10 maddede Suriye’nin birinci yılı

- GERİ DÖNÜŞLER SÜRÜYOR: BM Mülteciler Yüksek Komiserliği rakamlarına göre bir yılda yaklaşık 550 bini Türkiye’den olmak üzere yurtdışında yaşayan bir milyondan fazla Suriyeli mülteci ülkelerine geri döndü. Suriye içinde de yerinden olmuş 2 milyondan fazla kişi hasar görmüş olsa da memleketlerine dönmeyi tercih etti.

- BİRÇOK ZORLUK: Esad’ın devrilmesiyle Ortadoğu’daki jeopolitik dengeler de değişirken Şam Yönetimi, bir yandan Alevi, Hıristiyan, Kürt, Dürzi gibi farklı azınlık gruplarıyla uzlaşma sağlamaya çalışırken toprak bütünlüğünün korunması, demokratik ve çoğulculuk temelinde işler bir siyasi sistem oluşturulması anlamında başta Türkiye ve ABD’den de destek buluyor. Ancak Şam, azınlıklarla henüz bir uzlaşma zemini sağlayamadığı gibi bir yandan da ülkenin güneyinde işgalini genişleten İsrail tehdidiyle de baş etmek durumunda kalıyor.

- İSRAİL İŞGALİ: Esad sonrasında Golan Tepeleri’nin Suriye tarafını da güvenlik iddiasıyla işgal eden İsrail, Şam ile olası bir çatışmasızlık anlaşmasına ise hevesli durmuyor. İsrail, Şam’ın güneyinin silahsızlandırılmış bölge olmasını isterken Şara yönetimi, 1974 tarihli çatışmasızlık anlaşması uyarınca İsrail ordusunun Aralık 2024’te bulunduğu sınır hattına geri dönmesini talep ediyor.

- TRUMP’IN DESTEĞİ: Güçlü liderler ile çalışmayı sevdiği bilinen Trump, Şara’ya da ülkeyi düzlüğe çıkarması için şans verilmesini destekliyor. Bu bağlamda hafta arasında Şara tarafından kabul edilen ABD’nin Ankara ve Şam Temsilcisi Tom Barrack’ın 10 Kasım’da Oval Ofis’te çekilmiş Trump ve Şara fotoğrafını hediye etmesi manidardı. Trump’ın kendi el yazısıyla “Ahmed, büyük bir lider olacaksın ve ABD yardım edecek” diye not düşmesi de Washington’ın desteğini gösteriyordu.

- NETANYAHU’YA UYARI: Yine hafta başında Truth Social’dan paylaşım yapan ABD Başkanı, “İsrail’in Suriye ile güçlü ve samimi bir diyaloga sahip olması, Suriye’nin müreffeh bir ülkeye dönüşmesini engelleyecek hiçbir şey olmamalı” yolundaki paylaşımı İsrail’i ender de olsa uyaran bir tondaydı. Bu paylaşım sonrası İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’yu arayıp onu yeniden Beyaz Saray’a çağıran Trump’ın Gazze’nin yanı sıra Suriye dosyasını da masasında tuttuğu anlaşılıyor.

- SDG İLE UZLAŞMA YOK: Suriye’de güçlü bir komşu istemeyen ve istediği vakit sınır ötesi operasyonlarla bölgeyi Şam’a karşı kullanma çabası içinde olduğu yolunda yorumlar yapılan İsrail’in aynı zamanda Kürt ve Dürzi kartını elinde tutmak istediği de konuşulanlar arasında. 10 Mart’ta Şara ile terör örgütü PKK’nın uzantısı SDG elebaşı Mazlum Abdi’nin Şam’da el sıkışmasına rağmen mutabakatın uygulanması konusunda ilerleme sağlanabilmiş değil.

- ADEM-İ MERKEZİYETÇİLİK TALEBİ: Şam yönetimi, ABD tarafından terör örgütü DEAŞ ile mücadele için eğitildiği söylenen SDG’nin silah bırakıp Suriye güvenlik ve ordu yapısına entegre olmasını talep ederken karşı taraf birlikler halinde rejime dahil olma gibi bir öneri getiriyor. Ayrıca siyasi otoritenin Şam’da toplandığı merkezi bir yapı yerine yerel yönetimlerin büyük yetki sahibi olduğu adem-i merkeziyetçi bir yönetim biçimi konusundaki taleplerini sürdürüyor.

- EKONOMİK KRİZ: Savaş sonrası tam bir enkaz devralan Şam Yönetimi bir yandan da ekonomik kaynak ve yatırım arayışında. Halep, Şam kırsalı, Humus en çok yıkım gören bölgelerin başında gelirken Dünya Bankası raporlarına göre yeniden inşa için ortalama 216 milyar dolarlık kaynak gerekiyor. Yaptırımların hafifletilmesi yatırım umudunu arttırırken milyonlarca mültecinin geri dönebilmesi için de Suriye’nin yeniden yaşanabilir, temel ihtiyaçları karşılayabilen, güvenli bir ülke olması gerekiyor.

- ŞAM’IN ZOR SINAVI: Şara yönetimiyle Suriye yıllar sonra uluslararası topluma geri dönerken bir yandan da aynı anda İsrail tehdidi, işler bir siyasi yapı oluşturmak, toplumsal uzlaşma, ekonomik kriz ve yeniden inşa gibi birçok zorluğun üstesinden gelmeye çalışıyor. İlk yılın yeni Şam rejimi için kolay olmadığını söylemek mümkün, ancak Suriye’nin çoğulcu, kapsayıcı, demokratik bir anayasal düzene oturup Esad rejiminin düştüğü hatalardan uzak durması komşu Türkiye açısından da son derece önem taşıyor.