Airbus asrın paniğini bitirdi

TARİH 30 Ekim 2025. Amerikan JetBlue şirketine ait A320 uçağı Meksika Cancun-Newark seferini yaparken anormal bir durum yaşandı. Bu bir uçuş kontrol sorunuydu. Uçak otopilotta yaklaşık 7 saniyede 100 feet irtifa kaybetti. (Yaklaşık 30 metre) Pilotlar Tampa’ya divert ettiler.  Olay sırasında 20 yolcu yaralandı, hastaneye kaldırıldı.

Yapılan incelemelerde sorunun kaynağı olarak ‘yoğun güneş radyasyonu nedeniyle veri bozulması’ ihtimali öne çıktı. Yani uçuş kontrol sistemi bundan etkilenmişti. Bu oldukça alışılmadık bir olaydı.

Pilotlar hızla merkezlerine olayı rapor ettiler. Havayolu şirketi de bu durumu hızla Airbus’a iletti. Şirketin kriz merkezi bir anda alarm ilan etti. Yazılımcılar yoğun bir mesaiye girdi.

Elbette akıllara hemen ürkütücü bir ihtimal olarak 737MAX uçaklarında yaşanan sorun geldi. Gerçi o sorun kalkıştan sonra ortaya çıkmış, iki uçağın düşmesine 300’den fazla can kaybına yol açmıştı. O da bir yazılım sorunuydu ve kalktıktan sonra uçaklar hızla burun aşağı vermişlerdi. Bunun akıllara gelmesi zaten büyük bir panik nedeniydi. Burnu aşağı verme, irtifa kayıpları yeterli panik nedeniydi zaten.

6 BİN UÇAK

Airbus’ın ticari olarak büyük başarı kazanan A320 ailesinde (A319-A320-A321) tam 6 binden fazla yazılım sorunu çıkan uçak var. İlk belirlemelere göre sorun ortaya çıktığında 3 bin uçağın çoğu o sıralarda ya havada ya kalkışa hazırlanmakta ya da inişe geçmiş pozisyondaydı.

Şirket hiç zaman kaybetmeden ve olayı uzatmadan acil durum ilan etti. Avrupa havacılık Güvenliği ajansı (EASA) durumdan haberdar edildi. Ajans hemen Emergency AD yayınladı. Uçakların hızla yere çekilmesi ve yeni yazılımın (software updata) yüklenmesinin beklenmesi istendi.

Airbus zaten olaydan haberdar olur olmaz dakikalar içinde AOT (Alert Operators Transmission) yayınladı. Olabilecek sorunları açıkladı ve bu durumun neden olacağı aksaklıkları da sıraladı. ELAC bilgisayarı yani ‘Elevatör ve Alleron kompüter’, elektrikli uçuş sistemi kesin sorunun kaynağı olarak ortaya çıktı. Sorunu tetikleyen de güneş kaynaklı yoğun radyasyon olarak gösterildi. Airbus sorumluları hiçbir şeyi gizlemediler. Bu sayede havayolu şirketleri panik yapmadan verilen talimatlara uyarak beklemeye başladı. Ama hiçbir şey belli uçaklarda sanıldığı gibi uzun sürmedi. Hazırlanan yeni, -ki aslında eski yazılıma çok benzeyen yazılım- havayolu şirketleri tarafından ortalama 45 dakikada indirilerek hızla uçaklara yüklendi. Bu yükleme işlemi 2-3 saat sürdü. Ama 1.000 uçakta donanım değişikliği gerekti. Bu da uzunca bir bekleyiş gerektiriyor.

THY HIZLA YAZILIMI YÜKLEDİ

THY’de, A320 ailesinden sadece sekiz uçakta sorun görüldü. İletişim Başkanı Yahya Üstün hemen bu uçakları seferden çektiklerini ve hızla yeni yazılımı yüklediklerini söyledi. Aynı şeyi neredeyse filosunun tamamı A320 ailesi uçaklarından oluşan Pegasus ve 10 uçağında sorun çıkan Ajet de  yaptı.

Devasa gibi görünen sorun hızla küçülerek erimeye başladı. Yolcuların panik yapmaması için de sürekli bilgilendirme yapıldı. Bu sayede emniyetli uçuşa inanan yolcular sayesinde havayolu şirketleri önemli bir kayıp yaşamadı. Ama henüz tüm sorunlu uçaklara yükleme yapılmış değil.

AIRBUS PANİĞİ ÖNLEDİ

Yıllar önce bir Airbus uçağı Okyanus üzerinde yunuslamaya girmiş ve kokpitteki iki First Officer, bu anormal durumu önleyememişti. Bu yüzden de ölümle sonuçlanan büyük bir kaza meydana gelmişti. Bu kazadan hemen sonra Airbus, uçaklarının böyle bir duruma girmesi halinde pilot müdahalesine gerek kalmadan anormal durumdan çıkacağı bir yazılım geliştirdi ve uçaklarına yükledi. Çünkü Airbus’ın hedeflediği gelişme, pilottan mümkün olduğunca iş yükünü almaktı. Yani her olaydan sonra pilotların iş yükü ve panik anları azaltılıyordu. 

