İki motorlu dev ay sayıyor

O test pilotlarının aldığı para sonuna kadar helal olsun. Elbette mühendislerin, teknisyenlerin ve bütün çalışanların, eski adı 777x olan B777-9 uçağı için verdikleri emek ve dikkat, iki motorlu bir dev yarattı.

Dünyanın iki motorlu en büyük yolcu uçağının birkaç kalkışını izledim. Test uçuşundaki pilotlar öyle bir kalkış yaptılar ki, o tonlarca ağırlıktaki uçak bir füze gibi fırladı, müthiş bir tırmanış sergiledi. Pilotlar uçakla oyuncak gibi oynadılar. Uçak tüm davranış zorlamalarına, limit üstü sistem talimatlarına çok akıllı ve kontrollü cevaplar verdi.

Artık bu uçak sanıyorum 2027’de yolcu taşımaya başlayacak. Uzun menzilli, geniş gövdeli, iki motorlu, çift koridorlu, iki sınıfta 414 yolcu kapasiteli uçak, rakiplerinden yüzde 20 daha az yakıtla daha çok para kazandıracak. Son zamanlardaki bütün Airshow’larda neredeyse herkes bu uçağı seyretmek için fuarlara gidiyordu. Ve kalkışını izlemek gerçekten çok heyecan verici oluyordu.

TASARIMIN TEMELİ

Boeing 777X ailesi, olağanüstü bir deneyim sunarken verimliliği ve çevresel performansı en üst düzeye çıkarmak için tasarlandı. Aerodinamik ve motorlardaki yeni atılımlarla 777-9, yerini alacağı uçaklara göre yüzde 20 daha düşük yakıt tüketimi ve emisyon, yüzde 40 daha düşük gürültü seviyesi ve rakiplerine göre yüzde 10 daha düşük işletme maliyeti sunacak. Gerçek bir aile olan 777X’in , düşük riskli, karlı büyüme, yüksek güvenilirlik ve daha fazla esneklik için 777 ve 787 Dreamliner aileleriyle sorunsuz entegrasyon sunacağı açıklandı. Geniş ve ferah kabini, yeni özel mimarisi ve 787 Dreamliner’dan alınan yeniliklerle 777X, (777-9 ve 8 ) yolculara bir bakıma geleceğin uçuş deneyimini yaşatacak.

Boeing’in Amerika Seattle kentindeki Everett fabrikasında montajı yapılan uçakların ilk uçuşu 20 ocak 2020’de gerçekleşti. Gecikmelerle bugüne gelindiğinde artık müşteri teslimatları için çok daha yakın bir zaman veriliyor. 12’den fazla müşteriden 619 adet sipariş alındı. En büyük siparişi 270 uçakla Emirates ,9 4 uçakla Katar Hava Yolları verdi.  Singapur Hava Yolları 31, Lufthansa 27, Etihad 25 ve Cathay Pasific 21 uçak ile sipiraş rekorunda öne geçtiler. Sipariş listesinde kimliği açıklanmayan 50 uçaklık siparişin ayrıntıları merak ediliyor. Ayrıca son dakikalarda adı açıklanmayan bir müşteriden de 20’den fazla uçak siparişi geldi. Bu sayılar bazen artıyor ve bazen iptallerle eksiliyor. B777x  iyi bir satış yakalanmış durumda. THY’nin bu uçakla ilgili şu ana kadar bir siparişi bulunmuyor. Uçağın standart katalog fiyatı 442.2 milyon dolar.

ÇARŞIYA UYMAYAN HESAPLAR

Tasarım çalışmaları ABD’de Charleston , Huntsville, Long Beach, Philadelphia ve St. Louis ile Rusya’da Moskova arasında dağıtıldı. Proje maliyetinin 5 milyar doları aşması ve bunun en az 2 milyar dolarının karbon kompozit kanat için olması bekleniyordu. 2011 yılında Boeing, yenilenen Airbus A350 XWB’ye yanıt olarak üç geliştirilmiş 777 modeliyle stratejisini iyileştirdi. Hedef, 2015’te kesin bir konfigürasyon, 2017 sonu veya 2018’de ilk uçuş ve 2019’da hizmete girişti. O dönemde önerilen 407 yolcu kapasiteli 777-9-X, 777-300ER’yi dört parça uzatarak 76.48 metre uzunluğa ve 344 ton maksimum kalkış ağırlığına ulaştıracaktı. Ama yıllar hızla akıp geçti. Her aşamada uçakta sorunlar çıktı. Parça temin eden şirketlerin sorunları ile de boğuşuldu. Pandemi dahil, birçok ekonomik kriz de yaşandı. Boeing, bugün satış rekoru kıran 737 MAX sorunları nedeniyle durgunluk dönemine girdi. Bütün sorunların aşılması yıllar aldı. 777X diye adlanan bir numaralı test uçağının montajının tamamlanması çok başarılı olan GE motorların takılması, 2019 yılının sonuna uzadı. En farklı özelliklerden biri de havalimanlarında park kolaylığı sağlayacak olan katlanan kanat, bu uçakla birlikte  havayollarında çok önemli bir yenilik olarak ortaya çıktı.

