GeriFulya Soybaş Pandemide 1 yıl bitti Sırada ne var
MENÜ
  • Yazdır
  • A
    Yazı Tipi
    • Yazdır
    • A
      Yazı Tipi

Pandemide 1 yıl bitti Sırada ne var

“Türkiye’de var mı, yok mu?” derken, 11 Mart akşamı ilk vakanın duyurulmasının üzerinden 1 yıl geçti. Bu süreçte maske-mesafe-hijyen başta olmak üzere, sokağa çıkma yasakları, evden çalışma, online eğitim gibi kavramlar hayatımıza girdi. AVM, restoran, konser mekânları kapandı. Sosyalleşmek hayal oldu. “Çoğu bitti azı kaldı” diyeceğim ama virüsle birlikte yaşamayı öğrenmeye başlamış olsak da ortada henüz tedavisi bulunamamış ve yaklaşık 30 bin kişinin ölümüne neden olan bir COVID-19 gerçeği var.

ÜÇÜNCÜ PİKE HAZIRLIKLI OLUN

BİLİM Kurulu üyesi ve İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Serap Şimşek Yavuz, 1 yıllık süreçte hem verdiği bilgiler hem de alandaki başarısıyla öne çıkan isimlerden biri. Prof. Dr. Yavuz’u 1 yılın kısa bir değerlendirmesi için aradım, şöyle diyor: “Evet, 1. yıl doldu ama maalesef daha iyi bir yerde değiliz. Varyantların da etkisi ile vaka sayıları yeniden artmaya başladı ki buna daha açılmanın etkisi yansımış değil. 1 hafta sonra onu da göreceğiz. O nedenle 3. pike hazırlıklı olmalıyız! Şu an bir gevşeme pek akıllıca olmaz. Önlemlere aynen devam.”

Pandemide 1 yıl bitti Sırada ne var

TEDBİRLERE DEVAM EDİLMELİ

Kalabalıklara pek girmemeye gayret edin. Kapalı ortamlardan kaçınmaya çalışın. Girdiniz mi? Havalandırmaya dikkat edin! Kapalı ortamda asla maskesiz durmayın, mümkün mertebe az zaman harcayıp açık alana çıkın. Sosyalleşmemeye çalışın. Hijyeni ve mesafeyi koruyun. 1 yıldır durum hep mi aynı? Evet, geçen yıldan bu yana davranış modellerimizde pek bir değişiklik yok anlayacağınız. Umutlu muyum? Hem de çok. Geçen yıldan bugüne birçok farklı aşı bulundu. Tüm varyantlar çok yakından takip ediliyor. Aşıların içeriğinin değiştirilmesi gerekirse diye önlemler alınıyor. Antiviral neredeyse bulunmak üzere. Ümit veren çalışmalar var. Sabırlı ve akılcı davranmayı öneriyorum.”

YOLUN SONU GÖRÜNÜYOR

1 yıldır en iyi öğrendiğimiz şey aslında sabırlı olmak. ‘Bugünler de geçer’ deyip duruyoruz da iş gün hesabı yapmaya gelince zaman adeta duruyor. O ümitle ‘Ne zaman biter pandemi?’ diye soruyorum. Prof. Dr. Yavuz “Herkes aynı soruyu soruyor, ben bile kendi kendime soruyorum. Ne zaman bitecek? Keşke net tarih verebilsek. Ama tahminimi söyleyeyim: 2021 yılı sonu itibariyle biraz daha rahat olacağımızı öngörüyorum, tabii çok büyük bir sürpriz olmazsa. Mutant virüsler şu an elimizdeki aşılardan kaçacak olsa bile yıl sonuna kadar daha farklı pek çok aşı çıkacak. 2022 başı daha iyi olacak diye ön görüyorum” diyor.

BİR SORU BİR CEVAP
SAĞLIK ÇALIŞANLARININ HAKKI ÖDENMEZ

Soru: 1 yıllık süreçte çocuklarınızdan, ailenizden uzak kaldınız, hastalandınız. 131’i hekim olmak üzere toplam 337 sağlık çalışanı hayatını kaybetti. Bu bir soru değil aslında... En büyük alkış sizlere...

Cevap: Teşekkür ederiz. Meslek gereği cephenin en önündeyiz. Fazlaca hırpalandık, çok yorulduk ama mücadeleye devam etmek zorundayız. Yalnız bu sadece bizim çabamızla olmaz! Herkes üzerine düşeni yapmalı. Yeni normali kabullenmeli. Kaybettiğimiz tüm arkadaşlarımız için çok üzgünüm. Bundan sonra kayıp yaşamayacağımızı ummak istiyorum.”