Aslında bu durum giderek otonom uçuşa yol almaya başlamıştı. Yani hedefte pilotsuz bir uçakla havayolu yolculuğu yapılacak günlerin gelmesi var. Ama insanlar pilotsuz bir uçakla yolculuk yapmaya henüz hazır değiller. Yerden kontrolle uçak indirilip kaldırılsa ve yolcuları güvenle uçursa da buna inanmak için henüz zaman erken. Yaşananlar bu günlerin de çok uzamadan geleceğini de ortaya çıkarıyor. Yolcu uçaklarını tek pilotla uçurma fikri bu rahatlıktan kaynaklanıyor.

EN YOĞUN SEYAHAT HAFTASI

Avrupalı Airbus, cuma günü yaptığı açıklamada küresel filonun yarısından fazlasını etkileyen kapsamlı bir geri çağırma ile, yaygın olarak kullanılan 6 bin adetlik A320 jet ailesine, acil onarım emri verdiğini duyurdu. Bu durum, ABD’de yılın en yoğun seyahat edilen hafta sonunda büyük bir karışıklığa ve dünya çapında aksaklıklara yol açabilirdi.

Bu aksaklık, Airbus’ın 55 yıllık tarihindeki en büyük geri çağırmalardan biri oldu. A320’nin Boeing 737’yi geçerek en çok teslim edilen model olmasından birkaç hafta sonra bu olay gerçekleşti.

Reuters’ın gördüğü havayollarına gönderilen bültene göre; çözüm çoğunlukla eski yazılıma geri dönmeyi içeriyor ve nispeten basit ancak uçakların tekrar uçabilmesi için onarım merkezlerine yeniden konumlandırılmasını gerektiriyor.

Airbus’ın resmi notuna göre; bu olay uçakların yüzde 85’i için oldukça hızlı bir veri yükleme işlemi. Uçakların yüzde 15’i için ise donanım değişikliği gerektiğinden bu durum endüstriyel tedarikin mevcudiyetine bağlı olacak. Donanım tedarikini hızlandırmak için tedarikçi ile yakın işbirliğinde çalışılıyor.

HAVAYOLLARI İŞBAŞINDA

American Airlines, olaydan etkilenen uçak sayısının 209 olduğunu açıkladı. Bütün ekiplerini seferber ederek hızla yeni yazılımı yüklemeye başladı. Kısa sürede bu işlemi tamamladı. Amerikan Delta Havayolları ise bu olayın sınırlı sorun yarattığını ama çözümü tamamlamak üzere olduklarını açıkladı. Air New Zeland acil bir güvenlik sorunu yaşamadıklarını, güncellemeleri hızla yaptıklarını bildirdi. Air India bu durumdan etkilenen uçaklarından yüzde 70’inin işlemlerini tamamladı. Filosundaki 41 uçağın etkilendiğini açıklayan Air France ise bu uçakları hemen indirip çalışmaların başladığını duyurdu. Filosunda çok sayıda A320 ailesinden uçak bulunan şirketlerin yüzde 80’i EASA ve Airbus kriz merkezine güncelleştirmeleri tamamladıklarını bildirdiler.

EASA Yani Avrupa havacılık Güvenlik Ajansı, A320 ailesinde bu durumun düzeltilmemesi halinde uçağın yapısal kapasitesini aşabilecek bir asansör hareketine yol açabileceğini de dünyaya duyurdu.

CEO ÖZÜR DİLEDİ

Airbus CEO’su Guillaume Faury “A320 güncellemesi ciddi aksamalara yol açıyor. Ekiplerimiz 24 saat çalışıyor” dedi. CEO Faury yaşanan süreçten etkilenen havayolu şirketleri ve yolculardan özür diledi. Airbus uçaklarıyla her gün milyonlarca kişinin seyahat ettiğini söyleyen Faury, “Uçuş söz konusu olduğunda emniyetten daha önemli hiçbir şey yok. Hedefimiz bütün uçaklarımızın operasyona dönmesidir. Güncelleme yapılan uçaklarımız sorunsuz şekilde uçmaya başlamıştır” ifadesini kullandı.

ACT TÜRKİYE’DE FAALİYETİNİ DURDURDU

Hong Kong’da 747 kargo uçağı denize uçan ACT Havayolu şirketi, Türkiye’de faaliyetlerini durdurdu. Bilindiği gibi şirketin Emirates adına uçan 747 Jumbo uçağı inişten sonra Hong Kong Chek Lap Kok Havalimanı’nda bariyerleri aşmış parçalanarak denize uçmuştu. Bu sırada pist servis yolunda bir araca çarpmış ve iki kişi hayatını kaybetmişti. Uçağın dört motorundan birinin reverse (Bir tür motor frenleme sistemi) sonrası açık kaldığı ve asimetrik itiş nedeniyle hızla sola kaçtığı belirlenmişti. Uçaktaki ekip sağ olarak kurtulmuştu. Bu kargo havayolu şirketine ait daha önce de yine bir Boeing 747 kargo uçağı düşmüş ve kaza nedeni ‘pilotaj’ olarak belirlenmişti.

Şirketin Bulgaristan’ın başkenti Sofya’da daha önce kurduğu bir firma üzerinden operasyonlarını devam ettireceği ileri sürüldü. Bu arada şirkette çalışan 40 pilotun da işlerine son verildiği bildirildi.