Karadeniz’de ateşkes kritik

Hürmüz krizi petrol fiyatlarını kırılgan hale getirirken, Rusya’nın Ukrayna limanlarına uyguladığı abluka ve Karadeniz’deki karşılıklı saldırılar seyrü sefer güvenliğini tehlikeye atarken dünyayı yeni bir tahıl krizi riskiyle karşı karşıya bırakıyor.

GERİLİM HIZLA ARTTI

MALÛM 2022’de Rusya’nın yine Ukrayna limanlarına abluka uygulaması üzerine Türkiye ve Birleşmiş Milletler’in aracılığıyla Karadeniz Tahıl Koridoru hayata geçirilmişti. Ancak bir yıl sonra uzlaşma çökmüştü.Ukrayna ise Karadeniz’de kıyıya daha yakın kuzeybatı hattını kullanarak Türkiye Boğazları üzerinden hububat ihracatını sürdürmüştü.

Gelinen noktada ise yaklaşık son iki üç aydır Karadeniz’de savaş tehlikeli bir şekilde tırmanıyor. Ukraynalı yetkililere göre geçen iki ayda Ruslar en az 50 yük gemisine dron ya da füze saldırısı düzenledi, 30’dan fazla sivil hayatını kaybetti. Bu dönemde Türk sahipli en az üç gemi de bu çapraz ateşin hedefi oldu.

UKRAYNA DA SALDIRIYOR

UKRAYNA da Rus hedeflerine, enerji altyapısı ve petrol tankerlerine saldırı düzenliyor. Ukraynalı yetkililere göre son haftalarda Rusya’nın yaptırımlardan kaçmak için kullandığı ‘gölge filosu’ dahil 200’den fazla gemi ve tankere dron saldırıları gerçekleştirildi. Son olarak salı akşamı Ukrayna, Rusya’nın Karadeniz’in kuzeydoğusundaki Novorossiysk askeri üssünü hedef aldığını duyurdu.

Ukrayna lideri Volodimir Zelenski, bu saldırıda yerli imkânlarla üretilen 15 ayrı silah sistemini (turbo motorlu İHA’lar, füze ve insansız deniz araçları) ilk kez bir arada kullandıklarını duyurdu. Zelenski, iki Rus fırkateyniyle bir çıkarma gemisi, bir korvet ve diğer araçların da isabet aldığını öne sürdü. Rusya ise hava operasyonunda bir tahıl filosunun da vurulduğu, 8 yaşındaki bir çocuğun hayatını kaybettiğini, 60 apartmanın zarar gördüğünü belirtti.

Aslında iki tarafın da amacı birbirinin askeri, enerji ve ticari hedeflerine azami hasarı verip karşı tarafı uzlaşmaya zorlayıp masada mümkün olan en büyük faydayı sağlamak.

TAHILA ÇIKIŞ ARANIYOR

KARADENİZ’de artan bu saldırganlık dünyayı da yakından ilgilendiren bir hal alıyor. İran nasıl Hürmüz’ü ekonomik bir silaha çevirip petrol fiyatlarının kırılgan bir hal almasını sağladıysa Rusya’nın Ukrayna tahılına Karadeniz’e çıkma imkânı tanımaması, Kiev’in tahıl silolarına saldırısı hububat fiyatlarında olası bir artışı gündeme getiriyor.

Nitekim Reuters Ajansı’na konuşan Ukraynalı çiftçiler, ambarların buğdayla dolu olduğunu, sevkıyatın aksadığını, eylülde mısır hasadı olduğunda ürünü koyacak yer bulamayacaklarını söylüyor.

Elde kalan buğday Avrupa’ya Tuna Nehri ya da demiryolu ile yollanabilir mi, araştırılıyor. İklim krizi yüzünden Tuna’nın suları hâlâ taşımacılığa elverişli mi? Uygun olsa bile daha pahalı bir seçenek.

Ayrıca tahıl paraya çevrilemezse gelecek yıl için ekim yapmama ihtimalinin artması zincirleme bir riski tetikleyebilir.

YENİ MÜZAKERE UMUDU VAR MI

UKRAYNA lideri Zelenski iki hafta önce Beyaz Saray’da ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmüştü. Ukrayna şehirlerini korumak için ABD’den daha fazla Patriot savunma füzesi isteyen Zelenski eli boş dönmüş, ancak Rusya’ya daha cesur saldırılar noktasında olur aldığı iddia edilmişti.

MORATORYUM ÇAĞRISI

Karadeniz’de saldırıların arttığı bir ortamda geçen cumartesi AA Editör Masası’na açıklamalarda bulunan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Ukrayna’nın talebi üzerine Karadeniz’de gerilimi düşürmeye yönelik moratoryum (karşılıklı olarak saldırıların askıya alınması) önerisinin Rus tarafına iletildiğini söylemişti. Bu konuda Kremlin’den kamuoyuna açık resmi bir yanıt gelmiş değil.

Ayrıca Ukrayna’nın ABD tarafına da olası bir anlaşmaya zemin hazırlamak için yeni bir barış teklifi sunduğu da biliniyor. Rusya’nın ise Ukrayna’da ilhakını açıkladığı 4 bölgede egemenliğinin kabul edilmesi ısrarı, olası bir pazarlığı zora sokuyor.

ABD DEVREYE GİRER Mİ

Öte yandan ABD Başkanı Trump’ın iki arabulucusu Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’in önümüzdeki günlerde hem de Ukrayna’nın Rusya’dan bağımsızlığının 35’inci yılını kutladığı günlerde Kiev’de olması bekleniyor.

İran kriziyle Ukrayna savaşını geri plana atan ABD’nin müzakere için zemin arayacağına dair iddialar da sözkonusu. İki tarafın verdiği ağır can kayıpları, altyapılara yönelik büyük yıkım, Karadeniz’de artan ticari riskler Ukrayna-Rusya hattında ateşkesi her zamankinden daha öncelikli hale getiriyor.