Türk modeli arabuluculuk Kırgızistan’da

Yıllardır tartışılan, kimi zaman eleştirilen zorunlu arabuluculuk modeli bu kez yurtdışından onay aldı. Üstelik bir öneri olarak değil, model alınarak.

Kırgızistan, Türk dava şartı arabuluculuk sistemini kendi hukuk düzenine entegre etti. 1 Aralık 2025 itibarıyla Türkiye’de olduğu gibi Kırgızistan’da da arabuluculuk dava şartı haline geldi. Artık Kırgızistan’da da mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak zorunlu. Bu gelişme teknik bir mevzuat değişikliğinden ibaret değil. Bu, bir anlamda Türk hukuk pratiğinin uluslararası ölçekte dikkat çektiğinin somut göstergesi.

ANKARA’DA SESSİZ DİPLOMASİ

9-13 Ocak tarihleri arasında Ankara’da, kamuoyunun çok fark etmediği ama hukuk açısından son derece önemli bir ziyaret gerçekleşti. Kırgızistan Adalet Bakan Yardımcısı Sıdıkov Orozbek Kadirbekoviç başkanlığındaki arabuluculardan oluşan 14 kişilik heyet, Türkiye’ye geldi. Ev sahibi Türk Dünyası Arabulucular Birliği’ydi. Gündemde tek bir başlık vardı: Arabuluculuk.

YARGI REFORMU ÇALIŞMASI

Ancak bu ziyaret klasik bir “iyi niyet ziyareti” değildi. Programın içeriğine bakıldığında, adeta yargı reformu saha çalışması yapıldı. Türk modeli sahada test edildi. Sistem masaya yatırıldı. Kırgız heyet, Ankara’daki temasları kapsamında Adalet Bakanlığı’nda arabuluculuk sistemini tüm yönleriyle inceledi. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) ve Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) ile görüşmeler yapıldı. Arabuluculuk merkezleri gezildi. Uygulama anlatıldı. Eğitim modeli incelendi. Yapay zekâ destekli arabuluculuk uygulamaları dinlendi. Kırgız heyet, Başkent Arabuluculuk Merkezi ve Bağımsız Arabuluculuk Merkezi’nde teoriden pratiğe uzanan tüm süreci yerinde gözlemledi. Başkent Arabuluculuk Merkezi’nde Kırgız arabuluculara eğitim de verildi.

YARGITAY’DA KONUŞULDU

12 Ocak’ta ziyaretin en kritik duraklarından biri Yargıtay’dı. Yargıtay Başkanı Ömer Kerkez’in ev sahipliğinde yapılan görüşmelerde, dava şartı arabuluculuğun içtihatlara nasıl yansıdığı ele alındı. Bu toplantılar, sistemin tanıtımı değil, nasıl işlediğinin anlatıldığı toplantılardı. Yani Kırgız arabulucular sadece vitrini değil, mutfağı da gördüler.

AYNI TİP MERKEZLER

TDAB, ev sahipliğinde Ankara Hâkimevi’nde verilen akşam yemeğinde Kırgızistan Adalet Bakan Yardımcısı Kadirbekoviç’le de konuştum. Kadirbekoviç’in ziyaretle ilgili sözleri netti:

“Arabuluculuğun ilerlemesi ve başarı sağlaması için çalışmak zorundayız. Türkiye’ye gelişimizin bir nedeni de budur.” Bu cümle, Kırgızistan’ın Türk modelini tercih ettiğinin en açık ifadesiydi. Kırgızistan Cumhuriyetçi Arabulucular Topluluğu Başkanı Kozhoyarova Gülsina’ya da Ankara ziyaretlerini sordum. Başkan Gülsina, Ankara’daki 4 günlük ziyaretin, yalnız bilgi değil kültür paylaşımına imkân tanıdığını vurgulayarak bakın ne dedi:

“Arabuluculuk Türklerin tarihsel hafızasında zaten var. Kırgızistan’daki kanun çalışmaları sırasında Türk formatını dikkate aldık. Bu süreçte, TDAB Başkanı Yakup Erikel bize çok destek oldu. İki arabuluculuk merkezini ziyaret ettik. Teorik ve pratik kuralları gözlemledik. Heyetteki Kırgız uzmanlar, Türkiye’deki ile aynı formatta arabuluculuk merkezleri kurmayı planlıyorlar. Genç arabulucuların Türkiye’de yaz okulunda eğitim almasını da düşünüyoruz.”

1500 ARABULUCU EĞİTİLECEK

Son olarak TDAB Başkanı Yakup Erikel’le görüştüm. Kırgızistan’ın Aralık 2025’te çıkardığı arabuluculuk kanununda, Türkiye’deki dava şartı modelinin esas alındığını hatırlattı. Erikel’e göre TDAB, Kırgızistan’daki 1500 arabulucunun eğitimini üstlenmiş durumda. Aynı çalışmalar KKTC’de yürütülüyor. Özbekistan ve Kazakistan için de hazırlıklar var. Burada bir parantez açmak gerekiyor. TDAB, Cumhurbaşkanlığı izniyle kurulmuş bir sivil toplum örgütü. Amacı net: Arabuluculuğu Türk dünyasında ortak bir hukuk dili haline getirmek. TDAB Başkanı Erikel bu fikrin çıkış noktasını şöyle özetliyor: “Arabuluculuk Batı’dan ithal bir kurum değil. Türk kültüründe, inancında ve tarihinde var. Yabancıdan öğrenilecek bir şey değil, yeniden hatırlanacak bir miras. Türk Dünyası Arabulucular Birliği’nin perspektifi 100 yıllık bir perspektiftir.” TDAB, bu anlayışla Azerbaycan’dan KKTC’ye, Kazakistan’dan Kırgızistan’a uzanan bir ağ kurmaya çalışıyor. Kırgızistan heyetinin ziyareti, bu vizyonun somut bir adımı.

Son bir not

Kırgızistan’ın model aldığı dava şartı zorunlu arabuluculuk, Türkiye’de ilk kez 2018 yılında iş uyuşmazlıklarıyla başladı. Ardından ticari davalar, tüketici uyuşmazlıkları ve kira ihtilafları kapsama alındı. Bugün sistem 7 yılı aşkın süredir uygulanıyor. Destekleyenlere göre, arabuluculuk yargının yükünü azalttı, uyuşmazlıklar daha kısa sürede ve daha az maliyetle çözüldü. Eleştirenlere göre, zorunluluk hak arama özgürlüğünü geciktiriyor, bazı dosyalarda “şekli bir aşama”ya dönüşüyor. Bu tartışma sürüyor. Ama görünen o ki Türk modeli artık sınırları aştı.