Gülay Ergin Okay

Virüslerde mutasyon ne anlama geliyor?

15 Ocak 2021
Virüslerin çoğalması sırasında, bazen DNA veya RNA’larında nükleik asit düzeyinde değişimler meydana gelir. Bu değişikliklere "mutasyonlar" denir. Bir veya birkaç yeni mutasyona sahip bir virüs, orijinal virüsün "varyantı" olarak adlandırılır. Bazen bu yeni varyantlar ortaya çıktıktan sonra kaybolur, bazıları da devam eder.

Bir virüs ne kadar çok dolaşır ve çoğalırsa o kadar çok mutasyon oluşarak virüste değişikliğe neden olur. Bu değişiklikler bazen, orijinal virüse kıyasla ortamına daha iyi adapte olan bir virüs varyantına neden olabilir. Bazı mutasyonlar ise virüslerin bir takım özelliklerinde değişime neden olabilir. Örneğin, daha kolay yayılabilir veya daha şiddetli hastalığa neden olabilir hale gelebilirler.

Bazı virüsler hızlı, bazıları ise daha yavaş değişir. COVID-19'a neden olan virüs olan SARS-CoV-2, HIV veya influenza virüslerine göre daha yavaş değişme eğilimindedir. Bu, kısmen virüsün kendi kopyalarını çıkardığı zaman "hataları" düzeltebilen "yeniden okuma mekanizması" ile açıklanabilir.

SARS-CoV-2’de görülen mutasyonlardan endişelenmeli miyiz?

SARS-CoV-2 dahil tüm virüslerin zaman içerisinde değişimi beklenen bir durumdur. Ancak önemli sonuçlar doğurabilecek değişimler açısından bu virüsler yakından izlenmektedir. Şu ana kadar bu virüsün yüzlerce varyasyonu dünya çapında tanımlandı.

Virüste meydana gelen mutasyonların virüsün özelliklerinde bazen hiçbir etkisi olmayabilir ya da çok az etkisi vardır. Mutasyonların virüsün genetik materyalinde nerede bulunduğuna bağlı olarak, virüsün bulaşma veya klinik şiddeti (daha ciddi hastalığa neden olabilir) gibi bir takım özelliklerini değiştirebilirler. İngiltere’de ortaya çıkan varyant diğer varyantlara göre daha kolay ve hızlı yayılıyor gibi görünüyor. Bu varyant ilk olarak Eylül 2020'de tespit edildi ve şu anda Londra ve güneydoğu İngiltere'de oldukça yaygın olarak görülmektedir. O zamandan beri dünyanın birçok ülkesinde de tespit edildi. Güney Afrika'da, İngiltere'de tespit edilen varyanttan bağımsız olarak başka bir varyant daha ortaya çıktı. İlk olarak Ekim ayı başında tespit edilen bu varyantın bazı mutasyonlarının İngiltere’de tespit edilen varyantla ortak olduğu görüldü. Bu varyant da daha kolay ve hızlı yayılıyor gibi görünüyor.

Şu ana kadar SARS-CoV-2 varyantlarının daha şiddetli hastalığa veya artmış ölüm riskine neden olduğuna dair hiçbir kanıt yoktur.

SARS-CoV-2 ile ilgili hangi konular takip edilmektedir?

Bu yeni varyantların ne kadar yaygınlaştığı, daha faklı bir hastalığa neden olup olmadığı, aşıların etkinliğinde değişikliğe neden olup olmadığı ve mevcut testlerle tespit edilip edilemediği gibi konular bilim insanları tarafından izlenmektedir.

Yazının Devamını Oku

A’dan Z’ye COVID-19 aşıları hakkında merak edilenler

31 Aralık 2020
Aralık 2019’dan bu yana devam eden COVID-19 salgını, hala her gün çok sayıda insanın ölümüne neden olmaktadır. Salgının başından bugüne kadar seksen milyonun üzerinde insan enfekte oldu ve bir buçuk milyonun üzerinde insan hayatını kaybetti.

