Çılgın büyümeler durdu

EVET hâlâ ortalık toz duman. Günlük 49 binden fazla olan dünyadaki günlük uçuş sayısında giderek azalma yaşanıyor. 

Bilet fiyatlarındaki artışlar havayollarını kesmedi. Ekonomi sınıfı bilet fiyatları, özellikle İran çatışmasının neden olduğu rota değişiklikleri ve yakıt fiyatlarındaki dalgalanmalar nedeniyle, yıllık ortalama yüzde 24 oranında arttı. Uzun mesafeli ağlardaki kapasite kısıtlamaları durumu daha da kötüleştiriyor. Normalde kıtalararası rotalarda baskın olan Körfez havayolları, hava sahası kapanmaları nedeniyle büyük operasyonel aksamalar yaşadı; bu da daha az koltuk bulunmasına ve fiyat baskısının artmasına neden oldu. Bir ateşkes ilan edilip, bir yeniden tırmanan saldırılar, belirsizlik havayolu yöneticilerinin ruh sağlıklarını bile bozmaya başladı. 

Bavullardaki fazla kilolar için istenen ücretler de artırıldı. Bazı şirketler bavul boyutlarından da sorun çıkararak para istiyorlar. Uçak altı kargo fiyatlarına da bazı havayolları pazarlık usulü ile zam uyguluyor. 

Kimi havayolu doğan ve doğacak olan zarar için kabin içi sundukları ikramdan, amanity kitlere (Seyahat konfor-bakım seti çantaları) kadar azaltmaya gittiler. 

Şirketler sefer yaptıkları ülkelerde nerede ucuz yakıt bulurlarsa oradan depolarını doldurmak için sürekli çalışmalar yapıp, güncellemelerle yollarına devam ediyorlar.

PANİK AZALDI AMA ENDİŞELER DEVAM 

Hürmüz’ün gırtlağının sıkıldığı ilk günlerdeki panik biraz azaldı ama yine de havayolları birinci çeyrek-kötü sonuçlarından sonra ikinci ve üçüncü çeyrek finansal sonuçlarındaki endişelerini sürdürüyorlar. Bu arada THY birinci çeyrekten yara almadan kârla çıktı. 

Avrupa havayollarındaki baskı daha çok. 2022’de yürürlüğe giren Rus hava sahası yasakları nedeniyle, Air France, British Airways, Finnair ve Lufthansa gibi havayolları Çin’e ulaşmak için Rusya’yı uzun süre dolanarak uçmaya devam ediyor. Bu kısıtlamalar bazı uçuşlara iki ila üç saat ekliyor ve saatte en az 10 bin dolar maliyet artışına neden oluyor. Aynı zamanda, İran’ın elverişsiz hava sahası, genellikle popüler olan Avrupa-Güneydoğu Asya koridorunu kısıtlayarak, trafiğin daha verimsiz kuzey rotalarına kaymasına yol açıyor. 

Amerika’da da farklı bir durum yok. Burunlarından kıl aldırmayan Amerikan şirketleri bile birçok seferlerini iptal etme yoluna gidiyorlar. Uzakdoğu’da yani daha çok Asya Pasifik ülkelerinde tedbirler alınıyor ama yatırımlarda fazla hız kesmiyor. Amerikan Delta New Yort-Tel Aviv uçuşlarını iptal etti. Tel Aviv her noktadan iptal edilen uçuşların birinci sırasında yer aldı. İran kriziyle bağlantılı petrol dalgalanmaları nedeniyle yalnızca nisan ayında ABD uçak bilet fiyatlarında yıllık yüzde 20.7’lik bir artış oldu.

Ortadoğu’da savaşın göbeğinde özellikle en büyük darbeyi yiyen Emirates’in yaşananlar umurunda değil gibi. 367 uçaklık sipariş veren şirket, elindeki A380 gibi çok sayıda Jumbo uçağına yatırım yapmaya devam ediyor. Uçak içine milyonlarca dolar yatıran şirket belki de krizler sonrası için en güçlü şirketlerden biri olmayı rahatça sürdürecek. Paranın çok olduğu ülke havayolları daha rahat görünüyor. Katar ve Etihad havayolları da dahil.

FİYATLARDA GERİ ADIM ATMIYORLAR

Geçen hafta tümü A220-300 bölgesel jet kullanan Avrupalı Air Baltic’ın durumunun iyi olduğunu yazmıştım. Ama iyi izleyen bir dost uyarısı ile bakınca şirket yetkililerinin fellik fellik dolaşarak hisse satmaya çalıştıklarını anladım. Bu durumda Avrupalı küçük şirketlerde benzer sorunlar yaşanıyor.

