SODEP’in kurucularından Yiğit Gülöksüz: Her tür parti programı yazılır

Yiğit Gülöksüz söze, “Okurlarınız ‘Böyle de biri vardı’ diyecektir” diye gülerek başlıyor… Yeni jenerasyonlara Türkiye gündemi sürprizlerle dolu gibi gelebilir ama yaprakları biraz geriye sarınca insan bazı şeylerin de hiç değişmediğini düşünmeden edemiyor! Siyasetin hafızası olan isimlerle eski albümleri karıştırmak bugünleri konuşmak gibi… Gülöksüz, şehircilik alanının duayen isimlerinden biri. 12 Eylül 1980 Darbesi sonrası kapanan CHP’nin yerine 1983’te açılan SODEP’in de  kurucularındandı. 1991-1997 yılları arasında TOKİ Başkanlığı görevini yürüttü. Elinden sayısız parti programı ve tüzüğü geçti, siyaset felsefesi konusuna yıllardır kafa yoruyor. Kendi hikâyesiyle başlayıp bugünlere gelelim…

CUMHURİYET’İN İLK KUŞAK ÖĞRETMENLERİ

Yiğit Gülöksüz, 1936 yılında Cumhuriyet’in ilk kuşak öğretmenlerinden bir anne babanın üç çocuğundan biri olarak Ayaş’ta dünyaya geliyor. O, iki yaşındayken Ankara’ya taşınıyorlar. Babası Maarif Vekaleti’nde çalışırken annesi Etlik’te ilkokul öğretmenliği yapıyor. Meşhur öğrencilerinden biri İlber Ortaylı… Gülöksüz, Gazi Lisesi’ni bitirdikten sonra önce Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne kaydoluyor. Birkaç ayın sonunda kalabalık dersler onu pek açmayınca daha önce sınavını kazandığı İTÜ Mimarlık Fakültesi’ne transfer oluyor.

İSTANBUL’UN SOSYOLOJİSİ DEĞİŞİRKEN

Ancak aklı soyut işlerde; felsefe, kavramlar, olaylar… Etrafta da bu yönde gelişmeler yaşanıyor: “Sene 1957. İstanbul’a Anadolu’dan büyük bir göç vardı. Kamu barınma talebini karşılayamıyordu. Gecekondu mahalleleri oluşurken Menderes’in imar operasyonları başlamıştı. Şehir dokusunu yarıp geçen bulvarlar yapılıyordu. Bizse bu sırada okulda villa projeleri yapıyorduk! Üçüncü sınıftan itibaren hocam Nezih Eldem’e gidip bu sorunların çözümü için çalışmak istediğimi söyledim. Çarşamba, Kocamustafapaşa Mahalleleri ve Heybeliada için projeler yaptık; korunma tipolojisi geliştirdik, yeni konutlar için tasarım rehberleri yaptık.”

SENE 1977 - Köyişleri ve Kooperatifleri Bakanlığı Müsteşarı

ŞEHRİN SORUNLARINA ÇÖZÜMLER

Okuldan 1961 yılında mezun olurken mimarlığı da geride bırakıp, kendi deyimiyle ‘şehir planlaması kafası’na geçiyor. Yeni kurulmuş İmar ve İskan Bakanlığı’nda işe başlıyor. Buradaki çalışmaları sırasında şehrin sorunlarını çözmek için bölge düzeyine çıkmak gerektiğini fark ediyor. Doğu Marmara ve Zonguldak Projesi üzerine çalıştıktan sonra Birleşmiş Milletler bursuyla MIT Üniversitesi’nde yüksek lisans yapıyor. 1968’den itibaren uzun yıllar Devlet Planlama Teşkilatı’nın (DPT) Sosyal Planlama Dairesi’nde çalışıyor; tarımın modernleşmesi, kırsal kesimin şehirleşmesi gibi konular üzerine projeler üretiyor.

