilik yapıyor. Üç yıldır Dicle Haber Ajansı’nda. Feyzullah Yıldırım (24), Adana’da tiyatroculuk yaparken iki yıl önce Diyarbakır’a geldi ve gazetecilik yapmaya başladı. Hatman ile Yıldırım’ın yolları Dicle Haber Ajansı’nda kesişiyor ve 1990’lı yıllardan günümüze Türkiye’nin faili meçhul cinayetleri ile ilgili bir belgesel hazırlamaya karar veriyorlar.

Banu TUNA
20 Mart 2005 - 00:16:52

Çalışmalarına iki yıl önce başlanan filmin adı 4653... Bu sayı 1991-2000 yılları arasında işlenen faili meçhul cinayetlere ait. Sonundaki üç nokta, bu rakamın tespit edilebilenden belki de çok daha fazla olabileceğini anlatıyor. Yapımını Gelincik Yapım’ın

üstlendiği 4653..., İnsan Hakları Derneği (İHD) Diyarbakır Şubesi kurucusu Vedat Aydın’ın 1991’de faili meçhul bir cinayete kurban gitmesiyle başlıyor ve bu cinayeti izleyen yargısız infazlar ile gözaltında kayıplar anlatılıyor. Belgesel, JİTEM itirafçısı Abdülkadir Aygan’ın, katıldığı infazları ve faili meçhul cinayetlerin nasıl işlendiğini anlatan röportajlarla da desteklenmiş. 70 dakikalık film, Yıldırım ve Hatman’ın ilk uzun metrajlı belgesel çalışması. Müzikler Koma Amed’e ait. Yönetmenler iki yılda 100’den fazla aile ile görüştü, yedi olayı mercek altına aldı. Filmin orijinali Türkçe. Dört dilde (İngilizce, Almanca, Fransızca ve Kürtçe) alt yazılı hazırlandı. Yönetmenlerden Mehmet Hatman ile konuştuk.

n Faili meçhuller ile uzun zamandır mı ilgileniyorsunuz?

-
Ben 27 yıldır bu coğrafyada yaşıyorum. Doğduğumdan bu yana pek çok faili meçhul cinayete, kayıplara birebir şahit oldum. Diyarbakır’da özellikle 1990’lı yıllarda çok yoğun yaşanıyordu bu tür olaylar. İkinci, üçüncü dereceden yakınlarım var faili meçhul cinayetlere kurban giden.

n Belgeselde anlatılan olaylar hangi yıllar arasına ait?

-
Kapatılan HEP (Halkın Emek Partisi) Diyarbakır İl Başkanı Vedat Aydın’ın 1991 yılında öldürülmesiyle başlıyor ve 2000’e kadar geliyor. Silopi kayıpları son iki vaka.

n Silopi kayıpları kimler?

-
HADEP Silopi İlçe Başkanı Serdar Tanış ve İlçe Sekreteri Ebubekir Deniz.

n 4653 rakamına nasıl ulaştınız?

-
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne giden davalara baktık. Bölge barolarının yaptıkları çalışmaları inceledik. İnsan Hakları Derneği’nin merkez ve Diyarbakır şubelerinin çalışmalarına baktık. Yakınlarını Kaybedenler Derneği’nin istatistiklerinden de yola çıkarak bu rakama ulaştık.

n Devletin verdiği resmi rakamlar yok mu?

- Onlar da var. Ancak sadece resmi bir takım rakamlara dayandırmak istemedik bu belgeseli. Çünkü arada ciddi bir fark, hatta uçurum var. Devlet bu ülkede faili meçhul cinayete kurban gidenlerin sayısını 600-700 olarak bildiriyor.

n Peki sizin elde ettiğiniz kesin bir rakam mı?

- Hayır bu da yaklaşık bir rakam. Ama gerçek rakamdan aşağı olmadığına eminiz. Çünkü kayıtlara yansıyan vakaların hepsini aldık. Gerçekte faili meçhul sayısı 4653’ten fazla olabilir ancak.

