Bu savaş ne zaman bitecek

SÜLEYMANİ’NİN ÖLDÜRÜLMESİ

- Şimdi biraz geçmişe gidelim. 2015’de dönemin ABD Başkanı Barack Obama, İran ile nükleer anlaşma yaptığında buna tepki gösterenlerin başında İsrail gelmişti. İsrail o zamandan beri İran’ın nükleer programının sonlandırılması için kampanya yürüttü. Obama’dan sonra Trump iktidara geldiğinde, 2020’de selefinin anlaşmasını ‘en kötü anlaşma’ diye kötüleyerek mutabakattan çıktı.

- İran’a yönelik yaptırımlar geri dönerken, Tahran’da mutabakata uymayarak nükleer zenginleştirmeye devam etti.

İran bu arada Irak’tan Suriye’ye Yemen’den Lübnan’a vekil güçleriyle nüfuzunu giderek arttırdı.

- İran’a karşı ilk büyük saldırı yine Trump’ın ilk döneminde yapıldı. Ortadoğu’daki İran yapılanmasının mimarı sayılan Devrim Muhafızları’nın Kudüs Gücü’nün komutanı Kasım Süleymani, 2020’de Bağdat’ta İHA ile düzenlenen saldırıda öldürüldü.

İSRAİL’İN YOĞUN BASKISI

- Hamas’ın 8 Ekim 2023’te İsrail’e baskın düzenlemesi ise İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve aşırı sağcı ortaklarına inanılmaz bir gerekçe sundu. İsrail, Gazze, Irak, Yemen gibi ülkelerde İran ile bağlantılı vekil güçlere darbe üzerine darbe vurdu. Ama asıl hedefte hep Tahran’daki molla rejimi vardı.

- Geçen haziranda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik yürüttükleri 12 Gün Savaşı’nda hedef, nükleer tesisler, füze rampaları ve Devrim Muhafızları’nın bazı unsurlarıyla sınırlı kalırken bu yine Netanyahu ekibine yetmedi.

- 7 kere Trump’a giderek Beyaz Saray’ın kapısını aşındıran Netanyahu, arkasına aldığı ABD’li siyasi figürlerin de desteğiyle belli ki ABD Başkanı’nı ikna etti. Ve geçen cumartesi günü aylardır tartışılan savaş başladı.

TRUMP’IN HEDEFİ NE

- Peki Trump’ın İran’daki hedefi ne? İlki İran’ın nükleer programı ve balistik füze kabiliyetini yerle bir etmek. İkincisi rejim değişikliği. Ancak Trump’ın son günlerde ‘rejim değişikliği’ni pek dillendirmediğini de görüyoruz. Hem Trump hem Netanyahu yaptıkları ilk açıklamalarda rejimi devirmek için halkı harekete geçmeye çağırıyordu. Ancak hali hazırda İran’da kitlesel gösteriler olduğuna dair gelen haberler yok.

SAVAŞ NE KADAR SÜRER

- Savaşın süresiyle ilgili çeşitli öngörüler var. Trump, 4-5 hafta sürebileceğini, ancak uzayabileceğini de söylemişti. İsrail basınına göre İsrail’in yoğun hava saldırıları 1-2 hafta sürebilir. Öte yandan anketlere göre ABD halkı ne bu savaşı, ne de askerin kara harekâtı düzenlemesini istiyor.

- Dolayısıyla Trump’ın alacağı kararın şekillenmesinde seçmen tepkisi, Hürmüz Boğazı’nın kapanması sonrasında yaşanması muhtemel ekonomik krizin boyutu, müttefik ülkelerin baskısı ve İran’dan gelebilecek uzlaşı arayışı etkili olabilir.

- Trump bir ara İran’da en iyi seçeneklerden birinin Venezuela formülü olabileceğini ima etmişti. Venezuela’da Nicolas Maduro’nun ABD’ye kaçırılması sonrasında Trump liderliği, Maduro’nun geride kalan ekibinin ülke yönetiminde kalmasına izin vermişti. Benzer bir çıkış İran için de bulunabilir mi?

ÇIKIŞ İÇİN ZAMAN DARALIYOR

- ABD yönetimi, bu durumda İran dini lideri Ayetullah Hamaney ve komuta zincirindeki önemli isimlerin öldürülmesi ve Devrim Muhafızları’nın savaş yeteneğine vurulan darbeyi bir başarı olarak sunarak bir çıkış yolu deneyebilir.

- Ancak İsrail’in kati bir şekilde rejim değişikliğinde ısrarcı olması, Kürtlerin silahlı mücadeleye katılmaya zorlanması hem İran’ı hem de komşu ülkeleri daha fazla yorabilecek bir tablo ortaya çıkarabilir. Libya, Irak, Suriye krizlerinde silahlı mücadelelerin, iç savaşların ülkeleri nasıl yıprattığını hep birlikte gördük. Ayrıca 90 milyonluk nüfusuyla İran diğerlerine göre çok daha büyük, katmanlı bir ülke.

- ABD ve İsrail, İran’ı bombalamaya devam ederken İran da ‘Ben yanarsam bölgeyi yakarım’ stratejisiyle petrol üreticisi Körfez ülkelerini rehin alırken taraflar bölge ülkelerinin bu savaşı istemediğini de bilmeli.

- İran’da kentlerin yerle bir edilmesi, üretimin durması, gıda sıkıntısı; insani bir kriz tetikleme riskiyle, komşu ülkeleri ve muhtemelen Avrupa’yı yeni bir göç baskısıyla karşı karşıya bırakacaktır.

- Ayrıca hem ABD, hem İsrail, hem de İran’daki bazı dini fanatiklerin bu çatışmayı birtakım dini semboller üzerinden kıyamet savaşı olarak lanse etmeye çalıştıkları da sır değildir. Suriye ve Irak yeni yeni toparlanırken İran bölgede yeni bir bataklığa dönmemelidir. Fanatizm yerine aklı selim galip gelmelidir.