Sedat Ergin

Avrupa’da aşırı sağın yükselişi AB ile ilişkilerdeki belirsizliği artırıyor

13 Haziran 2024
Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkiler her zaman AB’ye hâkim siyasi konjonktürün türevi olan bir zeminde yol almıştır.

Dünkü yazımızda da hatırlattığımız üzere, 1999 yılı sonunda Türkiye’ye AB’ye tam üyelik adaylığının önünün açılması, Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte o dönemde Avrupa kıtasında esen liberal, çoğulcu rüzgârların da bir uzantısıydı.

Ayrıca unutmayalım ki, gerek AB’nin 1999 Helsinki Zirvesi’nde Türkiye’nin tam üye adaylığı ilan edildiğinde, gerek 2004 Brüksel Zirvesi’nde üyelik müzakerelerini başlatma kararı alındığında, Almanya’da iktidar koltuğunda sosyal demokrat bir başbakan, Gerhard Schroder oturmaktaydı.

Keza, bu kararlar alındığında Paris’te ipleri elinde tutan kişi, stratejik bir Avrupa vizyonu taşıyan, Türkiye’nin tam üyeliğine bu perspektiften yaklaşan yüksek vasıflardaki bir devlet adamıydı: Cumhurbaşkanı Jacques Chirac...

Buna karşılık, müzakerelerin 2005 yılı ekim ayında resmen açılmasından bir ay sonra Almanya’da Schroder’in yerine Hıristiyan Demokrat Angela Merkel’in gelmesi, ardından 2007’de Fransa’da Nikolay Sarkozy’nin Chirac’ın koltuğuna oturmasıyla, AB içindeki Paris-Berlin ekseninde Türkiye’nin tam üyeliğine bakış olumsuz yönde dramatik bir şekilde değişmiştir.

Bu iki merkezin frene basmasıyla birlikte tam üyelik müzakereleri zaman içinde kademe kademe durma noktasına gelmiştir.

Karşılığında, Türkiye’de AK Parti iktidarının da AB’ye tam üyelik hevesinin sönmesi, reform heyecanını kaybetmesi, içte zamanla aksi doğrultuda bir gidişatın ortaya çıkması, bu süreci pekiştirmiştir.

Bugün gelinen noktada müzakereler donmuş bir halde dururken, durumu daha da ağırlaştıran husus şudur: AB ile kurumsal düzeyde çözüm bekleyen vize rejiminin yumuşatılması, gümrük birliğinin güncellenmesi gibi meselelerde hiçbir hareketlenmenin sağlanamadığı tam bir kilitlenme hali yaşanmaktadır.

*

Yazının Devamını Oku

Aşırı sağın gölgesi Avrupa Birliği’nin üzerini kaplarken

12 Haziran 2024
Geçen pazar günü sonuçlanan ve özellikle popülist aşırı sağ siyasi grupların dikkat çeken kazanımlar elde ettikleri Avrupa Parlamentosu seçimleri, bütün kıtada 1989 yılı sonunda Berlin Duvarı’nın yıkılmasıyla başlayan dönemdeki en önemli kırılmalardan birini yaratmış bulunuyor.

Seçimlerin sonuçları, aynı zamanda Avrupa’nın önümüzdeki dönemde hangi yöne doğru gideceği sorusunu da dünyanın gündemine taşımıştır. Bu, sonuçları itibarıyla Avrupa kıtasını fazlasıyla aşan büyük bir sorudur.

*

Avrupa Parlamentosu (AP) seçimini iki ölçekte değerlendirelim. Birincisi, doğrudan AP’nin kendi kompozisyonunda yol açtığı değişiklikler ve bunun Avrupa Birliği’nin karar alma mekanizmasına muhtemel etkileriyle ilgilidir.

Toplam 720 sandalyesi bulunan AP’de en kalabalık küme olan merkez sağ partilerin toplandığı ‘Avrupa Halk Partisi’ grubu sayısal gücünü bir miktar artırarak çıkmıştır seçimden. Net bir şekilde kaybeden taraflar, ‘Yeşiller’, ‘Sosyalistler/Demokratlar’ ve AB yanlısı liberal çizgideki ‘Yenilenme’ grupları olmuştur.

Buna karşılık, popülist sağ çizgide İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin ‘Kardeşler’ partisinin üye olduğu ‘Muhafazakarlar/Reformistler’ grubu ile Fransa’da aşırı sağın temsilcisi Marine Le Pen’in ‘Ulusal Birlik Partisi’nin yer aldığı ‘Kimlik ve Demokrasi’ grupları parlamentodaki sandalye sayılarını artırmıştır.