Afrika hava sahasında da farklı bir durum yok. Bütün Afrikalı hava yolları sefer azaltıyorlar. Onlarda diğer bütün havayolları gibi uçtukları havalimanlarında pazarlık yaparak havalimanı hizmet fiyatlarını düşürmeye çalışıyorlar. Birçok havalimanında işleticiler indirim konusunda geri adım atmıyorlar. Kriz öncesi fiyatları uygulamayı sürdürmek için direniyorlar. Etiyopya Havayolları’nın durumu, krizin boyutunu gözler önüne seriyor. Haftalık 137 milyon dolara ulaşan kayıplar ve haftada 100’den fazla uçuş iptaliyle, Afrika’nın en büyük havayolu şirketi, daha önce günde birkaç kez uçulan rotaları yeniden yapılandırmak zorunda kaldı.

EN HIZLI LUFTHANSA

ALMAN havayolları Lufthansa yönetiminin, yüksek bir karar-hareket kabiliyeti vardır. Krizleri algılamaya başlar başlamaz harekete geçerler. Bu olayda da öyle oldu. Krizi hissettikleri an 20 bin uçuşu iptal ettiler. Riskli bölgelerin tümünden çekildiler. Grup bağlı havayollarına da aynı yöntemi uyguladı. Brent petroldeki sakinleşme hiç beklenmiyormuş gibi davrandılar.

THY’ye gelince yeni yönetim de çok kıvrak hareket etti. Hâlâ da yeni tedbirler almayı sürdürüyor. Büyük ihtimalle yönetici maaşlarına kadar uzanan tedbirlerin olacağı da söylentiler arasında. Şirket büyüme hedefini sürdürüyor ama çok daha tedbirli. İşin tepesinde finans kökenli Başkan Murat Şeker, genel müdürlük koltuğunda yüksek ticari deneyimli Ahmet Olmuştur, şirketin yara almaması için, 1 Cent’in bile peşine düşüyorlar. Uluslararası çevrimlere düşen THY başlangıç tedbirleri şöyle özetleniyor: “Türk Hava Yolları mayıs ayı için yaklaşık 520 bin koltuk ve 18 uluslararası destinasyona uçuşu iptal etti. Haftalık 100’den fazla kalkış yapılmıyor. 2026’nın kalanı için de sürekli kriz güncellemeleri yapılıyor.”

TAV KAZAKİSTAN’DA GÜÇLENDİ

TAV Havalimanları ile Kazakistan Cumhuriyeti Hükümeti arasında, Almatı Havalimanı’nın geliştirilmesine yönelik çalışmaları kapsayan işbirliği protokolü imzalandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Cumhurbaşkanı Tokayev’in huzurunda düzenlenen törende, protokolü TAV Havalimanları İcra Kurulu Başkanı Serkan Kaptan’la Kazakistan Ulaştırma Bakanı Nurlan Sauranbayev imzaladı. TAV Havalimanları İcra Kurulu Başkanı Serkan Kaptan, “Almatı, Asya’dan Avrupa ve Afrika’ya uzanan modern İpek Yolu’nun ve ülkemiz için de büyük öneme sahip olan Orta Koridor’un önemli duraklarından biri olarak gerek yolcu trafiğinde gerek kargoda büyümeye devam ediyor. Almatı Havalimanı’nda yolcu deneyimini ve operasyonel verimliliği geliştirmek için kapsamlı bir yatırım programı sürdürüyoruz. Bugün sekiz ülkede 15 havalimanından oluşan portföyümüzle, yer aldığımız her coğrafyada Türkiye’nin havalimanı işletmeciliği alanındaki birikimini ve uzmanlığını temsil etmekten gurur duyuyoruz. Bu kapsamda tarihsel ve kültürel olarak güçlü bağlarımız bulunan Kazakistan’la ikili ilişkilere katkı sağlamaktan ayrıca mutluluk duyuyoruz” dedi.

572 MİLYON EURO YATIRIM

Almatı Havalimanı’nı TAV 2021’de işletmeye başladı. Yeni dış hatlar ve VIP terminallerini kapsayan 257 milyon Euro’luk ilk yatırım programını 2024’te tamamladı. 2025-2027 dönemini kapsayan ve toplam 315 milyon Euro tutarındaki ikinci faz yatırım programı ise halen devam ediyor. TAV Havalimanları’ nın Almatı Havalimanı’nda bugüne kadar gerçekleştirdiği ve devam eden yatırımların toplamı 572 milyon Euro’ya ulaşıyor. TAV Havalimanları devraldığında yıllık 6 milyon yolcusu bulunan havalimanı 2025’te 11.9 milyon yolcuya hizmet verdi. Almatı, aynı yıl yolcu değerlendirmeleriyle belirlenen Skytrax ödüllerinde ‘Dünyanın En İyi 100 Havalimanı’ arasına girdi.