Yayılımın önlenmesi ve durdurulması ile ilgili birçok korunma önlemi uygulanmaktadır. Enfeksiyon hastalıklarından korunmanın en önemli yolu olan  aşılama ilgili olarak Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve partnerleri en baştan beri çalışmalarını sürdürmektedir. Şu anda 50'den fazla COVID-19 aşı adayının klinik çalışmaları devam ediyor. Bu aşılardan birkaç tanesinin klinik çalışmaları tamamlanmış ve uygulanabilecek noktaya gelmiştir. COVID-19 aşılarının yapılmasına başlanana kadar bulaşmayı azaltmak için temel halk sağlığı önlemlerine (maske, mesafe, hijyen) devam edilmesi gerekir.    

Aşılar, hedefledikleri virüs ve bakterileri tanımak ve onlarla savaşmak için vücudun bağışıklık sistemini eğitir ve hazırlar. Vücut daha sonra hastalığa neden olan bu mikroplara maruz kalırsa, onları hemen yok etmeye ve hastalıkları önlemeye hazırdır. Halihazırda tüm dünyada yapılmakta olan aşılar (kızamık, tetanoz gibi) her yıl milyonlarca insanın hayatını kurtarmaktadır.

Geliştirilen COVID-19 aşılarının türleri nelerdir?

Halihazırda geliştirilmekte olan COVID-19 aşılarının türleri:

COVID-19 aşıları nasıl çalışır?

COVID-19 aşıları vücudumuzun COVID-19'a neden olan virüse karşı bağışıklık geliştirmesine yardımcı olur. Farklı aşı türleri, koruma sağlamak için farklı şekillerde çalışır, ancak tüm aşı türlerinde vücuda, gelecekte bu virüsle nasıl savaşılacağını hatırlayacak "bellek" T lenfositleri ve B lenfositleri sağlanır. Aşılamadan sonra T lenfositleri ve B lenfositleri çoğalması birkaç hafta sürer. Bu nedenle, bir kişi aşılamadan hemen sonra COVID-19 virüsü ile enfekte olursa aşının koruma sağlamak için yeterli zamanı olmadığı için hastalanması mümkündür. Bazen aşılamadan sonra bağışıklık oluşturma sürecinde ateş gibi semptomlar olabilir. Bu semptomlar normaldir ve vücudun bağışıklık kazandığının bir işaretidir.

Neden aşılanmalıyız?

COVID-19 aşıları uzun vadeli koruma sağlayacak mı?

Yazının Devamını Oku

Covid-19 mu, grip mi?

18 Aralık 2020
COVID-19 pandemisinin devam ettiği şu günlerde sonbahar-kış dönemi ile birlikte grip hastalığı da görülmeye başladı. Grip ve COVID-19’un her ikisi de solunum yolu enfeksiyonuna neden olmakta ve benzer bir klinikle karşımıza çıkmaktadır.

İki hastalığın klinik belirti ve bulgularla tam olarak ayırt edilmesi çok zor olmakla birlikte birtakım benzerlik ve farlılıkları mevcuttur.  

Grip ve COVID-19’un benzerlikleri

Hem COVID-19 hem de grip farklı virüslerin etken olduğu bulaşıcı solunum yolu enfeksiyonlarıdır. COVID-19’da yeni koronavirüs (SARS-CoV-2), gripte influenza virüsü etkendir.

Her iki hastalıkta asemptomatik veya hafif hastalıktan şiddetli ve ağır hastalık hatta ölüme kadar geniş bir hastalık yelpazesinde ortaya çıkar. Her ikisinde de benzer belirti ve bulgular görülür; ateş, öksürük, nefes darlığı, yorgunluk, boğaz ağrısı, burun akıntısı veya tıkanıklığı, baş ve kas ağrısı.

Her ikisi de esas olarak hasta kişilerin öksürme, hapşırma veya konuşması sırasında etrafa yaydıkları damlacıkların ağız ve burun yolu ile alınması ile bulaşır. Kişilerin fiziksel teması (örneğin, el sıkışması) veya kontamine bir yüzeyle temas sonrası da bulaşabilirler.

Hem COVID-19 hem de grip hastalığı, ciddi hastalık ve komplikasyonlara neden olabilir. En riskli gruplar, yaşlılar, belirli tıbbi sorunları olan kişiler ve hamilelerdir.

Hem COVID-19 hem de gripte aşağıdaki komplikasyonlar görülebilir:

Grip ve COVID-19’un farklılıkları

Yazının Devamını Oku