Parlamentodaki güç dağılımında merkezde duran siyasi gruplar şimdilik çoğunluğu ellerinde tutmaya devam etseler de, terazinin kefelerindeki güç dengesinin belli bir miktar aşırı sağa doğru kaymış olması bu seçimin en çarpıcı gerçeğidir.

Avrupa Birliği’nin icra organı olan Avrupa Komisyonu’nu seçme yetkisi parlamentoya ait. Önümüzdeki aylarda AB’yi beş yıl süreyle yönetecek yeni Avrupa Komisyonu Başkanı’nın seçiminde Alman Hıristiyan Demokratlar’ın kontenjanından gelen mevcut Başkan Ursula von der Leyen’in yerini koruması şimdilik muhtemel görülüyor.

Ancak parlamentodaki güç dengesinin yeni komisyon kabinesinin dış ilişkiler yüksek temsilcisi, genişleme komiseri gibi diğer üyelerinin seçimine, dağılımına nasıl yansıyacağını bekleyip görmek gerekiyor.

Yazının Devamını Oku

1961’de darbe protokolüne imza TSK’da yükselmenin önünü açtı

8 Haziran 2024
27 Mayıs darbesinden sonra sivil yönetime geçiş sürecinde 15 Ekim 1961 seçimi yapılmış ve bütün dikkatler hemen ertesinde 25 Ekim tarihinde TBMM’nin açılışına çevrilmişti.

TBMM sancısız bir şekilde açıldığı takdirde demokratik rejimin yeniden yerleşmesi yönünde çok önemli bir dönemeç geride bırakılmış olacaktı.

Bu hiç de kolay olmadı.

Çünkü Türk Silahlı Kuvvetleri içinde sayıları hiç de az olmayan bir grup general/amiral ve subay, demokrasiye dönülmesine sıcak bakmıyordu. Ordu içindeki bu kesim 15 Ekim tarihinde yapılan seçimin sonuçlarından hoşnut değildi. CHP ümit edildiği gibi tek başına iktidar olamamıştı. Demokrat Parti’nin devamı olan Adalet Partisi, CHP’nin hemen arkasından güçlü bir şekilde ikinci parti çıkmıştı sandıktan.

Aynı zamanda Osman Bölükbaşı’nın Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) ve Ekrem Alican’ın Yeni Türkiye Partisi’nin (YTP) TBMM’de grup kurmaları bütün hesapları altüst etmişti.

Ordu içinde “Silahlı Kuvvetler Birliği” (SBK) adı altında yeni bir cuntanın kurulduğu ve bir süredir bu gruptaki askerlerin perde arkasından ipleri ellerinde tutarak kararlar üzerinde bir hayli etkili oldukları sır değildi. Üstelik SBK üyeleri de büyük ölçüde kendi başlarına hareket etmeye başlamışlardı. TSK içinde emir komuta birliği kalmamıştı. Neredeyse silahına güvenen herkes söz sahibiydi.

Yakın Türkiye tarihindeki en önemli hadiselerden biri, işte bu ortamda 21 Ekim 1961 tarihinde, yani TBMM’nin açılmasından tam dört gün önce İstanbul’da Harp Akademileri Komutanlığı’nda SBK adına hareket ettiğini söyleyen 38 general/amiral ve subayın bir araya gelerek demokrasiye dönüşe “dur” demek için “fiilen müdahale” kararı almasıdır.

O tarihte İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı olarak görev yapan Korgeneral Refik Tulga’nın başkanlığında toplanan bu askerlerin imzaladığı iki maddelik protokolün birinci maddesinde niyet çok açık bir şekilde ifade ediliyordu:

“Türk Silahlı Kuvvetleri, 15 Ekim 1961 günü yapılmış olan seçimlerden sonra, gelecek yeni Türkiye Büyük Millet Meclisi toplanmadan evvel, duruma fiilen müdahale edecektir.”

Yazının Devamını Oku

Hakkâri Belediye Başkanı’nın görevden alınmasının düşündürdükleri

6 Haziran 2024
GEÇEN 31 Mart’ta yapılan yerel seçimlerde en çekişmeli geçen yarışlardan biri Hakkâri’nin il merkezindeki belediye başkanlığı sandıklarında yaşandı.

Hakkâri merkez ilçede DEM Parti adayı Mehmet Sıddık Akış 14 bin 528 oy alırken, AK Parti’nin adayı İsmet Ölmez 13 bin 833 oyda kaldı.

İkisi arasında tam 695 oy fark vardı. Oran olarak DEM Parti adayına yüzde 48.92, AK Parti adayına ise yüzde 46.58 oy çıktı.

