Düğünü yapan mı salon mu sorumlu

* Düğün salonlarında çalınan şarkılarla ilgili izin gerekiyor. Şarkılarla ilgili izin uygulaması nasıldır?

Bu noktada şu önemlidir. Başkasına ait şarkıyı söyleyen kişi, düğünde sahne alan profesyonel bir icracı sanatçı mı, yoksa kendi düğününde doğaçlama şarkı söyleyen düğün sahibi veya misafir mi? Düğün salonu, otel vb işletmelerin mekânlarında kullandıkları şarkılar onların ticari faaliyetlerinin bir parçası sayılırlar. Bu durumda yasalarımız bu işletmenin ilgili meslek birlikleri ile bu parçaların mekânda çalınabilmesi için bir sözleşme yapması gerektiğini düzenlemiştir. Bu izin olmaksızın dijital platform, radyo, TV veya canlı icra olarak mekânda müzik eserlerinin kullanılması işletme sahibinin hukuki ve cezai sorumluluğunu doğurur. Bu izne sahip olmayan bir mekânda sahne alan sanatçılar da bu kapsamda işletme sahibi ile birlikte sorumlu olacaklardır. Düğün sahibi bu kapsamda izin alma yükümlüsü olmadığı için sorumlu değildir.

MASADA ŞARKI SÖYLEMEK...

* Masada şarkı söyleyenlerin durumu ihlal kapsamına girer mi?

İzin olmasa dahi bir restoranda veya kapalı işletmede masalarında şarkı söyleyen kişilerin bu eylemi “şahsi kullanım” kapsamında bir ihlal teşkil etmez. Bir paylaşımın telif ihlali sayılması için üç temel kriterin bir araya gelmesi gerekir:

1. Erişime Açma: Eserin bir sunucuya yüklenerek internette erişilebilir hale getirilmesi.

2. Umuma Yönelik Olması: İletimin, eser sahibiyle kişisel bağı olmayan, tanımadığımız kitlelerin erişimine de açık olması.

3. İzinsiz Olması: Eser sahibinden yazılı bir izin alınmamış olması. Telif ihlali ile karşı karşıya kalmamak için bu üç kritere mutlaka dikkat edilmelidir. Çünkü mevcut katı yasal düzenlememiz, ticari amaç güdülmese bile kitlelerin erişimine açılan izinsiz her türlü umuma iletimi ihlal sayma eğilimindedir. Kanaatimce ticari olmayan, amatör ve anı niteliğindeki bu tür paylaşımların daha esnek değerlendirilmesi çağımızın gerçeklerine daha uygun olur.

RESTORANLARDA DURUM

* Restoran, otel veya benzeri işletmelerde izinsiz müzik kullanımında durum nedir?

Bu mekânlardaki müzik yayını “Temsil Hakkı” kapsamına girer. Burada sorumluluk kural olarak işletmecidedir. Otel veya düğün salonu işletmecilerinin hak sahibi olan tüm meslek birlikleriyle yıllık lisans anlaşmalarını yapması gerekir.

DÜĞÜN SAHİPLERİ DİKKAT

Düğün sahipleri için ise tavsiyem şudur: Salonla sözleşme yaparken, “Müzik telif bedelleri işletmeye aittir ve gerekli meslek birlikleri eliyle lisanslanmıştır” ibaresinin sözleşmede yer almasını isteyin. Bu şekilde hukuki ve cezai sorumluluktan kesin şekilde kurtulabilirsiniz

ÇÖZÜM DENGELİ DÜZENDE

* Bu konuda sizce çözüm ne olabilir?

Sanatçıları korumak aynı zamanda sanat üretimini teşvik eder. Caydırıcı cezalandırmaların olmaması bütün birikimi ve emeğini sanat üretimine adamış sanatçıların mali sıkıntılar yaşaması ve yeni eserleri üretmekten kaçınmaları gibi bir sonuç doğurabilir. Burada hem sanatçıların haklarını sıkı sıkıya korumak hem de gelir elde etmeksizin adil kullanım kapsamında şahsi ve kısa paylaşımlar yapan kişilerin mağdur olmamasını sağlamak arasında bir denge kurulmasına ihtiyaç olduğunu düşünüyorum. Bu da platformların gelirleri şeffaf ve tatmin edici şekilde eser sahiplerine aktardıkları ve işletmelerin meslek birliği anlaşmalarını eksiksiz olarak tamamladıkları bir düzende mümkün olabilir.”

DİP NOT: Avukat Karabayraktar’ın son bir uyarısı var: “Dijital dünyada ‘paylaş’ tuşuna basmak çok kolay olsa da, hangi içeriği hangi platformda ne şekilde paylaşabileceğini ve bunun sonuçlarını bilmeyenler için hukuki ve cezai yaptırımlar oldukça ağırdır. Dikkat edin.”

ABD’DE NASIL

“Önce yasalarımızda olmayan ‘Uluslararası adil kullanım’ kavramını değerlendirmek gerekir. ABD’de de eser sahipleri izinsiz paylaşımlar için dava açabiliyor. Ancak, mahkemeler öncelikle paylaşılan içeriğin ‘adil kullanım’ kapsamında olup olmadığına bakıyor. Eğer paylaşım yorum, eleştiri veya dönüşüm içeriyorsa, parçanın bütünü değil kısa bir kesitinden ibaretse, genellikle bu ‘adil kullanım’ kapsamında değerlendiriliyor. Ama eserin tamamının yahut önemli bir kısmının izinsiz kullanılması ticari amaç güdülmesi dolayısıyla müzik eseri sahiplerinin maddi haklara zarar verilmesi durumunda ihlal tespiti yapılarak dava açılabiliyor.”

AVRUPA’DA NASIL

“ABD’deki ‘adil kullanım’ gibi geniş bir koruma, Avrupa’da da yok. Yani, AB’de de izinsiz kullanım teorik olarak ihlal. Ama pratikte Avrupa, bu konudaki sorumluluğu bireyden çok platformlara yüklüyor. Dijital Tek Pazar Direktifi sonrasında Instagram, TikTok ve YouTube gibi dev platformlar kendi kullanıcıları adına lisans almak, telifli içerikleri filtrelemek ve gerekirse içerikleri otomatik olarak engellemek zorunda. Bu yüzden Avrupa’da bir vatandaşın kişisel hesabından yaptığı böyle bir paylaşım yüzünden dava edilmesi oldukça istisnai; hak sahipleri genelde kullanıcıya değil doğrudan platforma gidiyor. Hayatın olağan akışı içinde amatör nitelikteki bu tip paylaşımlar genelde ‘kaldırma’ düzeyinde çözülüyor, müzik eseri sahibinin hakkı olan gelirleri toplayarak onların mali haklarına zarar vermeyen kişiler ağır tazminat yüküyle karşı karşıya kalmıyor.”