2025 yılının devredeni çok

GAZZE’DE ATEŞKES

7 Ekim 2023’te Hamas baskınıyla başlayan ve İsrail’in kanlı müdahalesiyle devam eden Gazze krizi yılın en zorlu başlıklarından biriydi. İsrail’in Hamas’ı teslim olmaya zorlayacağı hesabıyla Gazze Şeridi’ni abluka altına alarak yüzbinlerce insanı açlığa mahkûm etmesi bir yandan uluslararası tepkileri tetiklerken bir yandan da ateşkes çağrılarını beraberinde getirdi.

ABD Başkanı Trump’ın da İsrail’e baskısı, Türkiye ve Katar gibi ülkelerin de devreye girmesiyle savaşın 733’üncü gününde nihayet ateşkes sağlanabildi.

İKİNCİ AŞAMA SANCISI

ANLAŞMAYA göre Hamas’ın elindeki son rehinenin de teslim edilmesiyle ikinci aşamaya geçilmesi gerekiyor. Hamas, henüz çatışmalarda öldüğü tahmin edilen son rehine, İsrailli güvenlik görevlisi Ran Gvili’yi teslim etmiş değil.

Ayrıca planın ikinci aşamasında göreve başlayacak Uluslararası İstikrar Gücü konusunda henüz bir netliğe varılamadığı anlaşılıyor.

İsrail, Hamas’ın silahsızlandırılmasını şart koşarken Arap ülkeleri Hamas ile karşı karşıya gelme riski nedeniyle Gazze gücü için bir taahhüt altına girmekten uzak duruyor. İsrail, Türk askerinin Gazze’de görev almasını ise reddetmeyi sürdürüyor.

Öte yandan pazartesi günü İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile Trump’ın Florida’da yapacakları görüşmede ikinci aşamaya geçiş konusunda ilerleme olabileceği beklentisi de söz konusu.

UKRAYNA ÇIKMAZI

TRUMP, ocak ayında göreve başlamadan Ukrayna meselesini 24 saatte çözebileceğini öne sürmüştü. Lakin hesabı tutmadı. Gelinen noktada Ukrayna’nın oluruyla hazırlanmış 20 maddelik bir plan tartışılıyor. Toprak tavizinin nasıl olacağı, Ukrayna topraklarında bulunan Rus işgali altındaki Zaporojye nükleer santralının kimde kalacağı, nasıl işletileceği çözülmüş değil.

Rus lideri Vladimir Putin, masada ya da sahada hedeflerine ulaşacaklarını söylerken Ukrayna’yı Rusya ile arasında tampon olarak gören Avrupa da Kiev ordusunu destekleme için kaynak arayışını sürdürüyor.

BATI’DA EKSEN KAYMASI

UKRAYNA kriziyle birlikte Transatlantik çatlak da daha bir görünür oldu.

ABD’nin süper güç olduğu tek kutuplu siyasi düzenden ABD, Çin, Rusya, Hindistan gibi nükleer güçlerle Brezilya, Güney Afrika, Türkiye gibi bölgesel güçlerin öne çıktığı bir sisteme geçişle ilgili süreç devam ederken Trump Yönetimi, Avrupa’nın güvenlik yükünü daha fazla taşımak istemediği mesajı verdi. Avrupa’ya ‘Rusya tehdidi karşısında kendi başının çaresine bak’ dedi bir anlamda.

EKONOMİK İLİŞKİLER ÖNEMLİ

EMLAK milyarderi Trump, uluslararası ilişkilerde de iş adamı profilini önceledi. Trump’ın kendisi gibi emlak milyarderi ve arabulucusu Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner, aynı zamanda hem Ukrayna, hem Gazze pazarlıklarının içinde yer alırken ABD Yönetimi ile iyi ilişkiler isteyen ülkeler de Washington ile yeni dönemde ticari ve yatırım taahhütlerinde el yükselttiler.

TÜRKİYE-ABD İLİŞKİLERİ

2025 Türkiye-ABD ilişkileri açısından ilişkilerin Biden yönetimine göre rayına girdiği bir yıl oldu. Suriye’de Esad rejiminin devrilmesi sonrasında Ahmed Şara yönetiminin desteklenmesi konusunda ABD Yönetimi, Ankara ile aynı çizgide yer aldı.

Eylül ayında Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ı Beyaz Saray’da ağırlayan Başkan Trump, çeşitli vesilelerle sık sık Erdoğan’a duyduğu saygıyı ifade etti. Yeni yılda da iki ülke arasında Gazze, Suriye, Ukrayna ve F-35’e geri dönüş gibi başlıklarda görüşmelerin süreceğini öngörebiliriz.

AB İLE İLİŞKİLER

TÜRKİYE-AB ilişkileri açısından ise durağan bir yıldı. Her ne kadar liderler seviyesinde görüşmeler olsa da Avrupa Birliği, Türkiye’ye karşı aday ülke yerine önemli bir partner ülke perspektifiyle yaklaşmaya devam etti. AB, Rusya tehdidi karşısında SAFE adını verdiği 150 milyar dolarlık savunma ve silahlanma projesi için düğmeye basarken Kıbrıs Rum Kesimi ve Yunanistan’ın itirazları nedeniyle Ankara’yı dışlayan bir çizgide kalmayı şimdilik tercih etti.

2025’e veda ederken ana hatlarıyla bir çerçeve vermek istedim. Mesela 12 gün süren İsrail-İran kapışması da önemli bir krizdi, yeni yılda da izdüşümleri olabilir.

Ez cümle, 2025 kolay bir yıl değildi, yeni yıla da devredeni çok.

Umalım ki yeni yıl güzel olsun. Sağlık, mutlulukla nice yıllara...