Gelgelelim, seçimi kazandıktan sonra mazbatasını alıp görevine başlayan DEM Partili Mehmet Sıddık Akış’ın belediye başkanlığı çok uzun süreli olamadı.

Akış, önce geçen yıl hakkında “Silahlı Terör Örgütüne Üye Olmak” suçlamasıyla açılmış olan bir soruşturmadan dolayı bu hafta başında pazartesi günü Van’da gözaltına alındı.

Gözaltı kararına neden olan soruşturmanın 31 Mart seçimlerinden 14 ay kadar önce 4 Şubat 2023 tarihinde Hakkâri’de düzenlenen “Öcalan’a özgürlük” yürüyüşü üzerine açıldığı anlaşıldı. Akış’ın bu yürüyüşte yaptığı konuşma dolayısıyla soruşturmada şüpheli konumda olduğu ortaya çıktı.

*

Akış, gözaltına alınmasından sonra aynı gün İçişleri Bakanlığı’nın bir idari tasarrufuyla görevden uzaklaştırıldı. İçişleri Bakanlığı, yaptığı bir açıklamayla kendisinin yerine Hakkari Valisi Ali Çelik’in “Belediye Başkan Vekili” olarak görevlendirildiğini duyurdu.

Bu arada, İçişleri Bakanlığı’nın açıklamasından bu tasarrufun dayandığı gerekçeleri de öğrendik.

Yazının Devamını Oku

ABD ile ilişkiler Kuzey Suriye’deki yerel seçimlerin stres testinde

5 Haziran 2024
"KUZEY ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi Yüksek Seçim Komisyonu’nun geçen 21 Mayıs’ta yaptığı bir açıklamayla uluslararası kuruluşlara Özerk Yönetim bölgesinde yapılacak yerel seçimleri izlemek üzere gözlemci heyetleri göndermeleri çağrısında bulunması seçim meselesinin ciddiyet kazandığını gösteren bir adım oldu.

Bu gibi açıklamalar, uluslararası camianın dikkatini Özerk Yönetim bölgesinde önümüzdeki salı günü yapılacağı duyurulan seçime çekmeyi hedefliyor. Özerk Yönetim’in Suriye’nin kuzeyinde artık demokratik bir yönetim modelinin yerleştiği mesajını vererek, Batı kamuoylarını da yanına almaya çalıştığı aşikâr.

*

Aslında yerel seçimler öncesindeki bir başka önemli hamle, geçen aralık ayında Özerk Yönetim’in bir tür anayasası kabul edilen “Toplumsal Sözleşme”nin, bazı ekleme ve değişiklikler üzerinden güncellenmesi suretiyle yapılmıştı.

Özerk Yönetim’in muhtelif kurullarından geçirilerek onaylanan yeni belgenin ilk göze çarpan yönlerinden biri, adının başına “Demokratik” sözcüğünün de eklenmesiydi.

Şimdi yapılmak istenen yerel seçimler, bu isim değişikliğinin içini doldurmaya dönük bir adım olarak görülebilir.

Bu arada, Özerk Yönetim’in güncellenen temel belgesinin esas aldığı “Demokratik Konfederalizm” kavramının müellifinin halen İmralı’da cezasını çekmekte olan terörist Abdullah Öcalan olduğunu hatırlamak, bir bütün olarak projenin patenti konusunda fikir verici olmalıdır.

Özerk Yönetim’in önde gelen kadroları, aralarında başka etnik grupların temsilcileri de bulunmakla birlikte, önemli ölçüde PKK’nın Suriye’deki uzantısı olan muhtelif yapıların mensuplarıdır.

*

Yazının Devamını Oku

27 MAYIS’IN SANCILI SAYFALARI 6: 21 Ekim darbecileri okuma yazma bilmeyenlerin oy hakkını kaldırmayı planlıyordu

1 Haziran 2024
TARİH 22 Ekim 1961. 15 Ekim seçiminden tam bir hafta sonra. Günlerden pazar. Saat 17.00. Mekan, İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Korgeneral Refik Tulga’nın evi. Korgeneral Tulga’nın konuğu Ankara’dan gelen gazeteci Metin Toker’dir.

Haftalık siyasi dergi “Akis”in sahibi ve başyazarıdır Metin Toker. Önemli bir yönü daha vardır. CHP Genel Başkanı İsmet İnönü’nün damadıdır.

Zaten kendisini Korgeneral Tulga’ya özel görevle gönderen de İnönü’den başkası değildir.

