Gökyüzünde 22 saat

AVUSTRALYA, Sydney ya da Melbourne’den Londra’ya hiçbir yere inmeden uçabilen bir uçakta yolcular ortalama 22 saati kabinde geçirecekler. Geçtiğimiz günlerde ilk A350-1000ULR (Ultra uzun menzilli-Ultra Long Range-Sunrise projesi) uçak Fransa’nın Toulouse kentinde fabrikadan çıktı ve test uçuşu için direkt olarak 17 saatlik uçuşla Sydney’e gitti. İki motorlu uçak sorun çıkarmadan bu uçuşu yaptı.

Soru şu: 22 saat bir uçakta havada kalmak ne kadar sağlıklı bir şey? Benim cevabım değil, doktorların da cevabı aynı. Hiç sağlıklı değil. Onca saat hareketsiz kalmak, bir koltukta bazı hareketler yapılsa bile ya da ara sıra koridorda yürünse dahi bu kadar uzun süre hareketsizlik birçok insanın asla katlanmaması gereken bir durum. Sadece katlanmak değil sağlıksız bir durum.

CAZİP GÖRÜNÜYOR AMA...

Evet uzak bir noktaya direkt uçmak cazip gelebilir. Havayolu şirketleri de bunu bildikleri için bu tür direkt uçuşlarda bilet fiyatlarını alabildiğine yüksek tutarlar. Oysa bir yerde inmek, birkaç saat bir havalimanında geçirmek sonra yeniden uçağa binip gitmek bana göre çok daha cazip. Son olarak Avustralya’da hem Melbourne hem Sydney’e gittim. Birinde iki saat Singapur Changi Havalimanı’nda diğerinde ise Malezya’da Kuala Lumpur Havalimanı’nda zaman geçirme fırsatı buldum. Yani duraklamalı uçtum. Yürüdüm, hele bahçeye açılan terasları olan havalimanlarında bol oksijen alma imkânı da buldum. Belli bir yaştan sonra bütün doktorlar çok uzun uçuşlara karşı çıkıyorlar. Kan pıhtılaşmasına karşı alınan ilaçlar veya yapılan iğneler bile 22 saatlik bir uçuşta yeterli görev görmeyebilir diyorlar.

UÇAK BİR HARİKA

Tamam ortaya çıkan uçak bir harika. Ama 22 saat havada kalmak ne kadar sağlıklı. Birkaç kez yemek yiyip, atıştırmalıklarla zaman geçirseniz, birkaç film seyretseniz bile sıkıntılı bir durum. Bir yerde inmek ya da bir bağlantılı uçuşu tercih etmek sanırım bu ultra uçuşu deneyenler için geriye baktıklarında sanki daha cazip gelecekmiş gibi geliyor bana. Daha sağlıklı uçuşlar için çok uzun, hele rekor uzun uçuşlar ne kadar cazip olacak bunu göreceğiz. Şimdiye kadar 17-18 saati aşan uçuşlar yapanlar arasında yapılan araştırmaların sonuçları çok da mutlu çıkmıyor.

Gelelim şu gerçekten harika ultra uzun menzilli, Qantas için yapılan özel A350-1000 uçağına. Bu uçakta toplam 238 yolcu uçacak. 6 first, 52 business, 40 premium business ve 140 ekonomi koltuğu var. Sydney-Londra için tek yön first 8 bin, business 4 bin 500, premium ekonomi 2 bin ve ekonomi 1200 dolar ödenerek uçulabilecek. Bu fiyatlara bu uçaklar doluluğu yakalayabilir mi? Hiç kuşkusuz evet. Peki kabindeki oksijen yeterli olacak mı? Evet. İkram, uçak içi eğlence yeterli bulunacak mı? Büyük ihtimalle evet. Uçaktan çok yorgun inilecek mi? Birçok uçuşa göre yorgun inilecek. Peki yolcu mutlu olacak mı? Bunu bekleyip göreceğiz.

EN HIZLI YOLCU UÇAKLARI

DÜNYANIN en hızlı iki yolcu uçağı artık yok. Bu uçakların ikisi de süpersonik uçaktı. Yani sesten hızlı uçuyorlardı. Ve her istenen yere uçmaları yasaktı. Yarattıkları sonik patlamalar nedeniyle çoğu zaman yerleşim yerlerinin üzerinden geçemiyorlardı. Daha çok okyanus üstleri serbestti.