Pandemide 1 yıl bitti Sırada ne var

ÇOĞU ŞEY ESKİYE DÖNMEYECEK

TÜRKİYE Solunum Araştırmaları Derneği Enfeksiyon Grubu Başkanı Doç. Dr. Berna Kömürcüoğlu, 11 Mart 2020’den bu yana ülkemizde 2.8 milyon vakanın tespit edildiğini, hayatını kaybedenlerin sayısının 30 bine yaklaştığını ve sayının artmaya da devam ettiğini söylüyor. Doç. Dr. Kömürcüoğlu, “Türkiye 2 milyon 807 bin 387 ile dünyada 192 ülke arasında en çok vaka görülen 9’uncu ülke. Hastalığa bağlı ölümlerde ise 18’inci sıradayız. Doğal iyi mutasyon oluşana kadar, ki henüz oluşmadı, aşılama ile toplumsal bağışıklığı arttırmaya çalışmak, aşı geliştirme çalışmalarına devam etmek, bölgesel olarak hastalık sıklığının arttığı bölgelerde kısıtlamaları arttırmak en olası çözümler gibi görünüyor. Kısıtlamaların gevşetilmesiyle artan sosyalleşme, vaka sayılarında ciddi artışlara sebep olabilir” diyerek ‘yeni dalga’ riskine karşı uyarıyor, şöyle devam ediyor:

ÖNGÖRÜDE BULUNMAK GÜÇ

“‘Daha kaç yıl sürer?’ diye soruyorlar. Maalesef öngöremiyoruz. Önceki salgınlara bakıyoruz. SARS/MERS belli bir alanda kendini sınırladı, öldürücülüğü daha fazla olmasına rağmen çok yayılmadı. 1920’lerdeki İspanyol gribi; o daha öldürücüymüş ama dünya bu kadar global olmadığı için Avrupa’da sınırlı kalmış. Toplumsal bağışıklıkla kaybolup gitmiş. Şu an öylesine büyük bir dünyada yaşıyoruz ki Çin’den çıkan virüsün gitmediği ülke yok. O nedenle, ya çok etkili bir ilaç bulunacak -ki henüz ortada böyle bir çalışma yok- ya da çok etkili bir aşı! Aşı konusunda çalışmalar var ama onda da mutasyonlar maalesef can sıkıcı! Anlayacağınız tünelin ucu görünüyor ama gidilecek yol biraz sancılı. Keşke bir sabah kalksak ve bitmiş olsa. Ancak toplumsal bağışıklık seviyesine ulaşmadan bitecek gibi değil. O nedenle, yeni normale göre davranmayı düstur edinmeliyiz. Çoğu şey eskiye dönmeyecek gibi!”

BİR SORU BİR CEVAP
İNSAN İLİŞKİLERİMİZ DEĞİŞTİ

Soru: 1 yıllık süreçte hayatımızda en çok ne değişti?

Cevap: “Şüphesiz insan ilişkilerimiz değişti. Biz kültür olarak daha dokunan, kucaklayan, öpüşen, kapıya geleni çevirmeyen, misafirperverliğimizle ünlü bir milletiz. Bu süreçte kişiler içe kapandı. En fazla çekirdek ailesi ile görüşür oldu. Hekim olarak da böyle. Gelen hastalarımızın mutlaka bir omzuna dokunur, tokalaşır, destek olmaya çalışırdık. Maskesiz, mesafesiz hareket edemez olduk. ‘Acaba hasta olur muyum?’ diye korkarak yaşamaya başladık. Yüz yüze sosyalleşme sıfırlandı. Kafeler, restoranlar kapandı. Hayatımıza ‘online’ kavramlar girdi. İş, okul eve taşındı. En sevdiklerimizi bile kamera aracılığıyla görebildik aylarca. Bambaşka hayatlar yaşamaya başladık. Daha ne olsun!”

 

X

Bizim mutfakta demokrasi olamaz

Aşçılar diyarı Bolu’da dünyaya geldi. Dünya Aşçılar Olimpiyatları’nda ikinciliği ve üçüncülüğü, sayısız madalyası var. Alanında zaten çok iyi tanınıyordu ama MasterChef ile ününe ün kattı. Şimdilerde gençler onun gibi başarılı bir şef olma peşinde. Türkiye’nin en ‘sert’ mizaçlı ama sohbeti ‘tatlı’ şefi Mehmet Yalçınkaya ‘Hürriyet Bizimle’nin konuğuydu.

