Haftanın vizyonu | Hamnet: Yasın anatomisi üzerine…

Sinema salonlarında ya da evlerimizin konforunda bizi var olan ya da olmayan görkemli şeylerle tanıştıran ve büyüsüyle hepsine inandıran filmler… Bu görkemli bir sanat. Görkemi çoğu zaman yukarıda bahsettiğimiz büyüklüğünde.

Ama bazen bizi içine hapseden bu görkem, bu büyü, küçük anlarda, kenara köşeye saklanan detaylarda, söylenmeyen ama görünen, görünen ama sessizlikle kaplanmış jest ve mimiklerde, kocaman, beyaz bir perdeden yayılıp karanlık bir salonu ve o an o salonda olan herkesi fark etmeden ele geçiren duygularda gizli.

2025’in adından en çok söz ettiren, büyük ödüllere aday ve merakla beklenen filmi Hamnet işte tam da böyle bir film. Büyük ve görkemli görünmeyen, izleyeni sessizce ele geçiren ve taşıyıp perdeden akıttığı duyguları bir süre sizinle birlikte kalmaya zorlayıp yaşatan cinsinden...

Dünya edebiyatının en tanınmış ve eserleri ölümünden yüz yıllar sonra bile uyarlanma devam eden yegane figürü William Shakespeare’in eşi Agnes (tarihi metinlerde Anne olarak da geçen) Hathaway’le tanışması, aşkı, evliliği ve çocuklarının dünyaya gelişini ve sonrasında yaşadıkları büyük kaybı anlatıyor Hamnet.

İrlandalı yazar Maggie O'Farrell’ın 2020’de piyasaya çıkan aynı isimli romandan uyarlanan film merkezine Shakespeare yerine eşi Agnes’ı alıyor. Bir karı kocanın evlenip çoluk çocuk sahibi olduktan sonra evrilen ilişkilerini izlerken devreye bir evladın kaybı ve ardından yaşanan ve üstesinden gelmesi zor bir yas sürecini, nihayetinde de bu kaybı kabullenip, hayatlarının en acı gerçeğini kabullenişlerini izliyoruz.

Shakespeare’in birçok edebiyat eleştirmeni tarafından başyapıtı olarak kabul edilen eseri Hamlet’in de bu yas sürecinde, bu yasın bir parçası ve sağaltım mekanizması olarak yazılışı ve kullanılışına şahit oluyoruz.

Hamnet William ve Agnes’ın oğlunun ismi. Yaşadıkları dönemde Hamlet ve Hamnet aslında aynı isimler ve sık sık birbirlerinin yerine kullanılıyorlar. Sanatın nasıl hayatın aynası haline geldiğini ve insanlığa dair her şeyin temsili olurken aslında iyileşme/yüzleşme/kabullenme gibi duygularımıza nasıl aracılık yaptığının da bir örneği var karşımızda.

Filmin bu basit özeti yukarıdaki iddialı girişi elbette karşılamıyor… Hamnet’in büyüsü, taşıdığı ağırlığın ve yoğun hüznün altında ezilen ancak gücüyle yeniden yüzeye çıkıp derin bir soluk alan büyük sevgide ve bu sevgiyi yaşatan tarifi zor bağlarla örülü.

Bu bağ, yaşamı doğuran ve koruyan kadının kendi doğası ve doğanın yüceliğiyle kurduğu ilişkide, bir annenin vücudundan kopan bir parçası/parçaları olan çocukları için taşıdığı, başkalarınca (hatta babalarca bile) anlaşılması zor sevgide, o parçanızı fiziken sonsuza dek kaybedip ebediyete kadar içinizde taşımak zorunda oluşunuzun yüküyle ve bu yükü birlikte taşıyacağınız kişiyle sessizce yaptığınız o anlaşmayla, o son bakışla, o kırık gülüşle, artık var olmayan parçanızın ruhunu taşıdığına ikna olduğunuz bir oyuncunun eline dokunduğunuzda hissettiğiniz duyguların, yani acı, sevgi, pişmanlık, kabulleniş ve tahayyül etmesi zor da olsa rahatlamanın karışımında yaşıyor.

Yaşadığı çağa ve kültüre ayak uydurmayı reddeden, varlığının anlamını doğayla kurduğu derin bağda bulan ve kendisine dayatılan her şeyi reddettiği için etrafındaki insanların “orman cadısı” gözüyle baktığı Agnes, tıpkı çocuklarının geleceğini sezebildiği gibi, aşık olduğu adamın yanında kalırsa solup gideceğini de görüyor. Onu, onu kaybetmek pahasına tutkusunun peşinden gitmesi için uzaklara yolluyor.

Maddi gerçeklikleri, aşkı, ailesi ve yazarlık hayallerinin arasında kalan Shakespeare Agnes’la aynı kaybı farklı şekilde yaşıyor. İçindeki acıyı Agnes gibi dile dökemiyor, onun attığı çığlıkları duysa da bu trajedinin bir parçası olmak için farklı bir yolu yürüyor.

William’ın tanıştıklarında Agnes’a anlattığı Orpheus ve Eurydice’nin imkansız aşkı gibi onların hali de. William tıpkı Orpheus gibi, kendi Eurydice’sine bakamıyor. Durup arkasını dönse belki de acısında yok olacağını biliyor gibi.

Agnes, acısını eşit paylaşmadığını sandığı için kızdığı kocasının peşine düştüğünde onun neden kaçtığını, içinden neyi çıkarmak için kendini bir odaya hapsedip kaldığını anlıyor. Agnes’ın bu aydınlanması ve William’la sadece bakışarak anlaştıkları final bloku filmin en güçlü ve etkileyici yanlarından biri.

Filmin görsel dünyası, dönemini yansıtışı, renk paleti, görüntü yönetmenliği, kurgusu, müzikleri gibi teknik yanlarına zaten söyleyecek söz yok. Tüm oyuncular çok başarılı performanslar gösterirken filme hem bedenini hem de ruhunu teslim etmiş gibi görünen Jessie Buckley Agnes rolüne kattıklarıyla senelerce hafızalardan silinmeyeceğe benziyor.

Filmin çocuk yıldızı, Hamnet’i oynayan Jacobi Jupe de yaşından beklenmeyecek bir olgunlukla sergilediği performansla en azından bir Oscar adaylığı hak ediyormuş diyebilirim naçizane.

Chloe Zhao’nun yönetmenlik koltuğuna otururken sihirli bir asa yerine kamera kullanarak seyircisini efsunladığı Hamnet cuma günü gösterime girdi. Aynı zamanda dijitalde de yerini aldığı için şimdiden geniş kitlelere ulaşan filmle ilgili yorumlar henüz izlememiş olanlar için biraz korkutucu görünüyor.

Hamnet’i izleyenlerin büyük bir çoğunluğu çok ağladıklarını ve dahi “perişan” hale geldiklerini sürekli olarak sosyal medya hesaplarından paylaşıp duruyor. Bu yorumlar gerçeği yansıtsa da gözünüzü korkutmasın.

Edebiyat tarihinin gelmiş geçmiş en büyük eserlerinden olan Hamlet nasıl yazarına sağaltıcı bir etki yapıyorsa Hamnet de aslında bir anlamda aynı işlevi görüyor. Filmden çıkarken akan gözyaşlarımız yasa ve acıya değil, bu iki duyguya rağmen bizi hayatta tutan sevgiye ve o sevginin gücüne dair. Ve içine her şeyi sığdıran o son bakışla birleşen kırık gülümseme aslında umudu da sırtında taşıyor.