200 yıllık yalının tapu davası

İSTANBUL Boğazı’nın en değerli noktalarından Tarabya’daki yaklaşık 200 yıllık yalı ve 10 dönümlük arazisiyle ilgili mülkiyet davası, 18 yıl sonra yeniden görülüyor. Yüzyılı aşan diplomatik kullanım, “Rus Sefareti” şerhli tapu, tartışmalı mirasçılar ve etik sınırları zorlayan işlem iddiaları... Bu dava, mülkiyet hukukunun diplomasiyle çarpıştığı nadir bir dosya haline geldi.

DİPLOMATİK MAL MI

İstanbul 20. Asliye Hukuk Mahkemesi’ndeki dosya, klasik bir tapu iptali davası olmaktan çıktı. Yargılamanın merkezinde artık şu soru var: Bu taşınmaz özel mülk mü, yoksa diplomatik bir devlet malı mı? Bu sorudan önce duruşmanın seyrine 18 yıllık yargılama sürecine bakmak gerekiyor. Dava dosyasına göre bakın şöyle: Yalının geçmişi 19. yüzyıla uzanıyor. Osmanlı döneminde yabancı devletlerin doğrudan taşınmaz edinmesi yasaktı. Bu nedenle tapu, bedelin tamamı ve gayrimenkule ilişkin tüm ödemeler Rus devleti tarafından yapılmış olmasına karşın dönemin durumu nedeniyle Rus diplomatı Nikola İsveçin adına tescil edildi.

RUS SEFARETİ İBARESİ

Nitekim Nikola İsveçin bu paranın kendisi tarafından ödenmediğini ve Rus devleti tarafından ödendiğini 1912 tarihli Evkaf Mahkemesi kararına konu duruşmada ifade ve kabul etti, fiili kullanımın başından itibaren Rus diplomatik misyona ait olduğunu söyledi.1912’de Evkaf Mahkemesi kararı ve padişah onayıyla taşınmaz diplomatik tahsis statüsüne alındı. Kullanım Cumhuriyet döneminde de değişmedi. Osmanlı ve Cumhuriyet arşivlerinde taşınmaz “Rus Sefareti” ve “konsolosluk villası” olarak yer alıyor. Tapu bir isimdeydi ama kullanım devletteydi.

UYUŞMAZLIK NEREDE BAŞLADI

 Bu dava neden ve nasıl başladı? Uyuşmazlık 2008 yılında başladı. Tarabya’da yapılan kadastro çalışmaları sırasında Hazine, tapuda malik görünen Nikola İsveçin’in mirasçısız öldüğü iddiasıyla dava açtı ve taşınmazın devlete intikalini istedi.

 Mirasçılar nasıl ortaya çıktı? Uzun yıllar boyunca Rus diplomat olan İsveçin’in mirasçısız öldüğü kabul edilirken, 2010’lu yıllarda Fransa’da yaşayan bazı kişiler Fransız makamlarından alınmış belgeleri dayanak göstererek Rusya vatandaşı olan İsveçin’in mirasçıları olduklarını ileri sürdü. Yaklaşık bir asır sonra farklı bir ülkeden farklı ülkenin belgeleriyle ortaya çıkan kişilerin gerçek mirasçı olup olmadığı ve diplomatik tahsisli bir taşınmazda miras yoluyla özel mülkiyet doğup doğmayacağı tartışmalı durumda.

 Rusya ne talep ediyor? Rusya Federasyonu taşınmazın bedelinin Rus devleti tarafından ödendiğini, yaklaşık 150 yıl boyunca diplomatik amaçla kullanıldığını ve İsveçin’in yalnızca emanetçi sıfatıyla hareket ettiğini savunarak, tapu iptali ve kendi adına tescil talep ediyor.

SULTAN 2. BAYEZİD VAKFI

 Vakıflar nasıl dahil oldu? Vakıflar Genel Müdürlüğü, taşınmaz üzerinde Sultan II. Bayezid Vakfı’na ait bir şerh bulunduğunu ileri sürerek hak iddiasında bulundu. Yıllar içinde açılan bu davalar, İstanbul 20. Asliye Hukuk Mahkemesi dosyasında birleştirildi.

 Yerel mahkeme ne karar verdi? İstanbul 20. Asliye Hukuk Mahkemesi, Adalet ve Dışişleri Bakanlıklarına yazılan kapsamlı müzekkerelerin cevapları ve istenen görüşler gelmeden, mirasçıların gerçek mirasçı olup olmadığına dair yapılan incelemelerin sonucunu beklemeden yargılamayı tamamladı ve tapuyu İsveçin mirasçılarına verdi.

 Yerel mahkeme kararı neden bozuldu? İstanbul 20. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 30 Ocak 2025 tarihli kararı, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi tarafından 26 Eylül 2025 tarihli karar ile bozuldu. İstinaf, diplomatik statü ve karşılıklılık araştırılmadan, yazılan müzekkerelerin cevabı gelmeden, mirasçıların gerçek mirasçı olup olmadığı araştırılmadan, tarafların tüm taleplerine ilişkin deliller toplanmadan hüküm kurulamayacağına karar verdi. Yerel mahkeme kararını usulden kaldırdı. Yeniden yargılama yapılması için dosya tekrar İstanbul 20. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne gönderildi.

DURUŞMA ŞUBAT AYINDA

- 9 Aralık 2025’teki  duruşmada ne oldu? İstinaf mahkemesinin yerel mahkeme kararını kaldırmasının ardından 9 Aralık 2025’te dava yeniden görüldü. Duruşmada, Rusya Federasyonu’nun eski avukatı ve mirasçı olduğunu iddia eden kişiler arasındaki taşınmaz satış vaadi sözleşmesine ilişkin talepler gündeme geldi. Mahkeme, bu sözleşmenin mevcut tapu iptali ve tescil davası bakımından usulen delil niteliği taşımadığı ve davanın esasını etkilemeyeceği gerekçesiyle talepleri reddetti.

- Şubat ayındaki duruşmada ne olabilir? Mahkeme, şubat ayındaki duruşmada yalı özel miras mı, devlete ait diplomatik taşınmaz mı sorusuna vereceği yanıtla diplomatik taşınmazların hukuki rejimini de belirleyecek.