‘Gazı var, freni yok!’ Yapay zekâyı kim durduracak?

Yapay zekâ teknolojisinin üç büyükleri olarak anılan OpenAI, Gemini ve Claude medeniyetin gidişatını temelden değiştirmeye başlayan ürün niteliklerinin yanı sıra CEO’larının karakterleri ve politik duruşlarıyla da ayrışıyorlar: ‘Lobici sermayedar’ Sam Altman (ChatGPT/OpenAI),  ‘etliye sütlüye karışmayan’ Demis Hassabis (Gemini/ Google DeepMind) ve ‘etik savunucu’ Dario Amodei (Claude/Anthropic). Küresel yapay zekâ zirvelerinde Altman ve Amodei ile aynı masada oturmasına rağmen politik konularda Hassabis’in adını pek duymadığımızdan ötürü yapay zekâ etiği gündeme gelince Dario Amodei ve Sam Altman polaritesiyle karşı karşıya kalıyoruz. Bunun en belirgin örneği geçen haftalarda yapay zekâ destekli savaş sistemlerine ilişkin Pentagon sözleşmelerine OpenAI’ın imza atması -ki buna balıklama atlama bile diyebiliriz-, diğer yandan Anthropic şirketininse etik anlamdaki çekinceleri ve itirazları nedeniyle ABD hükümetinin kara listesine alınması olmuştu. Daha güncel bir kutuplaşmaysa Claude’un yaratıcısı Dario Amodei’nin (etik konularda anlaşamadığı için OpenAI’dan ayrılıp Anthropic’i kurmuştu) bu ayın ortasında yaptığı “Yapay zekâ küresel ölçekte durdurulmalı” açıklamasıyla ortaya çıktı. Başlıktaki gaz-fren metaforu Anthropic’in kurucu ortaklarından Jack Clark’a ait. CEO Amodei’nin gündeme getirdiği konuya ilişkin Clark durumu BBC’ye şöyle özetledi: ”Sektörün bir gaz pedalı var ama fren pedalı yok.” Üstelik bunu söylediğinde araç çoktan ‘otoyolda basmaya’ başlamıştı...Sam Altman - Demis Hassabis - Dario Amodei

Bu ne yaman çelişki!

Anthropic’in CEO’su Amodei’nin bu çıkışını destekleyen en güçlü argümanı, aynı zamanda muazzam bir PR faaliyeti olarak kayda geçti: Mayıs 2026 itibariyle Anthropic’in yazılım veritabanına eklenen kodlar artık yüzde 70-90 aralığında Claude tarafından yazı-
lıyor. Yani Claude kendi kendini yenileyen bir yazılım robotuna dönüşmek üzere. OpenAI aynı şekil-
de yüzde 80 seviyelerinde, Gemini ise yüzde 75 oranında kendi kodunu kendisi yazıyor. Hızlanmaysa çarpıcı düzeyde çünkü 2025 başında bu oranlar yüzde 20-25 civarlarındaydı. Yapay zekâyı bilimkurgu filmlerindeki gibi kendi başına kararlar veren bir varlık olarak görmeye giderek ısınıyoruz. Peki, ‘Terminator’, ‘I-Robot’, ‘Transandance’, ‘Matrix’ gibi filmlerden hatırladığımız, yapay zekânın özerkliğini ilan edip insanlığı köle haline getirdiği distopik bir gelecek ihtimali olabilir mi? Paralel bir evrende belki, fakat bizim realitemizde sorun yapay zekânın ‘kötü birine’ dönüşmesi değil, çok hızlı hale gelmesi. İnsan medeniyetinin yapısal kurumları, altyapı şebekeleri, iş döngüleri, yaşam akışı belirli bir hızda ilerliyor. Sistemlerin çok hızlı biçimde yapay zekâya teslim edilmesi
‘Kontrolsüz güç, güç değildir’ sözünü akıllara getiriyor.

Anthropic’in CEO’sunun ‘küresel ölçekte yapay zekâyı duraklatma’ çağrısından sadece 4 gün sonra, yeni ve en güçlü modeli Fable 5’ı kullanıma açmasıda tartışmaları beraberinde getirdi. Üstelik bunun yapay zekânın en tehlikeli hali olarak nitelendirilen Mythos modelinin ‘kısıtlanmış sürümü’ olduğu bilindiği halde... Dünyadaki bütün siber güvenlik sistemlerini alt edebileceği söylenen Mythos’a erişim sınırlı sayıda Amerikan şirketine sunulmuştu. Anthropic
dünyanın bu teknolojiden geri kalmaması için Fable 5’ı piyasaya sürdü. Ancak arası Anthropic’le gergin olan hükümet Fable 5’ın ‘jailbreak’ yöntemiyle kırılabileceği (ve Mythos’a dönüşebileceği) iddiası üzerine Ticaret Bakanlığı resmi bir genelge yayımladı ve Fable 5 üç gün içinde kullanımdan kaldırıldı.

Diğer yandan Anthropic, 2023’te yayımladığı, işlerin çığırından çıkmasını önlemeyi amaçlayan Sorumlu Ölçekleme Politikası’na (Responsible Scaling Policy-RSP) bağlayıcı taahhüt içeren bir madde koymuştu: Şirket güvenlik önlemlerinin yeterliliğini garanti edemiyorsa gelişimi durduracaktı. Ancak Şubat 2026’da Anthropic, RSP 3.0 güncellemesiyle bu maddeyi tedavülden kaldırdı. Gerekçe olaraksa rekabeti gösterdi... 

‘Çin öne geçerse...’

ABD’li şirketlerin kendi aralarındaki etik tartışmalarını aşan en güçlü argümansa kendileri frene bassa bile Çin’in asla hız kesmeyeceği. Olaya bu yönden bakınca aklıma Soğuk Savaş döneminde ABD ve Rusya arasındaki nükleer silahlanma yarışı geliyor. “Birimiz durursa öbürü ileri geçer, o yüzden duramayız” diyen taraflar silah üretmeye devam etti. Ancak
iki taraf da birbirini yeryüzünden silebilecek seviyeye ulaşınca karşılıklı yıkım tehdidi caydırıcılık yarattı. Sonuçta nükleer yarışın bir freni vardı. Fakat yapay zekâ yarışında kimin gerçekten önde olduğunu ve bir sonraki hamle için ne planladığını bilebilmek belki hiçbir zaman mümkün olmayacak.