Psikolojik problemlere bütünsel yaklaşımlar

Bu nedenle birçok klinik ve hastane artık psikolojik problemlere ilaçla değil kognitif yani bilişsel tedaviler veya bütünsel yaklaşımlar ile çoklu tedavi süreçleriyle destek oluyorlar. Ben de bu hafta bu konuyu The APNC Global Kliniği Koordinatörü Abdullah Gündüz ile konuştum. Ben sordum o merak edilenleri yanıtladı.

Şenol Kalyoncu-Abdullah Gündüz

Nedir bu bütüncül yaklaşımlar?

Bütüncül yaklaşımda ruh sağlığı sorunlarını biyolojik–psikolojik–sosyal eksende birlikte ele alıyoruz. Psikiyatri ve psikoloji ekiplerimiz; endokrinoloji, gastroenteroloji, beslenme ve uyku hijyeni ile koordineli çalışır. Hedefimiz ‘tek dosya–tek plan–tek koordinasyon’dur; semptomları hafifletirken kök nedenlere de müdahale etmek.

Hangi hastalıklara bütüncül yaklaşıyorsunuz?

DEHB (Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) şüphesi olan çocuk–ergen–yetişkinler; OSB (Otizm spektrum bozukluğu) değerlendirmesi gerektiren bireyler; anksiyete, depresyon, Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), travma, duygudurum bozuklukları; yeme ve uyku sorunları yaşayanlar; ruhsal belirtileri tıbbi/metabolik zeminle birlikte yönetmek isteyen herkes.

Hasta size başvurduğunda randevu ve tedavi süreci nasıl ilerliyor?

Ön görüşme sonrası değerlendirme ve test oturumları planlanır; uygun müdahale protokolü (BDT/EMDR/ATTENTIONER/PEERS/SOBECE vb.) ve gerekli konsültasyonlar organize edilir. Tedavi planı onaylandıktan sonra periyodik takip ve ara raporlarla ilerleme izlenir.

DEHB (Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) değerlendirme ve izlem adımları neler?

7 madde ile yanıtlayabilirim. 1-Klinik görüşme ve gelişimsel öykü + ebeveyn/öğretmen ölçekleri (örn. Conners, SNAP-IV). 2-Nesnel dikkat ölçümü: MOXO d‑CPT (dikkat, zamanlama, dürtüsellik, hiperaktivite indeksleri); gerektiğinde CPT‑3/IVA‑2 gibi testler. 3- Eş tanılar: Anksiyete/depresyon taramaları; öğrenme güçlüğü ve yürütücü işlevler için nöropsikolojik profil. 4-Beden tarafı: Uyku, beslenme, tiroid-glukoz regülasyonu, bağırsak-beyin ekseni açısından gerekli konsültasyonlar. 5- Müdahale: Psikoeğitim + davranışsal plan + okul iş birliği; gereğinde psikiyatrik ilaç düzenlemesi. 6-Bilişsel egzersiz: ATTENTIONER protokolü ile dikkat kontrolü, seçici dikkat ve çalışma belleği eğitimi. 7-İzlem: MOXO ve işlevsel göstergelerle tedavi yanıtının tekrar ölçümü.

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) değerlendirme ve destek süreçleri nasıl oluyor?

Değerlendirmede uluslararası geçerli araçlardan yararlanılıyor. ADOS‑2 (gözlem temelli), ADI‑R (ebeveyn görüşmesi), CARS‑2 ve SRS‑2 (şiddet/sosyal yanıt), uyumsal işlevsellik için Vineland‑3. Bilişsel profil için WISC‑V vb. ölçekler uygulanabilir. Müdahalede bireyselleştirilmiş yapılandırılmış programlar (ör. TEACCH ilkeleri, ABA temelli yaklaşımlar) ile sosyal beceri eğitimlerini kombine edilebilir. Yaşa ve ihtiyaca göre PEERS (ergen–yetişkin sosyal beceri programı) ve SOBECE (Sosyal Beceri Eğitimi) protokolleri uygulanabilir. Aile eğitimi ve okul iş birliği zorunlu bileşenlerdir.

Anksiyete ve depresyonda hangi terapi yaklaşımları gerekiyor?

Birincil eksende BDT (Bilişsel Davranışçı Terapi); uygun olgularda maruz bırakma–tepki önleme (ERP), farkındalık temelli yaklaşımlar ve şema odaklı müdahaleler. Kök çatışmaların ve aktarımın çalışılması gereken tablolar için psikodinamik/psikanalitik yönelimli terapi eklenebilir. Travma eş tanısı varsa EMDR protokolleriyle stabilize–işleme aşamaları yapılandırılır. Gerektiğinde psikiyatri ilaç tedavisiyle kombine edilir.

OKB (Obsesif-Kompulsif Bozukluk) için nasıl bir süreç oluyor?

ERP (maruz bırakma–tepki önleme) yöntemi çekirdeğe konulabilir. Obsesyon ve kompulsiyon hiyerarşisiyle ilerlenir. Şiddet ve yanıtı izlemek için Y‑BOCS skorlaması kullanılır. Dirençli olgularda psikiyatriyle birlikte ilaç optimizasyonu ve uygunluk durumunda TMS değerlendirmesi yapılabilir.

Duygudurum bozukluklarında (bipolar, tekrarlayan depresyon) neler yapılıyor?

Psikiyatri tarafından ilaç tedavisi yakın izlenir. Psikoeğitim, uyku–sirkadiyen düzen, tetikleyici yönetimi ve aile katılımı planın parçasıdır. İzlemde YMRS, MADRS gibi ölçekler kullanılır.

Yeme bozukluklarında nasıl bir çalışma olabilir?

Psikiyatri–psikoloji–diyetisyen üçgeni zorunludur. Tıbbi güvenlik (elektrolit, kilo, EKG) ve davranışsal beslenme planı eş zamanlı yürütülür. Değerlendirmede EDE‑Q gibi ölçekler ve aile temelli yaklaşımlar (özellikle ergenlerde) kullanılır.