Afganistan-Pakistan arasında sular niye durulmuyor?

Pakistan-Afganistan sınırında sular durulmuyor. İki ülkenin sınır hattında gerilim yeniden sıcak çatışmaya dönüştü. Perşembe gecesi geç saatlerde başlayan çatışma, Pakistan Savunma Bakanı Khawaja Asif’in “Sabrımız tükendi, artık aramızda bir savaş var” açıklaması sonrası iyice büyüdü. Peki ABD'nin bile barınamadığı Afganistan’da Pakistan ne amaçlıyor? İki ülkenin çatışmasının altına tam olarak hangi meseleler yatıyor?

Pakistan ile Afganistan arasındaki gerginliğin artması ve iki ülke arasında çatışmaların başlaması üzerine Pakistan ordusu “Ghazab Lil Haqq” yani “Haklı Öfke Operasyonu” adını verdiği geniş çaplı karşı harekât başlattı. Pakistan savaş uçaklarının Kabil çevresi, Paktia vilayeti ve Taliban hareketinin doğduğu yer olarak bilinen Kandahar yakınlarını vurduğu bildirildi. Taliban lideri Hibatullah Akhundzada’nın da Kandahar’da bulunduğu değerlendiriliyor.

İki ülke arasındaki anlaşmazlıkların kökleri 100 yıldan öncesine dayanıyor. Pakistan-Afganistan arasındaki en temel anlaşmazlığı, 1893’te İngilizler tarafından çizilen Durand Hattı sınırı oluşturuyor. Pakistan bu hattı uluslararası sınır olarak kabul ederken Afganistan bu sınırı tanımıyor. Peştun nüfusun iki ülke arasında bölünmesi de sınır boyunca siyasi ve etnik gerilim yaratıyor. Afganistan, Pakistan’ın 1947’de Birleşmiş Milletler’e üyeliğine karşı çıkan tek ülke olmuştu. Bu durum da ilişkilerin daha en başında güvensizlik üzerine kurulmasına neden olmuştu.

TANSİYON NEDEN TEKRAR ARTTI?

Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşın, Hürriyet.com.tr'ye yaptığı değerlendirmede, bölgede büyük güçler mücadelesinin varlığına, istikrarsızlığa ve eski bir enstrüman olan terörizmin tekrar uluslararası siyasette bir kilit nokta olarak kullanılma çabasına işaret etti.

“Burada iki husus var, bunlardan biri: İki tane Müslüman devlet birbiriyle niye savaşır?” diye sözlerine başlayan Caşın, değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

“Eğer Afganistan iddia ettiği gibi gerçekten İslam ülkesi olmak istiyorsa teröre son vermeli. Bir defa ABD’nin orada Taliban’a karşı başlattığı savaşın gerekçesi buydu ve Türkiye de ilk defa bir Müslüman NATO ülkesi olarak Afganistan’daki NATO harekatına katılmıştı. Burada şöyle bir husus var: ABD acaba sadece Taliban ile mücadele için mi vardı yoksa Orta Asya’daki enerji hatları ve Çin’in bölgeye yayılmasını önlemek için miydi? Tabii Çin’in yayılmasını önlemek için.”

“Afganistan-Pakistan arasındaki gerginliğe bakıldığında, sınırda birtakım terör önlemleri olduğunu ve saldıran tarafın Afganistan olduğunu görüyoruz” diyen Caşın, Pakistan’ın da bir egemen devlet olarak bu terör eylemlerine karşı müdahalede bulunduğunu, hava kuvvetlerini ve meşru müdafaa hakkını kullandığını aktardı.

TÜRKİYE ARABULUCU OLUR MU?

“Peki acaba bu çatışmayı kim, neden planlıyor? ‘Orta Doğu’da devam eden İsrail-Gazze savaşındaki soykırım suçunu örtelemek için burada Afganistan ve Pakistan mı kullanılıyor?’ sorusu henüz netlik kazanmadı. Dolayısıyla bekleyip görmek lazım” diye konuşan Caşın, çatışmadaki ikinci hususun ise Türkiye’nin pozisyonu olduğunu kaydetti.

“Türkiye, Afganistan ve Pakistan’ın sıkı müttefiki, tarihten gelen bir dostluğumuz var” açıklamasını yapan Caşın, böyle bir çatışmada Türkiye’nin rolünün arabuluculuk olarak öne çıkacağı kanaatini dile getirdi. Caşın değerlendirmesine şöyle devam etti:

“Nitekim Suudi Arabistan buna kalkıştı ve Pakistan’a hava kuvvetleri göndermek için bugün deklarasyonda bulundu. Ancak ben buradaki uyuşmazlığın doğru olmadığını düşünüyorum. Mutlaka Dışişleri Bakanımız Hakan Fidan ve MİT bunu takip ediyor, burada İbrahim Kalın mutlaka rol oynayabilir. Türkiye’nin burada uzlaştırıcı ve arabulucu rol oynamak suretiyle iki kardeş devletin birbirine karşı kuvvet kullanmasının acilen önüne geçmesi lazım.”

Caşın, bölgenin yeniden bir savaşı kaldıracak kapasitede olmadığının altını çizerek, asıl meselenin Keşmir meselesi ve Taliban’ın bir an önce normalleşme süreci olduğuna dikkat çekti. “Üst perdeden, makro ekonomik ve büyük strateji açısından bakıldığında burada ABD’nin çekildiği güç boşluğunu dolduran tarafın Çin olduğunu unutmayalım” diye konuşan Caşın, sözlerini şu şekilde noktaladı:

“Çin, tıpkı Orta Asya’da olduğu gibi ekonomisiyle ve her şeyiyle Afganistan’da müessir bir devlet. Burada büyük güçler mücadelesinin varlığı, bölgedeki istikrarsızlık ve eski bir enstrüman olan terörizmin tekrar uluslararası siyasette bir kilit nokta olarak kullanılma çabasını görüyorum. Ancak aklıselimin bunu çözeceğini düşünüyorum.”