SSCB’de Tupolev tasarım ofisinde, Alexei Tupolev yönetiminde tasarlanmış, dünyanın ilk süpersonik taşıma uçağı (SST) Tu-144’e Concorde’a benzerliğinden dolayı “Concordski”  (Konkordski) adını vermişlerdi. İki uçak tasarım özellikleri açısından büyük ölçüde benziyordu. Prototip uçak ilk uçuşunu 31 Aralık 1968’de, Concorde’dan iki ay önce, Moskova yakınlarında yaptı. Tu-144 ses hızını ilk kez 5 Haziran 1969’da geçti. 15 Temmuz 1969’da saate 2575 km hız yapabilen uçak ilk ticari taşıma uçağı ve dünya tarihinin en hızlı ticari uçağı oldu. Paris, Bourget Havalimanı’nda hava gösterisinde,(Paris Air Show) 3 Haziran 1973’te ilk Tu-144S üretim uçağının düşüşüyle proje büyük yara aldı. Uçak, gösteri uçuşunda yapılan çok sert bir burun-aşağı manevrası sonucunda taşıyıcı sistemine aşırı yük binmesi nedeniyle havada parçalanarak düştü. Toplamda 15 evi yıkan uçak, içindeki altı ve yerdeki sekiz kişinin ölümüne sebep oldu. 150 yolcu kapasiteli uçağın 1978’de bir kaza ve çeşitli teknik sorunlar nedeniyle yolcu hizmeti durdurulduktan ve 1983’te kargo hizmeti de sonlandırıldıktan sonra, Tupolev Tu-144 ağırlıklı olarak test uçuşlarında kullanıldı ve sadece 102 ticari iç hat uçuşu gerçekleştirerek yalnızca 55 yolcu taşıdı.

VE CONCORDE

En hızlı ticari uçak denildiğinde akla ilk gelenlerden biri muhtemelen Concorde’dur. Büyük Britanya ve Fransa’daki üreticilerin işbirliğiyle ortaya çıkan bu ikonik süpersonik yolcu uçağı, saatte 2.179 km (1.354 mil) olan azami hızıyla uçuş sürelerini yarıya indirerek hava yolculuğunda devrim yarattı.

Modern Airliners’a göre, Concorde New York’tan Londra’ya sadece üç saatte uçabiliyordu ki bu yolculuk normalde yedi saat sürer. 100 business yolcu kapasiteli bu süpersonik jetlerden biri Paris kalkışında kaza yaptı. Piste daha önce başka bir uçaktan düşen 50 cm’lik metal parçaya çarptı. Bu parça uçağın lastiğini parçaladı ve parçalar uçağın yakıt tankını deldi. Alev alan uçaktaki yolcuların tümü hayatını kaybetti. Yerde de can kaybı oldu. Yine de Londra-New York ve Paris-New York arasında uçuşları sürdü. 2003 yılında emekliye ayrıldı ve yaklaşık 50 bin uçuş gerçekleştirerek 2.5 milyondan fazla yolcuyu yıldırım hızıyla taşıdı. Şimdilerde önemli müzelerde görülebiliyor.

Diğer en hızlı yolcu uçakları Airbus A380, Boeing B777 ve Boeing B787 Dreamliner. Bu uçakların süratleri genellikle saatte 1000 km’nin biraz üzerine çıkabilir. Ama standart seyir hızları daha düşüktür. 950 km saatlik hız genellikle tercih edilir. Aslında B787 Dreamliner’ın hızı saatte 1249 km’ye kadar çıkıyor. Bu üç yolcu uçağı özellikle batıdan doğuya uçarken hızları karşı rüzgâra bağlı olsa da 1000 km’yi aşar. Ancak fabrikalar listede belirlenenden daha fazla hıza çıkabilecek bu uçakların hızını sınırlamışlardır. Çünkü kontrol edilemeyen aşırı hız uçakta yapısal bozulmalara ve kazalara yol açabiliyor. Tıpkı bazı otomobillerde olduğu gibi gaz kolları bunlarda da belirli bir noktadan sonra durur. Zor şartlar için bir tolerans artış imkânı vardır ama o da çok sınırlıdır.

Süpersonik yolcu uçakları soba borusu gibi uçaklardı. Ama diğer üç uçak geniş gövdeli, çift koridorlu uçaklar yolcuya ciddi konfor sağlıyor. A380 dört motorlu bir uçak oluşu ile ekonomik olmadığı için artık imal edilmiyor. Boeing 747-8i‘nin imalatı durdu. Ama Boeing 777 ve yeni 777-9 tipi ve B787 Dreamliner ciddi ticari başarı yakaladılar. Listede olmayan Airbus’ın A350 uçağı ise değişik modelleri ile sıralamada yer almasa da ticari başarıda rekora koşuyor.