SENE 1971 - Eşi Güven Gülöksüz ile Baltimore, ABD

HİZİPÇİLİK 1970’TEN BERİ VAR

Örgütlenme nasıl yapılır? Gülöksüz: “Bizde parti üç yıl kapalı kaldığı için her tarafa üçer kişilik heyetler gönderdik. Her yerde eski partili insanlar vardır; bu kişiler partinin kamuoyu oluşturucusu ve köşe taşlarıdır. Mahalledekiler, ‘Buna ne diyorsun? diye onlara sorarlar. Bizim 1980 darbesi ile kapatılan CHP’den, Erdal İnönü öncülüğünde 1983’te yeni bir parti örgütleme deneyimimiz farklıdır. CHP, 1970 ortalarına kadar ciddi bir partiydi. Ufak ilçe kongreleri günler sürerdi; her mesele konuşulup delegeler kurultaya öyle gönderilirdi. İlk hizipçi Bülent Ecevit’tir; ‘ortanın solu’ söylemi üzerinden örgüt içinde bir örgüt oluşturarak kurultayı kazandı. Sonra devamı geldi ve partiyi güve yemiş gibi delik deşik etti. Bugün de devam eden odur. Biz 1999’da Tarhan Erdem ve Altan Öymen ile bu yapıyı değiştirmeye çalışmıştık.”

SENE 1964 - İTÜ Mimarlık mezuniyeti

KARARSIZLAR NE KADAR KARARSIZ BİLMEM

Lider ne kadar önemlidir? Gülöksüz: “Halk lidere ‘Hangi akım?’ diye bakar çünkü kendisini o akımın içinde hissediyor. Kimse birdenbire ‘Hangi partiyi seçeyim?’ demez. Herkes zaten bir akımın parçasıdır. Bugün ‘kararsızlar’ deniyor ama onlar ne kadar kararsız bilmem. Eleştirseler bile o akımın içindedirler. Serçe sürüsü içine karga girmiş gibi olmaz. Erdal İnönü, SODEP için; Demirel de DYP için böyleydi.” Parti programına kimse bakmıyor muydu? Gülerek yanıtlıyor “Hava sıcaksa yelpaze yapıp serinlemek için kullanılırdı.”

ELİNİZ DEĞMİŞKEN BİZE DE PROGRAM YAZIN

12 Eylül darbesi olduğu sırada ODTÜ’nün Şehir ve Bölge Planlama Bölümü’nde yoldaşı ve meslektaşı İlhan Tekeli ile hocalık yapıyor. Partiler kapatılmış, siyasetçilere yasak getirilmiş. Devamı: “Günlerden bir gün… ‘Partiler açılabilir’ dendi. İlhan Tekeli ile şehir yönetimi projeleri üzerinde çalışıyorduk. Yeni bir sol partinin kuruluş aşamasında olduğu haberleri de geliyordu. Bir parti programı yazdık. DPT’deyken Ecevit’in ‘köy kent’ meselesini eleştirmiştik. Ecevit bizi çağırmış ve bir rapor istemişti. Oradan parti işine girmiştik. Okuldaki arkadaşlar ‘Eliniz değmişken bir de sağ parti için program yazsanız!’ diye takılırdı.”

SENE 1974 - Kızları Aslı ve Elvan ile

BELEDİYECİLER BİREYSELLER VE LORDLAR

Gülöksüz-Tekeli ikilisinin oturduğu Oran Mahallesi aynı zamanda Bülent Ecevit, Deniz Baykal, Alparaslan Türkeş ve Necdet Uğur gibi isimlere de ev sahipliği yapıyordu. Gülöksüz, “Sokaklarda yoğun bir siyasi trafik mevcuttu” diye devam ediyor: “Yeni sol parti için çalışan değişik gruplar vardı; belediye başkanlarından oluşan belediyeciler grubu, bireysel olarak yeni parti için çalışanlar, elbette bir Deniz Baykal grubu! Bir de ‘Lordlar Grubu’ denen bir grup vardı. Bu grup bakanlık, senato üyeliği yapmış ağır isimlerden oluşuyordu: Hikmet Çetin, Necdet Uğur, Sırrı Atalay… Bu grubun başında Necdet Bey vardı. Bizi ittiren Necdet Bey oldu. Şakayla karışık, ‘Bize doğru düzgün parti programı yazın, hazırlayın’ dedi. Necdet Bey’den siyaset yapmayı da öğreniyordum.”

