Pekin zirvesinden birkaç not

* İKİ FARKLI KİŞİLİK: Donald Trump zengin bir emlakçının varlık içinde büyümüş oğlu. Şi Cinping ise Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurucu lideri Mao Zedong’a karşı duruşundan ötürü hapis yatan bir muhalifin oğlu. Trump, ayağındaki topuk dikeni nedeniyle Vietnam Savaşı’na gitmeyen, Şi ise Komünist Parti’de itibar kazanmak için askeriyede görev almaya gönüllü olan bir isim.

* TRUMP, Şİ’YE HAYRAN: Uluslararası siyasette Şi, Trump’tan daha kıdemli. 2013’ten bu yana Çin’in başında ve anayasal değişiklik sayesinde ömür boyu bu görevde kalabilir. İki liderin yolları ilk kez 2017 yılında kesişiyor. O zamandan beri Trump, Şi’yi “Harika bir lider” diye övüyor. Trump ne kadar yakınsa, Şi Cinping o kadar mesafeli. Trump ne kadar konuşkansa, Şi o kadar kapalı kutu.

* HEDEFLERİ BENZER: İki liderin sloganları da hedefleri de benzer. Trump, ABD’yi Yeniden Büyük Yapmayı (MAGA) vaat ediyor. Çin lideri de ekonomik kalkınmayı, siyasi bir etkiye dönüştürüp yeni süper güç olma vizyonu sunuyor. O da Çin’i yeniden büyük yapmayı vaat ediyor. Soğuk Savaş sonrası ABD, tek kutuplu bir dünyanın başını çekerken gelinen noktada artık Pekin’in olası reaksiyonlarını hesaba katmadan plan yapamıyor.

* EN BÜYÜK TİCARET ORTAKLARI: ABD Ulusal Güvenlik Belgeleri’nde Çin yıllardır Washington’ın ‘tek ciddi rakibi’ olarak gösteriliyor. Pekin için ABD bir numaralı pazar. Çin, ABD için de Kanada ve Meksika’dan sonra 3 numaralı ticaret ortağı. İki ülke aynı zamanda dünyanın en büyük ticaret ortakları. Dolayısıyla birinin krize girmesi diğeri için büyük artçı şoklar demek.

* TİCARET SAVAŞI ASKIDA: Donald Trump’ın yeniden iktidara geldiği 2025’te gümrük vergisi savaşları, Pekin’in nadir toprak elementlerine dair ihracat kısıtlamalarını askıya alması ve uyuşturucu imalatında kullanılan fentanil hammaddelerinin ticaretini sıkılaştırmasıyla biraz durulmuşa benziyor. Trump’ın ziyaretinin ana hedeflerinden biri ABD ekonomisine destek atacak anlaşmalar yapmak. Çin’e kapıları açma çağrısı yapması bu nedenle.

* CEO’LAR DA HEYETTE: ABD heyetindeki isimler de dikkat çekiyor. Dışişleri ve Savunma Bakanları’nın yanı sıra Apple CEO’su Tim Cook, Tesla’nın sahibi Elon Musk, yapay zekâ işlemcilerini üreten Nvidia’nın yöneticisi Jensen Huang’un da aralarında bulunduğu girişimcilerle Pekin’e çıkarma yapıyor. Trump, Nvidia’nın süper güçlü bazı çipleri Çin’e satmasına sınırlama getirmişti. Nvidia’nın son anda heyete katılması yapay zekâ konusunda da pazarlığa işaret ediyor.

* İRAN KRİZİ: Trump’ın 9 yıl sonra Pekin’e yaptığı ilk ziyaret, İran’da kırılgan ateşkesin ve küresel ekonomiyi rehin alan Hürmüz krizinin gölgesinde gerçekleşiyor. İran petrolünün en büyük müşterilerinden olan Çin’in krizden olumsuz etkilenmesi beklenirken, Pekin devasa akaryakıt depoları ve yenilenebilir enerjiyle darboğazı kontrol etmeye çalışıyor. Ancak savaşın uzaması Çin ekonomisi için kriz, ABD için de hayat pahalılığı anlamına gelebilir. Dolayısıyla Trump, Tahran’ın ikna edilmesi konusunda Çin’den destek umuyor.

* YİNE TUKİDİDİS: Tabi Çin açısından en kritik başlık, Pekin’den tek taraflı bağımsızlık ilan etmiş olan Tayvan’ın geleceği. Trump ile ikili görüşmede Tayvan krizinin yanlış yönetilmesi halinde iki ülke ilişkilerinin son derece tehlikeli bir hal alabileceği uyarısı yapan Şi, bir kez daha birlikte ‘Tukididis tuzağını aşabilir miyiz’ diye soruyor.

* ANTİK YUNAN’DAN UYARI: ‘Tukididis tuzağı’ kavramının fikir babası Amerikalı Prof. Graham Allison. Antik Yunan’da yükselişe geçen Atina ile Spartalılar arasında 30 yıl süren mücadeleyi kaleme alan Atinalı tarihçi Tukididis’in eserinden yola çıkan Allison’ın 2017 yılında yayınladığı kitabında yer alan tezi yükselen bir gücün (Çin), egemen olan bir gücü (ABD) yerinden etmekle tehdit etmesi halinde çatışma doğuracağını öne sürüyor.

* İLK KEZ KULLANMIYOR: Felsefi tartışmaları sevdiği bilinen Çin lideri, ABD ile ilişkilerde ‘Tukididis tuzağına’ sık sık gönderme yapıyor. Şi, ABD ile barışın sağlanması bağlamında bu tezi yinelerken Çinli yetkililer, Washington’ın Pekin’in ‘yükselen güç’ olduğunu kabul etmesi gerektiğinin de altını çiziyor. Öyle ki Pekin’in bu teze dair ilgisi karşısında Harvardlı Allison, 2017’de Beyaz Saray’da Trump’ın o zamanki ekibine eski Yunan ve ‘Tukididis’ dersi veriyor. Muhtemelen yeni ekip de Şi’nin bu çok sevdiği teze hazırlıklı gitmiştir.