TÜRK, KÜRT, SİVİL, ASKER AYRIMI YAPMADIK

n 4653 Türkiye’de 1991-2000 yılları arasında işlenen tüm faili meçhul cinayetlerin sayısı mı?

- Siz de biliyorsunuz ki, 1990’lı yıllarda, sadece Kürt vatandaşların yaşadığı bölgelerde faili meçhul cinayetler işlenmedi. Örneğin İstanbul’da 1994 yılında bir Hasan Ocak olayı var. Bu nedenle biz de Türkiye’nin genelindeki bütün olayları inceledik. Ama bu rakamın içinde, mesela psikolojik sorunları nedeniyle ortadan kaybolmuş biri yok. Amacımız bir yönüyle muhalif olan, demokrat olan, bir şeyler yapmaya çalışan ve bu nedenle öldürülen, kaybedilen insanları, Kürt veya Türk ayrımı yapmadan ele almaktı.

n Belgeselde 4653 olayın hepsini anlatmak mümkün değil. Detaylı olarak incelediğiniz vakaların tamamı Kürt mü?

- Hayır değil. Belgeselde yedi olayı inceledik. Bunlar Vedat Aydın, Albay Rıdvan Özden, Avukat Yusuf Ekinci, Hasan Ocak, Doktor Zeki Tanrıkulu, milletvekili Mehmet Sincar, işadamı Savaş Buldan. Albay Rıdvan Özden Silahlı Kuvvetler’den bir isim ve Kürt değil. Hasan Ocak var, o da Kürt değil. Meslek gruplarına ayırırken de dikkat ettik. Doktor, avukat, asker, sıradan vatandaş... Toplumun tüm kesimlerinden örnekleri biraraya getirdik.

n 4653 faili meçhulü sınıflandırma yoluna gittiniz mi? Meslek grubuna, yaşadığı bölgeye veya etnik kökenine göre.

- Kürt veya Türk diye gruplamadık. Ama bölgeye göre bir şeyler söylemek mümkün. 4653 olayın yüzde 80’den fazlası Güneydoğu Anadolu’da işlenen cinayetler veya kayıplar.

n Belgeselde eski JİTEM mensubu, itirafçı Abdülkadir Aygan’ın anlatımına da yer vermişsiniz. Vedat Aydın’ı kendilerinin öldürdüğünü anlatıyor. Musa Anter cinayeti hakkında Yeşil’in adını anıyor. Aygan’ın JİTEM yaptı dediği kaç cinayet var?

- 1990-1996 yılları arasında Doğu’da ve Güneydoğu’da işlenen faili meçhul cinayetlerin yüzde 80-90’ının böyle bir yapı tarafından yaptırıldığını anlatıyor.

n Faili meçhuller devam ettikçe siz de 4653’e ekleme yaparak devam edecek misiniz?

- Son dönemde yine bazı olaylar yaşanmaya başladı biliyorsunuz. Bu begeselin bir yıl içerisinde ikinci bölümünü çekmek veya güncellemek istiyoruz. Sayı da gittikçe yükselecek. Ama elbette temennimiz böyle birşeyin olmaması.

O DÖNEM GÖLGEDE KALDI

İlk defa bu belgeselle ortaya atılan iddialar veya izleyicinin ilk defa bu belgeselde duyacağı şeyler var mı?

- Tanıkların anlattıkları bana çok yabancı gelmiyor. Ben o dönemde lise öğrencisiydim, yolda yürürken yanınızdaki kişi pat diye yere düşüp ölüyordu. Bu bölgede yaşayan pek çok kişiye de yabancı gelmeyecektir. Ancak kamuoyu o dönem hakkında çok fazla bilgilendirilmedi. O dönem çok fazla aydınlatılmadı. Türkiye’nin batısında yaşayan vatandaşların bu olaylar hakkında ne kadar bilgisi var, yaşadıklarımızı ne kadar sorgulayabiliyoruz?