Bu iki motorlu, dünyanın en büyük uçağının tüm testleri başarı ile sonuçlanıyor. Büyük ve güçlü havayolu şirketleri, 777-9 uçağını bir an önce uçurmak için heyecanla bekliyorlar. Daha az yakıttan başlayarak, kabinde yolculara en üst seviyede konfor sunacak uçak, artık 2027’de ilk yolcularını alacak ve gökyüzünde olması gereken irtifaya tırmanacak.

B777-9-8 ve kargo modeli siparişleri:

Tip                          Siparişler

B777-8                    35

B777-9                    521

B777-8F kargo       63

TOPLAM                619

B777-9 TEKNİK ÖZELLİKLER

• Mürettebat: 2
• Kapasite: 414 (iki sınıf) veya 349 (üç sınıf) yolcu
• Uzunluk: 76,73 m
• Kanat açıklığı: 71.76 m (kanat uçları katlandığında (64.84 m) yerde - katlanan kısım 6.92 m
• Genişlik: 6.20 m (gövde)
• Yükseklik: 19.53 m
• Kanat alanı: 516.7 m²
• Boş ağırlık: 181 bin 437 kg
• Maksimum kalkış ağırlığı: 351 bin 534 kg
• Yakıt kapasitesi: 197 bin 356 litre - 158.477 kg
• Motorlar: 2 adet General Electric GE9X-105B1A ve alt varyantları veya -102B1A ve benzeri alt varyantlar yüksek baypaslı turbofan , her biri 110 bin lbf (490 kN) itme gücü
• Menzil: 13 bin 500 km. (777-8 modelinde 16 bin 196 km)

LUFTHANSA: GECİKMEYE TAHAMMÜL KALMADI

Alman Lufthansa Hava Yolları, B777-9 uçaklarından 27 adet sipariş verdi. Ancak uçağın tesliminde sürekli gecikmeler yaşandı. Şimdilerde teslimat için 2027’ye tarih verildi. Bugüne kadar olan gecikmelerden yakınan Lufthansa Group CEO’su Carsten Spohr, yine bir gecikme olursa ellerindeki Airbus A340-300 uçaklarını kullanmaya devam edeceklerini açıkladı.

Bu tehdit Lufthansa ile Boeing arasında ciddi bir gerilim yarattı. Bu arada Boeing imalat bandından çıkan bir uçağı hızla Lufthansa için sürekli test uçuşlarına çıkarmaya başladı. Boeing ilk adı 777X olan uçağın bir an önce sertifika alabilmesi için sürekli en zor testleri uyguluyor. Daha önceleri de yine Lufthansa son nesil Boeing 747-8 Intercontinental uçağının ilk müşterisi olmuştu. O ilk uçakla ben de Frankfurt-Washington D.C arasında uçtum. Uçağın açıklanan ağırlığından 10 ton fazla gelmesi, iki şirket arasında ciddi sorunlar yarattı. Boeing o uçaklardan birçok şeyi sökerek uçağı hafifletti ama yine de istenen ağırlığa gelinemedi. Lufthansa-Boeing arasında bu ağırlık konusu uzayıp giden tartışmalara yol açtı.

BOEING’DEN ARA UÇAK

Amerikan uçak imalatçısı Boeing 737 ile 757 modelleri arasında ama daha çok 757’ye yakın yeni bir uçak geliştirmeye başladı. Tek koridorlu bu uçak 2030 yılında göz önüne çıkacak gibi görünüyor. Amaç Airbus A321neo uçağının en üst seviyesinin önünü kesmek ve pazarda ciddi bir hakimiyet sağlamak.

Efsanevi B737 modelinin MAX serileri ile de olsa artık yaşlanması nedeniyle yeni bir gövde ile sisteme katılma kararı alındı. Klasikleşen ve Amerikan pazarında çok tutulan Boeing 757 ( 2004 yılından bu yana imal edilmiyor) uçağı kadar büyük olmayacak ama 737 kadar da küçük olmayacak yeni nesil tek koridorlu uçak için imalat planı da yapıldı.

Gelişmiş kanatlar, gelişmiş kokpit ile öne çıkacak olan iki motorlu uçakta ana hedef elbette çok daha az yakıtla 737’ye göre daha uzaklara uçabilmek. MAX imalatları sırasında yaşanan krizlerden büyük darbe yiyen Boeing  şimdilik adı 7X7 olarak adlandırılan (tahminen B797) uçak için bir talihsizlik olmaması amacıyla gizli tutulan yoğun çalışmalar yapıyor. 

Bu uçak Amerikan pazarının yanında asıl Çin pazarında yüksek hakimiyeti de hedefliyor. Bu da Boeing’in özellikle Çin’de de yoğun imalat yapan Airbus’ın pazar hakimiyetini önünü ciddi bir biçimde kesmeyi hedefliyor. Küresel hava yolu yolculuğunda dar gövde de hala rekabetçi uçaklar için yer olduğu vurgulanıyor.  B7X7 ile Boeing ayrıca Çin’in yerli dar gövde uçak imalatının da önüne geçmek ve belki de ortaklık yaparak pazarda önemli bir rol kapma yarışında çoklu şansı yakalamak istiyor.

ÖZÜR: Geçtiğimiz haftaki yazımda dünyadaki günlük uçuş sayısı 49 bin olarak yer aldı. Oysa doğrusu yolcu, kargo,eğitim ve  kontrol uçuşları dahil 120 binin üzerindedir.  Savaş nedeni ile bazı günler 49 bin civarında uçuşlarda azalma görülüyor-olacaktı. Düzeltir, özür dilerim