Peter Pan Sait Faik’e örnek olsun

Kraliçe Victoria’nın himayesi sayesinde dünyanın önde gelen çocuk hastanelerinden biri haline geldi. Bunda kraliyet ailesinin himayesinin yanı sıra hastaneye yapılan bağışların rolü oldukça büyüktü ve ünlü yazar Charles Dickens ilk bağışçılardandı.

1929 yılının Nisan ayında bir başka yazar hastaneye gelerek önemli bir bağışta bulundu. Hastanenin kaderini değiştirecek bu bağışı yapan kişi Peter Pan’ın yaratıcısısı İskoç oyun yazarı ve romancı Sir James M. Barrie’ydi. Hiç çocuğu olmayan Barrie, Peter Pan’ın her türlü yayın ve sahneleme haklarını çocukların tedavisi için sonsuza kadar devrederek miktarın açıklanmasını istemedi. O yıldan sonra bütün uyarlamalar, televizyon ve sinema gösterimleri, romanın baskıları hastanenin lisansı ile yapıldı. Peter Pan’ın telif gelirleri J.M. Barrie’nin 1937’deki ölümünden sonra da dünyanın en gelişmiş çocuk merkezlerinden birinin ana finansman kaynağı olmaya devam etti.

Sir James M. Barrie

Ancak o dönemin İngiliz telif yasasına göre yazarın ölümünden 50 yıl sonra eserler serbest kalıyordu. İngiliz hükümeti bu bağışın hastane için ne kadar önemli olduğunu görerek özel bir yasa çıkardı.1988 tarihli Telif Hakkı, Tasarım ve Patent Yasası’nın 301. Maddesi’ndeki değişiklikle, Great Ormond Street Hastanesi’ne İngiltere’de Peter Pan’dan sonsuza dek telif hakkı alma hakkı tanıdı. İngiliz telif hakkı süreleri daha sonra 1996 yılında Avrupa Birliği direktifiyle yazarın yaşam süresi artı 70 yıla uzatıldı. Great Ormond Street, eser üzerindeki tam telif hakkını bu yasa ile de devam ettirdi ve 2007’den sonra şartları tekrar uyguladı.

DISNEY’E BÜYÜK TEPKİ

İngiltere çıkardığı bu özel yasa ile kemoterapi gören, kalp nakli bekleyen çocukların umutlarını canlı tutarken Atlantik ötesinden bir itirazla karşılaştı. 1953 yapımı animasyon klasiğinden zaten yüz milyonlarca dolar kazanmış olan Disney şirketi bu karara uymayacağını açıkladı. Kamuoyundan öylesine büyük bir tepki yükseldi ki şirket sonunda geri adım atmak zorunda kaldı.

Bunun üzerine hastane 2015 yılında Amerika’da da dava açarak haklarının devam etmesi yönünde emsal bir karar çıkarttı.

Diarmuid Byron O’Connor tarafından tasarlanan Great Ormond Street Hastanesi’ndeki Peter Pan heykeli.

BÜYÜMEK İSTEYEN ÇOCUKLAR GİBİ OKUMAK İSTEYENLER DE DESTEKLENMELİ

SIR James M. Barrie’nin ölümsüz eseri Peter Pan’ın örnek telif hikayesi, ‘Default Finance’ adlı hesap tarafından yapay zekâ ile kurgulanarak sosyal medyada yayınlanınca yeniden gündeme geldi. Berry’nin kendi çocuğu yoktu ancak Peter Pan sayesinde yüz binlerce çocuğun hayatını kurtardı. Bu bağış onları hayata bağlayan Tinkerbell’in büyülü tozlarıydı adeta. Hiç büyümek istemeyen Peter Pan’ın aksine hayata tutunmaya çalışan, büyümek isteyen çocukların umudu oldu ve olmaya devam ediyor.

Bu hikâye bana Sait Faik Abasıyanık’ın telif haklarının geçen yıl dolması üzerine yaşananları hatırlattı.

Bilindiği gibi Sait Faik’in bütün telif gelirleri isteği üzerine annesi tarafından Darüşşafaka Cemiyeti’ne yetim çocukların eğitiminde kullanılmak üzere bağışlanmıştı. 2025’te vefatının üzerinden 70 yıl geçtiği için eserleri serbest kaldı. Artık isteyen kitaplarını basabilecekti. Ancak, Darüşşafaka’da eğitim gören çocuklar ne yazık ki o telif gelirinden yararlanamayacaktı. Pek çok yayınevi Sait Faik Abasıyanık’ın eserlerinin yeni basımlarını hazırlamış halde sürenin dolmasını bekliyordu. 2025’in ilk günü bu duruma dikkat çeken bir yazı yazdım. Bunun üzerine başta kitapların telif hakkını elinde bulunduran İş Bankası Kültür Yayınları olmak üzere hemen bütün yayınevleri satışlardan elde edecekleri gelirin bir bölümünü Darüşşafaka Cemiyeti’ne bağışlayacaklarını açıkladı.

İyi niyetle verilmiş sözlerdi bunlar. Keşke bizde de İngiltere’deki Peter Pan örneğinde olduğu gibi telif yasalarında özel düzenlemeler yapılarak bu tür kurumlara bırakılmış telif haklarının devamı sağlansa.

Büyümek isteyen çocuklar gibi okumak isteyen çocuklar da desteklenmeye devam etse.

Sait Faik Abasıyanık

DAHA GENÇ DAHA DİNAMİK

CONTEMPORARAY İSTANBUL tarafından genç sanatçıları öne çıkartan ve yeni bir koleksiyoner kitlesi yaratmayı amaçlayan CI Bloom’un beşinci edisyonu 15–19 Nisan tarihleri arasında Lütfi Kırdar Rumeli Salonu’nda gerçekleştirilecek.

Türkiye’nin farklı şehirlerinden galerileri, sanat inisiyatiflerini ve yeni nesil üretimleri bir araya getiren fuar; İstanbul’un kültür sanat sahnesindeki dinamizmi güçlendiren bir buluşma noktası olarak konumlanıyor.

Contemporary Istanbul Yönetim Kurulu Başkanı ve Kurucusu Ali Güreli, “Bugün sanat piyasasında asıl değişim, değer hiyerarşisinden çok erişim ve keşif üzerinden şekilleniyor; yeni koleksiyoner profili bu dönüşümü hızlandırıyor. CI Bloom, bu dinamikleri yakalayan ve Türkiye’de çağdaş sanatın en güncel üretimlerini görünür kılan önemli bir platform olarak öne çıkıyor” diye açıklıyor fuarın amacını ve özelliğini.

CI Bloom 15 Nisan’daki ön izlemenin ardından 18 - 19 Nisan tarihlerinde genel ziyarete açık olacak.

Contemporary İstanbul Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Rabia Bakıcı Güreli ve Contemporary İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı ve Kurucusu Ali Güreli.