Ünlü yazar Orhan Kemal’in oğlu Işık Öğütçü: Babam 56 yaşında öldü ama 100 yıllık bir yaşam sürdü

Işık Öğütçü söze “Müzenin kurulduğu 2000 yılından beri kendimi hiç konuşmadım” diye gülerek başlıyor. Orhan Kemal ile 13 yaşına kadar geçirdiği çocukluk yıllarından sonra Öğütçü müzenin açılmasıyla babasını yeniden keşfetmiş. Onun kıyıda köşede kalmış eserlerini arşiv ve kütüphane araştırmalarından çıkarıp kendi de 13 kaynak ve şiir kitabı olarak 14 kitaba imza atmış. Biz hikâyeyi en baştan dinleyelim… Işık Öğütçü, 1 Kasım 1957’de İstanbul’da Orhan Kemal, gerçek adıyla Mehmet Raşit Öğütçü ile Nuriye Öğütçü’nün en küçük çocuğu olarak doğuyor. Babası, onun dünyaya gelişini günlüğüne şöyle kayda geçiriyor: “957 Türkiye’sinin pahalılığı ile alay eder gibi dördüncü çocuk babası olarak yeni güne giriyorum. Hayırlısı.” Çocukluğu, ailenin Cibali’deki, evinde geçiyor.

Işık Öğütçü - Zeynep Bilgehan

‘KONSTANTİN’İN FARELERİ’NİN YÜRÜDÜĞÜ

EV Öğütçü, “Kiralık, iki katlı, mutfağında tulumbası olan, çok eski bir evdi. Çatıdan tıkırtılar gelirdi. Babam ‘Konstantin’in fareleri yürüyor’ derdi’ diye anlatıyor: “1966 yılında bir gece yarısı eve polislerin gelip babamı götürdüğünü hatırlıyorum. Babam 35 gün tutuklu kaldı. Üç yıl sonra beraat edene kadar ‘hücre teşkilatı kurma’ gibi bir suçlamayla tutuksuz yargılandı. Aralarında Bereketli Topraklar Üzerinde, Gurbet Kuşları, El Kızı olan 35’e yakın kitabını Cibali’deki bu evde yazdı. Bu kadar çok yazı yazmasına rağmen ekonomik olarak hep sıkıntıdaydık. Kendi evimize ancak 1967’de babamın ‘72. Koğuş’ eseri tiyatroya uyarlanıp da cebine biraz para girmeye başladıktan sonra Nazım ağabeyimin parasal katkısıyla kavuştuk. Babam, Fikret Otyam’a yazdığı mektupta, ‘Kira derdi düşünmeden oturmak ne büyük keyifmiş’ diye yazmış… Bu keyfi ancak üç yıl yaşayabildi.”
SENE 1969 - Orhan Kemal çocukları Kemali ve Işık ile

‘BABAM DIGIDIK İŞİYLE MEŞGUL’

Öğütçü, en küçük çocuk olmasının avantajlarını kullanmış: “Annemin tembihlerine rağmen sık sık babamın odasına girerdim. Daktilonun sesi bana trenin çıkardığı ‘dıgıdık’ sesi gibi gelirdi. Babamın ne iş yaptığını sorduklarında ‘Dıgıdık yapıyor’ derdim. Hayattayken hiçbir kitabını okumamıştım. Ben daha çok Tommiks, Teksas kitapları okumaya meraklıydım. 1970’in başında bir gün babam bana bir kitap önerdi: İki Çocuğun Devrialem’i...”

ACI HABERİ ALDIĞI AN...

Işık Bey, “Hayat enteresan, bir anda bitiveriyor” diye devam ediyor: “Babam ve annem Bulgaristan’a bir etkinliğe gitti. 3 Haziran günü bisiklete binerken PTT binasındaki memur ‘Koş ablanı çağır telefon var’ dedi. Ablam geldi, ağlayarak çıktı. Babam, Sofya’da pıhtı sonucu beyin damarının tıkanmasıyla hayatını kaybetmiş. Acılar biraz dindikten sonra ağabeyimden babamın önerdiği kitabı istedim. On ciltlik kitabı cildi sular seller gibi okudum… İşte babamı o gün anladım; çocuk ruhunu çok iyi bilen bir insandı. Ondan sonra babamın kitaplarını okuyup bitirdim ve ‘Keşke biraz daha yaşasaydı da ona aklımdaki soruları sorabilseydim’ diye çok hayıflandım.”

SENE 1958 - Orhan Kemal oğulları Işık, Nazım ve Kemali ile - Fotoğraf: Ara Güler

‘TİYATRODA ÇALIŞTIM’

Ancak olan olmuştu. Hayat da devam ediyordu. Aile dört çocuğun da okumasına önem veriyor. Öğütçü, liseden sonra 1977’de İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü’nü kazanıyor. Öğrencilik yıllarında bir yandan çalışıyor; Kenter Tiyatrosu’nda kitap satıyor. Öğütçü, “Yıldız Kenter, Şükran Güngör, Müşfik Kenter, Adile Naşit gibi isimlerle iç içeydim. Gülriz Sururi’nin sahne ışığını yönetmişliğim bile vardır!” diye anlatıyor: “1982’de mezun oldum. 1988’de kendi şirketimi kurdum ve 30 yıl yurtdışına yönelik ‘şirket enformasyonu’ denilen işi yaptım. İşler büyüdü. 1997 yılında şirket için Cihangir’de bir bina aldım ve o zaman kader ağlarını ördü.”

