Köklü şirketlerin duayen yöneticisi Cem Kozlu’ya sorduk: Yapay zekâdan CEO olur mu

1-Cem Kozlu, iş dünyasının yakından tanıdığı bir isim; Komili’den Türk Hava Yolları’na Coca-Cola’dan halen yürüttüğü Koç Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı’na uzanan 50 yılı aşan deneyimiyle Türkiye’nin duayen profesyonel yöneticilerinden. Kurumsal hayat üzerinde çok sayıda eseri var. Remzi Kitabevi tarafından basılan ‘Sandima Tableti’ ise onu bir roman yazarı olarak okurun karşısına çıkardı. Önce kendi hikâyesini dinleyelim...

Cem Kozlu - Zeynep Bilgehan

İLK RÖNTGEN PROFESÖRÜ DEDE

Cem Kozlu, 1946 yılında Emel ve Mehmet Bülent Kozlu’nun iki çocuğundan ilki olarak İstanbul’da doğuyor. Aile geçmişi, üzerine daha çok kitap yazabilecek kadar hareketli. Nitekim dedesinin hikâyesini 2022 yılında ‘Bir Tıp Şehidi Selahattin Mehmet Erk’ adıyla kitaplaştırdı. Erk, Türkiye’nin ilk röntgen profesörlerinden. Tıbbiyedeki öğrenciliği Birinci Dünya Savaşı nedeniyle sekteye uğruyor; 1915’te Çanakkale cephesine gönderiliyor. 1916’da okulunu bitirip ‘röntgen mütehassısı’ olarak Balkanlar ve Filistin cephelerinde bulunuyor. 1921’de ihtisas için Viyana’ya gidiyor. Dönüşte Cumhuriyet’in ilk profesörlerinden biri oluyor… Radyasyon ışınlarının zararları o dönem henüz keşfedilmemiş olduğundan 1951 yılında 57 yaşında hayatını kaybediyor…

SENE 1951 - Yaş 5

2-GÖZLERİNİ KAPA VE HAYAL ET…

Cem Kozlu’nun çocukluğu Kalamış’ta geçiyor. İlk dersleri babasından alıyor: “Dört yaşımdayken sarı, yün bir mayo hediye geldi.  Her gece o mayoyla uyuyordum. Sonunda babam ‘Yat halının üzerine. Gözlerini kapa ve iskelenin ucundan kendini denize bırak” diyerek yüzme tekniklerini bana halı üstünde öğretti. Bütün kışı denizde yüzdüğümü hayal ederek geçirdim. Yaz gelince denize atladım ve yüzdüm. Her şey hep bir hayalle başlıyor ama sadece hayal edersen, hayalci biri olur kalırsın. O hayali bir meraka, araştırmaya, sorgulamaya dönüştürmek lazım.”

SENE 1995 - TBMM seçimleri günü

3-İPLERİ BIRAKMAYACAKSIN HAZIRLIKLI OLACAKSIN

Peki hayaller nasıl gerçekleşecek? Yöntemi yine deniz üstünde öğreniyor: “Babam küçük bir sandalı laboratuvar gibi kullandı; yapımını nasıl planlayacağız, kürekler nerede olacak... Disiplini öğrendik; ipleri hiçbir zaman ortada bırakamayacaksın, biri denize düşerse nerede olacağını bileceksin. Her şey bir sonraki krize hazırlık…” Babasının hayatı da dalgalıymış. Kendi babası genç yaşta vefat edince erken yaşta çalışmaya başlamış. Memur olarak girdiği İş Bankası’nda genel müdür yardımcılığına kadar yükselmiş.

SENE 1990 - Eşi ve çocuklarıyla

4-İLK YÖNETİCİLİK TECRÜBESİ: ROKET KULÜBÜ

Cem Bey’in çocukluk yıllarına dönersek… Aile, baba Bülent Bey’in görevi sebebiyle Ankara’ya taşınıyor. Kozlu, TED Ankara Koleji’nde okuyor. Ortaokul ve lise yıllarını ise yatılı olarak Robert Kolej’de geçiriyor: “İlk yöneticilik tecrübem okul kulüplerindeydi. 1950’li yıllarda Sputnik uzaya atılmıştı. Bundan etkilenerek bir Roket Kulübü kurmuştuk. Atölyeden demir borular kestirdik, kibrit uçlarıyla fitiller yaptık, denedik, denedik… Cem Karaca da bizim kulüpteydi. Roket başarılı olmayınca model uçak kulübü kurduk. Roket uçuramadık ama uçak uçurduk! Robert yıllarım bana inisiyatif kullanıp atılım yapmayı öğretti.”

5-YA KÜFREDEREK ÇALIŞACAK YA PÜF NOKTASINI ÖĞRENECEKTİM

Hayali doktorluk ama kan gördüğünde bayılınca  yön değişiyor. ABD’de Denison Üniversitesi Ekonomi Bölümü’ne giriyor: “İkinci sınıfta babamın ölüm haberi geldi. Bursla okuyordum. Yemekhanede garson olarak çalışıyordum. Babamın vefatı maddi açıdan bir darbeydi. Çalıştığım saatler arttı. Bu da hayatımda dönüm noktası oldu; ya hayata küsüp işimi küfrederek yapacaktım ya da işin püf noktasını bulmaya çalışacaktım. Fark yaratınca beni baş garson yaptılar; yöneticiliği öğrendim, görünür oldum.”

