Türkiye’nin kelebekleri kayıt altında

Bunlara son yıllarda ‘Süleyman’ın Kaplanı’, ‘Sözen’in Yalancı Bakırı’, ‘Ali Bali’nin Çokgözlüsü’ gibi yeni keşfedilen kelebek türleri eklenmiş.

2010 yılında kelebek fotoğrafçıları ve gözlemcileri için bir paylaşım platformu olarak kurulan www.trakel.org üyelerinin katkıları ve gönüllü bir ekibin özverili çalışmasıyla ortaya çıkan kaynak eser, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından ‘Trakel – Türkiye’nin Kelebekleri’ adıyla yayımlandı.

Trakel çatısı altında 1700’den fazla doğaseverin birikimleriyle katkıda bulundukları kitapta 2 bin fotoğrafla kelebeklerin adları, tür özellikleri, hangi bölgede görüldükleri, boyları, renkleri bütün detaylarıyla gösteriliyor.

Kitap, narin yapıları, renkleri, uçuşları, tırtıldan kelebeğe dönüşüm süreçleri ve kelebek olarak geçirdikleri kısa zaman dilimiyle sanatın, edebiyatın, modanın ve felsefenin esin kaynağı olmuş pulkanatlıların ülkemizde görülen 370 türünü yakından tanıtıyor.

VATANDAŞ BİLİMİ İLE BAŞARILDI

Türkiye’nin en ücra köşelerine kadar gidilip fotoğraflanarak 370 türü kayıt altına almak biliminsanları için çok uzun sürelere yayılacak bir çalışma gerektiriyor. Böylesine bir çalışmanın ortaya çıkmasında ‘vatandaş bilimi’ denilen önemli bir imece yönteminin katkısı çok büyük.

Özellikle doğa bilimlerindeki araştırmalara katkı sağlamak amacıyla giderek yaygınlaşan bu yaklaşım, günümüzde dünyanın dört bir yanında yürütülen binlerce projeye milyonlarca kişinin aktif olarak katkı sunmasını sağlıyor. Halkın bilimsel çalışmalara katılımı olarak tanımlanabilecek bu yöntemle halk ile biliminsanlarının bilimsel bilgi üretmek için işbirliği yapması sağlanıyor.

Düzenli gözlem yapan, zaman ayıran ve çalışmalarını ciddiyetle sürdüren kelebek ve kuş gözlemcileri ya da fotoğrafçıları, edindikleri deneyimle birçok doğa bilimcisi kadar başarılı biçimde tür teşhisi yapabiliyor. Vatandaş bilimi projeleriyle biliminsanlarının kendi başlarına elde edemeyeceği miktarda veri elde edilebiliyor.

Kelebekler, karizmatik yapıları, gözlemlenmelerinin görece kolay olması ve yaygın ilgi görmeleri nedeniyle vatandaş bilimi çalışmalarının en başarılı uygulama alanlarından birini oluşturuyor.

2010 yılında kurulan www.trakel.org sitesi 1700 doğaseverin kelebek kayıtlarına ev sahipliği yaparken diğer taraftan da kelebekler üzerine yapılan pek çok bilimsel çalışma için veri tabanı oluşturdu. 81 ilden yaklaşık 120 bin fotoğraf karesi tür sayfalarında yer alırken, bu kelebeklerin tanımına yönelik tanı kartları ve türlerin tamamının tanışıldığı foto forum ile kendi içerisinde bir öğrenme habitatı oluşturdu. ‘Türkiye’nin Kelebekleri’ bu paylaşımların bilimsel emek ile harmanlanmış bir ürünü olarak ortaya çıktı.

HARFLERİN SESSİZ ZARAFETİ

ÖNDE gelen hat koleksiyonerlerinden biri Mehmet Çebi. İstanbul’a bir Hilye-i Şerif ve Tesbih Müzesi de kazandıran Çebi’nin koleksiyonundaki eserlerden oluşan ‘Sessiz Zarafet’ sergisi Tophane-i Âmire Kültür ve Sanat Merkezi’nde devam ediyor.

Sergide, farklı kuşaklardan sanatçıların celi sülüs, nesih, kûfi, makılî, celi divani, ta‘lik ve gubari gibi yazı türleriyle hazırladığı çağdaş hat ve hilye eserlerinin yanı sıra nadir malzemelerden işlenmiş tesbihler yer alıyor.

Proje direktörlüğünü Metehan Kaptan’ın üstlendiği serginin hat ve hilye bölümünde, geleneksel formlar renk, ölçek ve düzen bakımından farklı yaklaşımlarla ele alınıyor.

Mehmet Çebi, “Hat sanatı, sözü ölçüye ve güzelliğe kavuştururken tesbih eli, zihni ve gönlü aynı istikamette buluşturur. Her iki sanat da sabır, disiplin ve usta-çırak ilişkisiyle kuşaktan kuşağa aktarılan bir hafızaya dayanır. Hilye-i Şerif ise Hz. Muhammed’e duyulan sevginin hat sanatındaki en zarif ifadelerinden biridir. Yazıyı, anlam ve estetiği aynı levhada buluşturarak geleneğe ayrı bir derinlik kazandırır. Sessiz Zarafet’i hazırlarken bu köklü mirasın günümüz sanatçılarının elinde nasıl yaşamaya devam ettiğini göstermek istedik” diyor.

Geleneksel sanatların günümüz estetiğiyle buluştuğu Tophane-i Amire’nin yüksek kubbeleri altındaki sergiyi 29 Ağustos’a kadar ziyaret edebilirsiniz.