Havalimanlarında yakıt kritik seviyede

SAVAŞ nedeniyle Hürmüz’ün kapalı olduğu dönemlerde onlarca havalimanı, jet yakıtı stoklarını hızla eritti. Hürmüz Boğazı açılıp kapandıkça stoklardaki jet yakıtı (Kerosen) da azaldı. Büyük havalimanlarında kurulu yakıt çiftliklerindeki depoların bazı yerlerde boşaldığı ve ciddi sorunlar yarattığı görüldü.

Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol bu konuda çok önceden uyarılarını yapmıştı. Dünyada en etkili liderden biri olan Fatih beyin uyarıları durup-durup yeniden başlayan savaş nedeniyle artık ciddi bir tehlikeyi işaret etmeye başladı. Savaş süresince yaşanan sefer iptalleri, rota uzamaları, yakıtta fiyat oynamaları birçok havayolunun birinci ve ikinci çeyreklerde zarar açıklamak zorunda kalacaklar.

Birkaç örnek vermek gerekirse;

 KLM Havayolları, 160 noktaya uçuşunu iptal etti. Bunu diğer Avrupalı havayolu şirketleri de izledi.

 Türk Hava Yolları da ilk etapta Almanya Leipzig ve Danimarka Billund seferylerini iptal ediyor. Bunu başka sefer iptalleri de izleyecek. Yani bu uçuşlar artık yapılmayacak.

İngiltere uçak yakıtının yüzde 60’ını kendi rafinerilerinde üretiyor ama geri kalanı dışarıdan temin ediyor. Bu konuda en rahat ülke İspanya oldu. Çünkü İspanya kendi ihtiyacından çok fazla jet yakıtı yani kerosen imal ettiği için zaten ihracatçı ülkelerin başında geliyor.

Hürmüz Boğazı’ndan kapalı dönemlerinde bile Türk tankerlerinin gecikmeli olsa da geçmesi bizde ciddi bir kritik yokluk noktası yaratmadı. İspanyol tankerleri için de bu böyle oldu. Ama herhangi bir nedenle ablukası süren Hürmüz Boğazı yeniden kapanırsa sorunun daha fazla ülkeye yayılacağı ve çok sayıda havayolunun uçuş iptaline gideceği gündeme gelecek.

ROTA DEĞİŞİKLİKLERİ DE YAKITI HARCADI

Ortadoğu’daki savaş, geniş bir bölgede hava sahasının kapatılması, bazı havalimanlarında operasyonların azaltılması, çatışma bölgelerinden kaçınmak için uzayan büyük rota değişiklikleri ve yakıt kıtlığı hakkında manşetler gördük. Birçok havayolu şirketi için özenle planlanmış programlarını uygulamak imkânsız hale geldi. Bazı havalimanları da şimdiden uçuş sınırlaması yoluna gitmeye başladı.

Savaş sona erse bile -ki hepimiz bunu umuyoruz- havayolu seferlerindeki aksaklıklara yönelik çözümler hemen gelmeyecek. Bazı havayolları, yolculara aksaklıkları planlayabilmeleri için zaman tanımak amacıyla önleyici iptaller yaptı. Operasyonların yeniden başlatılması ise uçakların ve mürettebatın yeniden konumlandırılması, sefer programlarının yeniden oluşturulması, yakıt tedarikinin yenilenmesi ve ağların toparlanması zaman alacak. Normale dönmek günler değil, aylar sürecek. Bu nedenle ortalık biraz sakinleşse de uçuşlarınızı önceden kontrol edin. Son dakika değişiklikleri nedeniyle çaresiz kalmak istemiyorsanız ve para kaybetmemek için havayolu yolculuklarınızdaki gelişmeleri dikkatle izleyin.

KEROSEN NEDİR?

Kerosen (gaz yağı), jet motorlu uçaklarda (Jet A1) kullanılan, petrolün damıtılmasıyla elde edilen, yüksek enerji veren, düşük sıcaklıklarda donmayan ( -47 derece altı) ve benzine göre daha güvenli (yüksek parlama noktası: 38 derece  üstü) bir hidrokarbon yakıtı. Genellikle ticari uçuşlarda Kerosen kullanılır, eksi 49°C’ye kadar akışkanlığını korur.  Benzine göre daha zor alev alır, bu da kaza anında yangın riskini düşürür. Bir kova içine konan kerosene kibrit çakılıp atıldığında bazen alev almadığı görülür. Ama bu yakıt kapalı hacimlerde yüksek basınçla karşılaştığında bomba gibi patlar. New York’ta ikiz kulelere çarpan uçaklardaki yakıt patlaması bunu en iyi anlatan örnektir. Ve bu patlamada çok yüksek ısı ortaya çıkar.