SENE 1985 - Amerika yılları

6-YAPTIĞINIZ İŞİ SEVİN

Bu iş ona başka kapıları açmış: “Rektör seçim komitesinde öğrenci temsilcisi olarak Stanford Üniversitesi Dekanı Joel Smith’i seçtik. Aynı yıl yüksek lisansım için Stanford Üniversitesi’ne kabul edilmiştim ama bursa ihtiyacım vardı. Dekanı arayıp yardım istedim. Bana iş buldular. Garsonluk yapmamış olsam bu imkân olmayacaktı. Gençlere ‘Sevdiğiniz işi yapın’ denmesine itiraz ediyorum. Yaptığınız işi sevmeye çalışın; ‘Bunu daha iyi nasıl yaparım?’ dediğinizde öğrenir, fark yarattığınızda yaptığınız işi de daha çok seversiniz.”

SENE 1998 - Avrasya Maratonu’nda dönemin İstanbul Belediye Başkanı Tayyip Erdoğan ile

BAŞARI TAKIM OYUNUDUR

Kozlu, altı yıl yurtdışında global şirketlerde çalıştıktan sonra Türkiye’ye döndü. Komili, Türk Hava Yolları, Coca Cola gibi köklü kurumlarda 50 yılı aşkın süre yöneticilik yaptı. Tecrübeleri aktardığı ilk kitabı ‘Liderin Takım Çantası’ 2009 yılında yayımlandı. Bugün 22. basımda... Liderin takım çantası değişti mi? Lider kimdir? Kozlu: “İyi bir yönetici ve liderin takip etmesi gereken verinin elde edilmesi, analiz, plan oluşturma, karar alma süreçleri aynı. Her yönetici lider olmayabilir ama her lider de iyi yönetici değil. Liderin özelliği görev tarifinin ötesine taşıyabilmesi, kendisinden beklenenlerden farklı ve fazla hedeflere koşabilmesidir. Başarı çoğu kez takım oyunudur.”

Bill Clinton - Madeleine Albright

İYİ YÖNETİCİ KÖTÜ EKİBİ TAŞIR MI

Peki iyi lider ile iyi yönetici iyi anlaşabilir mi? Kozlu, “Kolay değildir ama örnekler vardır” diye yanıtlıyor: “Türkiye’de Atatürk-İnönü ilişkisi buna örnektir. Amerika’da İkinci Dünya Savaşı sırasında Başkan Roosevelt ile Genelkurmay Başkanı George Marshall beraber iyi çalışmışlardır. Lider önemli ama başarının sürdürülebilir olması için ekibinin de iyi olması gerekiyor. Liderlik konusunu Amerikan literatürü çok abarttı.” Peki iyi yönetici ekibi, kötü lideri taşır mı? Yanıtı: “Kötü lider zamanla kötü takım seçiyor. Devraldığı iyi takımın moralini bozuyor ve o takım dağılıyor. Kötü liderler manipülatif oluyor, klikleşmeye yol açıyor. Bu da takımları zayıflatıyor.”

SENE 2025 - Knidos ören yeri

İLK ROMANINI YAZDI

Arkeolojik macera konulu ‘Sandima Tableti’, uygarlıkların Anadolu topraklarından başladığı tezini işliyor. Kozlu: “Hep Batı ağırlıklı bir tarih anlatımını yaşıyoruz. Oysa Antik Yunan’dan önce de Anadolu’da medeniyetler vardı. Bu konu üzerine çalışan Prof. Fahri Işık ile sonradan tanıştık. Bana ‘Benim hikâyemi yazmışsın’ dedi. Amacım tartışmalara katkı sunmak.”

ÜLKELER ŞİRKET GİBİ YÖNETİLEBİLİR Mİ

Kozlu, 1991-1995 arası ANAP İstanbul milletvekili olarak siyasette de yer aldı. Ülkelerin şirket gibi yönetilmesi eğilimiyle ilgili görüşleri: “Göç, susuzluk, gelir eşitsizliği gibi sorunlar uzun vadeli çözüm gerektiriyor. Dört yıllığına seçilmiş siyasetçinin vaatleri ancak bu süre dilimine uygun olabiliyor. 5-10 sene içinde popülist akımların yarattığı beklentileri popülist akımların seçtiği lider ve partilerin karşılayamayacağı görülecek. Büyük gelir adaletsizliği bir dip dalga tepki oluşturacak. Buna çözüm üretmek üzerine kimse hazır değil.”

Süleyman Demirel

COLUMBUS EN KÖTÜ GERİ DÖNERDİ

Yapay zekâdan CEO olur mu? Kozlu: “Sınırları sürekli genişlediği için ‘olamaz’ diyemem! Duygusal zekâsı, vicdanı, karakteri nasıl gelişecek, onu merak ediyorum. Yapay zekânın bir anayasası olacak mı, sınırları belirlenecek mi, kimler denetleyecek... Hiçbir şeyi bilmiyoruz. 15. yüzyılda Christopher Columbus ve arkadaşları okyanusa açıldıklarında bizim şu anda bulunduğumuzdan daha az bilinmeyenli bir ortamdalardı. İşi daha kolaydı çünkü en kötü ihtimalle geri dönerdi. Yapay zekâlı dünyanınsa geri dönüşü yok.”

Fotoğraf: Levent KULU