Türk operası hâlâ arayışta

Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Anabilim Dalı’nda akademisyen olarak görev alan, sanatçı ve opera solisti kimliğiyle de dikkat çeken Prof. Dr. Ömer Türkmenoğlu, Türk Operası’nda “milli kimlik sorunu” olduğunu savunarak, kendi kültürümüzden halk oyunlarının ve gerçek Anadolu hayatını yansıtan konuların sahneye taşınması gerektiğini söyledi. Türkmenoğlu, şunları kaydetti: “Milli kimlik sorunu, sanatın toplumun kültürel belleğini yansıtma görevinde yaşadığı çatışmaları ifade ediyor. Türk Operası, Batı kökenli bir formu benimserken kendi halk müziği ve dramatik gelenekleriyle nasıl bir sentez kuracağı konusunda hâlâ arayış içinde. Bu arayış hem repertuvar seçimlerinde hem de sahneleme biçimlerinde kendini gösteriyor. Elbette bazı çalışmalar yapılmış olsa da hâlâ yetersiz. Asıl ihtiyaç, kendi kültürümüzü, halk oyunlarımızı ve gerçek Anadolu hayatını yansıtan konuların sahneye taşınmasıdır. Nitekim son yıllarda gerçek hikâyelerden beslenen dizilerin büyük ilgi görmesi, toplumun bu tür anlatılara duyduğu ihtiyacı gösteriyor. Operada da benzer bir yaklaşım benimsenmeli. Zaten 18. yüzyılın sonunda ortaya çıkan Verismo akımı, yani gerçekçilik, tam da bu anlayışı sanatın merkezine koymuştur.” 

Ömer Türkmenoğlu

EĞİTİMDE DAHA GÜÇLÜ TEMSİL EDİLMELİ

Türk Operası’nın halk müziği ve klasik Batı müziği arasında kurabileceği köprüye de atıfta bulunan Prof. Dr. Türkmenoğlu şöyle devam etti: “Köprü yalnızca müzikal uyumla değil, dramatik anlatımın yerelleştirilmesiyle kurulabilir. Örneğin bir Anadolu türküsünün melodik yapısı, operatik bir arya formuna dönüştürüldüğünde hem evrensel hem de milli bir ifade kazanır. Bu tür sentezler, kimlik sorununu çözmek için güçlü bir araçtır. Türkiye gerçekten bir halk müziği cenneti; bu geniş kültürel birikimle yüzlerce opera yazılabilir. Türkülerimizin felsefi yönü ve melodik zenginliği sahneye son derece uygundur. Dolayısıyla bu kültürel hazinemizi daha cesur biçimde kullanmamız, Türk Operası’nın kimlik sorununu aşması için en önemli adımlardan biridir. Opera yalnızca bir sanat dalı değil, aynı zamanda kültürel kimliğin sahnedeki temsili. Akademik bakış, bu temsilin tarihsel kökenlerini, sosyolojik etkilerini ve pedagojik boyutlarını ortaya koyar. Böylece sanatın toplumsal işlevi daha bilinçli bir şekilde tartışılabilir. Ancak burada başka sorunlar da var. Ne yazık ki Şan-Opera eğitimi veren kurumlarda konser sınav repertuvarlarında Türk Operaları'na neredeyse hiç yer verilmiyor. Birkaç kez lisansüstü sınavlara davet edildiğimde repertuvarlarda tek bir Türk opera aryasının bulunmadığını gördüm; bu durum beni gerçekten çok üzdü. Aynı şekilde YÖK’ün doçentlik sınavlarında da Türk Operaları'nın gerektiği ölçüde yer almadığı kanaatindeyim. Bu tablo, adeta kendi kültürümüzü görmezden gelmek ve yok saymak anlamına geliyor. Oysa milli kimliğimizi sahnede yaşatmak için Türk Operalarının eğitim ve sınav sistemlerinde daha güçlü bir şekilde temsil edilmesi şarttır.”

Sahne performansıyla dikkat çeken Ömer Türkmenoğlu, proje ve albümleriyle de tanınıyor.

UMARIM İLERLEYEN YILLARDA DAHA FAZLA YER VERİLİR

Türk Operası’nın geleceği için de önerilerde bulunan Türkmenoğlu, “Gelecekte Türk Operası’nın, halk müziği motiflerini ve yerel dramatik öğeleri daha cesurca sahneye taşıması gerektiğini düşünüyorum. Bu yaklaşım hem uluslararası alanda özgün bir kimlik yaratır hem de yerel izleyiciyle daha güçlü bir bağ kurar. Umarım ilerleyen yıllarda Devlet Opera ve Balesi repertuvarlarında Türkiye ve Türk Dünyası’na ait operalara daha fazla yer verilir. Aslında Türk Dünyası’nda milli opera anlamında çok değerli örnekler mevcut; biz de bu örneklerden ilham alarak kendi operalarımızı zenginleştirebiliriz. Böylece hem kültürel çeşitliliğimizi sahneye taşır hem de evrensel sanat dünyasında kendimize özgü bir yer ediniriz” dedi.