DEĞERİ EN YÜKSEK HAVAYOLU ŞİRKETLERİ

 Amerikan Delta Hava Yolları, dünyada borsa değeri en yüksek havayolu şirketleri sıralamasında birinci geldi. 45.8 milyar dolarlık borsa değeri olan havayolu geçtiğimiz yıl 275.5 milyon yolcu taşıdı. Halen bir alt markası olan Delta Connection’la birlikte 1.000 uçağa sahip. Ayrıca şirketin 260 adet yeni uçak siparişi var.

 İkinci sırada iki havayolu var. 38.8 milyar dolarla Amerikan Unitod ve yine Amerikan Southwest.

Düşük maliyetli havayollarından Ryanair listede üçüncü sırada yer aldı. 38.9 milyar dolarlık borsa değerine sahip.

Türk Hava Yolları ise bu listede önemli bir yer edindi. Listedeki değeri 8.7 milyar dolar olarak görünüyor. Ama şu andaki gerçek değeri 9.8 milyar dolar. Liste geçtiğimiz yılın son ayına göre belirlenmiş. Hisse değeri geçen yılın sonuna göre 272 liradan hesaplandı. Hisse değeri geçtiğimiz hafta sonunda 317 liraya çıktı. Buradan bakıldığında 438 milyar TL’lik bir değer çıkıyor. Dolar olarak geçen hafta sonu kuruna göre de THY ‘nin değeri  9.8 milyar doları buluyor.  THY, Ajet ile birlikte geçtiğimiz yıl 92.6  milyon yolcu taşıdı. Uçak sayısı 516 ama her geçen gün yeni teslimlerle artıyor. 

SİZİ YOLCU EDEN SOYUT BİR HEYKEL VAR

İstanbul Havalimanı’na 4 numaralı kapıdan girdiğinizde biraz sola giderseniz çelik sütunlar arasında yükselen bir soyut heykelle karşılaşırsınız. Dikkatle baktığınızda fark edersiniz... Sanatçı Hayri Karay’ın eseri terminalin tam kalbindeki yerini aldı. Karay’ın 37.7 metre yüksekliğindeki ve devinim halinde iki parçadan oluşan kinetik heykeli, Anadolu kültürünün çeşitliliğini ve etnografik sosyalliğini ışık-gölge-biçim oyunlarından yararlanan görsel bir dille anlatıyor. Yolcular sürekli değişiyor ama sanatçının heykeli hep aynı yerinde duruyor. Dünyada belki de en fazla uçak yolcusu uğurlayan bir yapıtla orada tanışıyorsunuz.

172 PROJE ARASINDAN SEÇİLDİ

Heykelin orada yer alma hikâyesi uzun. Bu yıl ikincisi düzenlenen ve ilk etabı 2023 yılı başında hayata geçirilen yarışmayla seçilerek buraya geldi. Yarışmaya Türkiye ve dünyadan toplamda 172 proje katıldı. Finale kalan 10 projenin belirlenmesinin ardından 20 Ekim 2023 tarihinde ikinci etaba geçildi. 10 finalist projenin ölçekli maketlerinin incelendiği jüri değerlendirmesi sonucu Hayri Karay’ın yapıtı 2 milyon TL’lik ödülün de kazananı oldu.

 İGA İstanbul Havalimanı CEO  Selahattin Bilgen şunları söyledi: “Her gün 200 binden fazla yolcuyu ağırladığımız İGA İstanbul Havalimanı’mızda toplumu ve sanatçılarımızı ortak bir noktada buluşturmanın son derece anlamlı olduğuna inanıyoruz. Sanatçılar bir ulusun, hatta tüm insanlığın geleceğini temsil ederler. Din, dil, ırk, yaş ayrımı yapmadan, her kesimden sanatçıyı kucaklayan ve seslerini dünyaya duyurmalarına vesile olan sanatın ve sanatçının en çok ihtiyaç duyduğu ‘özgür alanı’ sağlayan İGA ART, bu bağlamda dünya çapında örnek bir platformdur.”