LİDER NASIL BULUNUR

Nihayet partinin programı hazırlandı. Tüzük kolaydı; eski CHP tüzüğü alınacaktı. Geriye lideri bulmak kalıyordu. Gülöksüz, “Orada iş karıştı” diye anlatıyor: “Genç olsun, enerjik olsun… Ama iş ciddileştiği zaman konu ‘Yahu herkes tarafından tanınan biri olsun’a gelir. Bizim zamanımızda kilidin açılışı Erdal İnönü ile oldu. Teklifi kabul edip ilk toplantıya gelip ‘lord’ları görünce ‘Siz beni babamla karşılaştırdınız galiba’ diye espri yapmıştı. İnönü Boğaziçi Üniversitesi’nden, ben ODTÜ’den ayrıldım. Eski yüksek yargı, akademi mensuplarından esaslı bir kurucular kurulu kurduk. Erdal Bey’e de kök söktürdük!”

SENE 1984 - Genel Başkan Erdal İnönü ve SODEPliler Zonguldak’ta maden ziyaretinde.

YENİLİK HALKA NASIL ANLATILIR

Parti kurulduktan sonra ilk altı ay belediye ziyaretleri adı altında tüm Türkiye’yi gezmişler. Yeni bir partiyi anlatmak zor bir iş midir? Gülöksüz: “Liderin kim olduğu önemlidir. Parti, büyük bir organizasyondur. Liderin bu organizasyonu yönetme becerisi var mıdır diye bakılmaz. İçinden geldiği çevreye bakılır. Bizde Erdal İnönü’nün yönetim tecrübesi yeterli değildi; koşulları kendisinin belirlediği bir laboratuvar işi başka, parti işi çok başka ama ismiyle o kadar etkili oldu ki… Türkiye’yi gezdiğimiz zaman boyunca insanlar ‘aynı babası’ diye boynuna atlıyor, bağ kuruyordu.”

SENE 1985 - SODEP Genel Başkanı Erdal İnönü ile Kırşehir’de bir kahvehane toplantısında

ÜYELER GERÇEKTEN ÜYE Mİ

90 yıllık tecrübeyle bugünlere bakınca ne düşünüyor? Yanıtı: “Siyasal Partiler Yasası, Kenan Evren’in tabiriyle ‘siyaseti zapturapt altına almak’ için yapılmış bir yasadır. Tepede bir başkanlık var ve her şeye merkez karar veriyor. Kararların çoğunluktan azınlığa doğru alındığı bir sisteme gitmeden bunun çözümü yoktur. Parti ile sürekli iletişim içinde, sorumlulukları olan parti üyeleri gerekir. Aktif parti üyeleri ile bir nedenle üye yazılmış pasif taraftarları ayırmak gerekir. Biz üyelik için mükellefiyetler getirmiştik; siyaset okulunda eğitim görecek, etkinlikler düzenleyecek…”

KAYNAK AZ TALEP ÇOKTU

Yiğit Gülöksüz, DYP-SHP koalisyonu döneminde, 1991-1997 yılları arasında TOKİ Başkanlığı görevini yürütmüştü: “İktidara bir kriz sonrası gelmiştik. Kaynak az, talep çoktu. Memleket tamamlanamamış kooperatifler tarlası gibiydi. Kredi verme sistemini değiştirerek 400 bin ailenin evlerine girmesini sağladık. Konut işi tamamen bir yerel yönetim işidir. Talebin örgütlenmesini kooperatifler yapacak, inşaatı belediye örgütleyecek çünkü arsa, altyapı, yapım üniteleri ve yasal yetkileri elinde tutan belediye inşaatı üstlenecek, TOKİ de yeni teknolojiler sunup bunu finanse edecek.”

DEĞİŞİM ENGELLENEMEZ

Değişim isteği engellenebilir mi? Gülöksüz: “Engellenemez ama geciktirilebilir. Engellemek isteyen ‘oyun’un dışında kalır. Sorun, değişen toplumun değişemeyen siyasetinden kaynaklanıyor. Değişim zor iştir, risk almayı gerektirir ama kaçınılmazdır. Değişime önderlik etmesi beklenen partiler, toplumdaki değişime ayak uydurmada zorlanıyor. Değişim ihtiyacını karşılayamayan siyaset sürekli gerilim yaratıyor. Üstelik toplumdaki değişim eskiye göre daha büyük bir hızla gerçekleşiyor. İnsanlar iyi yetişti. Artık herkesin elinde dünyaya açılan bir telefon var. Siyasal partiler eskisi gibi 3-5 milyonun talebiyle politika yapamaz; 85 milyonu dikkate almak zorunda.”