Yayınlanma Tarihi : 20 Mart 2005 - 00:16:52
Etiketler:


    EN ÇOK OKUNANLAR

      Koç Burcu
      21 Mart - 20 Nisan

      Kişisel farkındalığınızı arttıracak, bilgi kazanmanızı sağlayacak, ama bu esnada bütçenize çok fazla zarar vermeyecek şeyler planlamalısınız. Tüm...Koç Burcu - Bugün

      Boğa Burcu
      21 Nisan - 20 Mayıs

      Başarınızı diğerleriyle de kutlayabilirsiniz. Bilgi toplamalı, bilgilerin gerçekliğinden emin olmalı ve başladığınız işleri bitirmelisiniz. Fark yaratmak istiyorsanız,...Boğa Burcu - Bugün

      İkizler Burcu
      21 Mayıs - 20 Haziran

      Evinizde ve özel ilişkilerinizde yapacağınız değişiklikler duygusal anlamda istikararı sağlayabilir. İş birliğine açık olmanız durumunda, evinizi veya yaşadığınız yeri...İkizler Burcu - Bugün

      Yengeç Burcu
      21 Haziran - 22 Temmuz

      Önemli detayları atlamadığınızdan emin olun. İstediğinizi açık açık ortaya koymak işe yarar çözümler üretmenizde size yardım edebilir....Yengeç Burcu - Bugün

      Aslan Burcu
      23 Temmuz - 23 Ağustos

      Duygusal anlamda motive bir gündesiniz. Yanlış nedenlere dayalı değişiklikler yapmak doğru olmayabilir. Olayları doğru değerlendirmeli, daha alçak...Aslan Burcu - Bugün

      Başak Burcu
      24 Ağustos - 23 Eylül

      Sahip olduğunuzdan daha fazla paranız varmış hissine kapılmayın ve aşırı harcamalardan kaçının. Sizi motive eden kişilerle görüşebileceğiniz bir hafta...Başak Burcu - Bugün

      Terazi Burcu
      24 Eylül - 23 Ekim

      Bu hafta sonu, önemli kişisel değişiklikler yapmanız durumunda kendinizi çok iyi hissedebilirsiniz. Sizi bekleyen güzel bir gelecek varken lüzumsuz...Terazi Burcu - Bugün

      Akrep Burcu
      24 Ekim - 22 Kasım

      Dış etkilere bağlı duygusal durumlarla uğraşabileceğiniz bir hafta sonundasınız. Bazı kişilerin yapacağı son dakika değişiklikleri sizi asıl uğraşmanız gereken işlerden...Akrep Burcu - Bugün

      Yay Burcu
      23 Kasım - 21 Aralık

      Duyduğunuz her şeye inanmamalısınız. Belli anlaşmalar yapmadan ya da bazı sözler vermeden önce, kendi araştırmanızı bizzat yapmanızda fayda var. Bu hafta sonu, elinize...Yay Burcu - Bugün

      Oğlak Burcu
      22 Aralık - 20 Ocak

      Endişelerinizi dile getirerek olaylara netlik kazandırabilir ve doğru kararlar alabilirsiniz. Eviniz ve ailenizle bağlantılı konularla ilgilenirken daha sorumlu davranmalısınız....Oğlak Burcu - Bugün

      Kova Burcu
      21 Ocak - 18 Şubat

      Çok fazla bilgi paylaşımı size ters şekilde geri dönebilir ve size bazı bedeller ödetebilir. Bu hafta sonu, sevdiğiniz kişilerle ilişkilerinizi...Kova Burcu - Bugün

      Balık Burcu
      19 Şubat - 20 Mart

      Bu hafta sonu, bazı işleri ele alış veya uygulayış biçiminizi ya da bilgi edinme ev haber alma yöntemlerinizi gözden geçirebilirsiniz. Bu sayede kendinizi...Balık Burcu - Bugün