Toker, son derece çetin, hassas bir misyonla gitmiştir İstanbul’la. Bir grup general ve albay, İstanbul’da bir gün önce Korgeneral Tulga’nın başkanlığında toplanarak, TBMM 25 Ekim’de açılmadan yönetime el koymaya karar vermiştir.

Toker’in görevi, Tulga’ya, İnönü’nün darbe kararından vazgeçmeleri yönündeki mesajını iletmektir.

Metin Toker - İsmet İnönü 

21 EKİM 1961 DARBE BİLDİRİSİ

Yazının Devamını Oku

27 MAYIS'IN SANCILI SAYFALARI 5: Cumhurbaşkanı seçiminde bütün baskılara rağmen Cemal Gürsel’e 156 protesto oyu

31 Mayıs 2024
SEÇİMLER yapılmıştı ama TBMM gerçekten açılabilecek miydi? TBMM’nin 25 Ekim 1961 Çarşamba günü açılacağı resmen duyurulmuş olsa da, yeni bir darbe söylentileriyle birlikte sıkıntılı bir hava çökmüştü Ankara’nın üstüne.

İşte bu tarihten tam bir gün önce, 24 Ekim’de Çankaya Köşkü’nde kuvvet komutanları ile TBMM’de grubu bulunan dört siyasi partinin lideri arasında demokrasiye nasıl dönülebileceği konusundaki nihai pazarlık yapılıyordu.

Toplantıya başkanlık eden Orgeneral Cemal Gürsel bu müzakerelerde biraz taraf sayılabilirdi; çünkü pazarlık doğrudan kendisinin cumhurbaşkanlığı adaylığını da konu alıyordu...

Zirvenin açılışında Genelkurmay Başkanı Orgeneral Cevdet Sunay, askerlerin taleplerini bir metinden okumuş ve ardından tartışmalar başlamıştı. Ordu’nun taleplerden biri, liderlerin Demokrat Partililere af çıkartılmayacağı konusunda bağlayıcı bir taahhüt vermeleriydi.

Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) lideri Osman Bölükbaşı, bu beklentiye karşı çıkmıştır. Oğlu Deniz Bölükbaşı’nın kaleme aldığı “Türk Siyasetinde Anadolu Fırtınası/Osman Bölükbaşı” adlı kitapta aktarıldığına göre, CKMP lideri anılarında bu konuyu şöyle anlatmıştır:

“Af müessesesinin ortadan kaldırılması niteliğinde ve geleceğe dönük bir taahhütte bulunmanın milli hakimiyet ve hukuk ilkelerine ve Anayasa esaslarına aykırı olduğunu bizzat toplantıda dile getirdim.”

Buna karşılık, “Eminsular meselesi”ne daha kolay çözüm bulunmuştur. Bununla, 27 Mayıs darbesinden sonra Ordu’dan tasfiye edilen general ve subayların kurduğu ‘Emekli İnkilap Subay Derneği’ (EMİNSU) mensuplarının durumu kastediliyordu.

Bölükbaşı

Yazının Devamını Oku

27 MAYIS'IN SANCILI SAYFALARI 4: Başkansanız horoz gibi tavuklarınızı kanatlarınız altında tutun

30 Mayıs 2024
27 Mayıs darbesi sonrasında sancılı bir şekilde seyreden demokrasiye geçiş döneminin önemli siyasi aktörlerinden biri Yeni Türkiye Partisi (YTP) lideri Ekrem Alican’dı.

Alican, günlüklerinde “24 Ekim 1961, Salı Ankara” başlığı altında açtığı sayfada, “Üç günden beri Silahlı Kuvvetler’in ikinci bir ihtilal yapacakları sözleri aldı yürüdü. Hükümetin nasıl teşkil edeceği ayrı bir mesele oldu” diyor.”


Ragıp Gümüşpala

YTP liderinin bu notları 2021 yılında yayımlanan “Ekrem Alican Günlükler, 1956-1966” başlıklı kitapta yer alıyor. Alican, günlüğünde 15 Ekim 1961 tarihinde düzenlenen seçimlerden sonra Adalet Partisi’nin (AP) hal ve tavrından şikâyetçi görünüyor.


Orgeneral Cevdet Sunay

“Adalet Partililerin şımarık bir tutum içine girdiklerini, Meclis’in açılması yaklaştıkça bu şımarıklıkların iyice artığını”, ardından “Prof. Ali Fuad Başgil’in cumhurbaşkanlığı meselesinin ortaya atıldığını” yazıyor.

Günlüğünün bu kısmında, bir gün önce (23 Ekim Pazartesi) Milli Birlik Komitesi ve Devlet Başkanı

Yazının Devamını Oku