BEN MÜZENİN BEKÇİSİYİM

Hem kendi hem ailenin hayali olan ‘Orhan Kemal Müzesi’ni 2000 yılında kurmuş. Öğütçü gülerek, “İyi ki ihale bana kaldı” diyor: Babamın çalışma odasını evden müzeye taşırken annem başta üzüldü ama son halini görünce çok mutlu oldu. Babam yaşarken beş ev değiştirmişlerdi, ölümünden 30 yıl sonra eşyaları kalıcı olarak bu altıncı eve yerleşti. Beni tanımayan misafirlerimiz sorduklarında ‘Müzenin bekçisiyim’ diyorum.”

REŞAT KEMAL, RÜŞTÜ CEYHAN, ORHAN RAŞİT, HEPSİ ORHAN KEMAL!

Öğütçü, müzede sadece ‘bekçi’lik yapmıyor… Orhan Kemal’in hayatı ve yayınlanmamış eserleri üzerine 14 kaynak kitap yazmış: “Sanmayın ki bunlar evde bir dosyada duruyordu! 16 yıl Türkiye’nin dört bir yanındaki kütüphanelerde 1938 yılından itibaren çıkmış bütün eski yayınları araştırdım. Aradığım da tek bir isim değil; Reşat Kemal, Raşit Kemali, Orhan Raşit, Orhan Kemal, Rüştü Ceyhan, Hayrullah Güçlü, İlhan Fahri Demir… Hepsi Orhan Kemal! Hepsinin peşine düştüm.”

SENE 1965 - Orhan Kemal, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Işık Öğütçü

KAYIP ROMANLARIN PEŞİNE DÜŞTÜM

Buldukları arasında neler var: “Bir röportajda babam ‘İstanbul Son Saat’ diye gazeteye tefrika roman yazdığını söylüyor. Arayıp buldum: ‘Yüz Karası’ diye bir roman. 1960’ta tefrika olmuş ama son sayı yok. O sayıyı Milli Kütüphane’den buldum. Şimdi dostlarının Orhan Kemal ile ilgili anılarını derliyorum.” Öğütçü, 2022 yılında bir şiir kitabı çıkardı: ‘Unutma…’ Burada yer alan sekiz şiiri, geçtiğimiz günlerde Japonya’nın köklü edebiyat dergilerinden Shun-Byo’da yayımlandı. Öğütçü, “Herkes edebiyata şiirle başlıyor, ben de öyle başladım. Hayırlısı!” diyor.

HİKÂYELERİNDE HERKES KENDİNİ BULDU

Nasıl biriymiş Orhan Kemal? Işık Bey: “Çok esprili, yaşam dolu biriydi. Kendi halini en iyi mizah eserlerinde anlaşılır: Tersine Dünya, Murtaza... Bir gün bize ‘Murtaza 2’yi okudu. Kendi Murtaza olmuş, olayı anlatıyor gibiydi! Babam eserlerinde sanki omuzuna bir kamera koyup bize yaşananı gösteriyor. İçinde her şey var; umutsuzluk, çöküş, kalkış, direnme, Bir kitabını okuyunca yüzlerce kitap okumuş gibi olursunuz. İçindeki hayat dersleri günümüz için de geçerli. O yüzden herkes kitaplarda kendini bulabiliyor.”

BİR CÜMLESİ 600 SAYFAYA BEDEL...

Orhan Kemal kitapları bugün 40 ülkede okunuyor. İlk öykü kitabı Ekmek Kavgası 1950’de yayınlandı ama okuyunca sanki dün yazılmış gibi! Nasıl bu kadar zamansız olmuş? Öğütçü: “Babam 56 yaşında öldü ama belki 100 yıllık bir yaşam sürdü. Gazetecilik yanı var; iyi bir dinleyici, karşı tarafı konuşturuyor. Müthiş bir hafızası var; dinlediği insanın tüm mimiklerini, sesinin iniş çıkışını yakalıyor. Dertle anlatılanlardan müthiş insan hikayeleri çıkarıyor. Örneğin İstanbul’dan Çizgiler’ kitabının içinde ‘İş Kokusu’ diye bir öyküsü vardır, oradaki incelik muazzamdır. Selim İleri bana ‘Babanın ‘Önce Ekmek’ isimli öyküsünün ilk cümlesi 600 sayfalık kitaba bedel’ demişti. O cümle: ‘Geceydi...’ Bir kelimeyle 600 sayfalık bir gece hayali veriyor.”

SENE 1958 - Ara Güler’in gözünden Orhan Kemal ve Işık Öğütçü

YAŞASAYDI 1980’LERDE ZİRVE YAPARDI

Genç kuşakların Orhan Kemal’e ilgisi nasıl? Yanıtı: “1968 gençlik hareketleri dünyada Orhan Kemal’i görünür kıldı. 72. Koğuş oyunundan sonra büyük bir ilgi oldu. Yaşasaydı 1980’lerde zirve yapardı. İki tane yarım kalan eseri var: Murtaza 2 ve dört ciltlik bir ‘Romancının romanı’ hayali vardı. Bugün okurlardan ‘Keşke kitapları hiç bitmese, daha çok yazsaydı’ diye yorumlar geliyor.”

KİMLER OKUMALI

Öğütçü: “Umudu, iyimserliği, mücadeleyi, yılmamayı ve hayatı tanımak isteyenlere... Orhan Kemal kitaplarını okurken öyle bir cümle görürsünüz ki hayatınız değişir, sizi mücadeleyle umuda, hayata tutun maya davet eder.” -