Pandemi sürecinden şüphesiz en çok etkilenenlerden biri de yeme-içme sektörü oldu. Bu sektörde çalışan emekçi bir şef olarak neler söylemek istersiniz?

30 yıldır bu işi yapıyorum, inan ki böyle bir dönem yaşamadık. ‘Bitti bitecek’ derken şimdi de varyantları geldi. Bu sektörde 2 milyon kişiyiz. Bunun yanına tedarikçilerimizi; kasap, manav, balıkçı onları da koy, hepimiz sıkıntıya düştük. Posta gazetesindeki köşemde bir çağrı yapmıştım. Bir daha yapayım. Vereceğiniz 5 liralık bir sipariş bu sektörün ayakta durması adına önemli. Bunu söyleyince ‘Senin tuzun kuru, milletin cebinde para yok’ diye eleştiriliyorum ama demek istediğim şu; paketli bir ürün ya da büyük marketlerden almak yerine mahallenizdeki çorbacıdan, dürümcüden vereceğiniz küçücük bir siparişin büyük yardımı olur. Bu zor zamanlar dayanışma ile aşılacak.

ERKEN HAVLU ATMAYIN

Son yıllarda aşçılığa olan ilgi özellikle de gençler arasında tırmanışta. Gençlere tavsiyeleriniz neler?

Bu uzun ve meşakkatli bir yol. Sabırlı olmak şart! Zoru görüp havlu atmak yok! Bir; eğitim çok önemli. Aşçılık artık diplomalı bir meslek. Bundan sonra diploması olmayanın sektörde iş bulması zor. MYK Gastro Arena’yı kurma sebeplerimden biri de bu, kaliteli insan yetiştirmek. İki; iyi derecede bir hatta iki dil bilmek lazım. Dünya çapındaki makaleleri, mutfakları takip edebilmek önemli. Üçüncüsü; benim en önem verdiklerimden, saygılı bir usta-çırak ilişkisi. Adap ve usul, eğitim aldığınız yerde öğrenilecek şey değil. Bir yerde uzun çalışmak yerine farklı lokasyon ve şeflerle çalışarak kendilerini geliştirmeliler. Arı gibi, her çiçekten bal alacaksın. Özgün olmak da çok önemli. Kopyalamayın, tarzınız olsun.


Yazının Devamını Oku

Yoğun bakımda yatmaktansa evde sıkılmak iyidir

Programların değişmez yorumcusu, Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nin de eski başhekimiydi o... Yıllar içerisinde unvanları değişse de ona olan sevgi ve ilgi hiç değişmedi. Hürriyet YouTube kanalında yayınlanan ‘Hürriyet Bizimle’ için bu kez Prof. Dr. Arif Verimli ile buluştuk. Salgın sürecinde değişen ruh hallerimizi konuştuk.

- ‘Bugün-yarın biter’ dediğimiz salgın sürecinde neredeyse bir buçuk yılı devirdik. ‘Yerde mi gökte miyiz?’ bilemiyorum. Bize ne oldu böyle? Depresyonda mıyız?

Böyle bir durumla daha önce hiçbirimiz karşılaşmadık. Kaçabilen var mı? Yok. Kocaman bir ‘bilinmez’ içerisindeyiz ve bu bilinmez hayatlarımızı da kökünden değiştirdi. Kimimiz işsiz kaldık, kimimiz sevdiklerimizi kaybettik, isteğimiz dışında evlere kapandık, sosyalleşme damarımız kesildi. Bunca yaşanandan sonra korkmayacak, endişe duymayacak, depresyona girmeyecek de ne yapacaksınız?



KABUL EDİN, YÜZLEŞİN

- Ne yapalım, peki?

Yazının Devamını Oku

Ben de acılar kadınıyım

Tam 50 yıldır herkesin derdine derman olmaya çalışıyor. Verdiği cevaplarla kimi zaman eleştiri oklarının hedefinde kimi zaman da baş tacı. Feyza Algan, nam-ı diğer ‘Güzin Abla’ ile YouTube da yayınlanan ‘Hürriyet Bizimle’ için Zoom üzerinden buluştuk. Annesi Güzin Sayar’ın bilinmeyen hikâyesini, kendi hayatını, ‘Güzin Abla’ köşesini nasıl devraldığını anlattı.

YAKLAŞIK 20 yıldır Güzin Abla köşesini siz hazırlıyorsunuz. Köşenin yaratıcısı Güzin Sayar ise anneniz. Güzin Sayar ve kızı Feyza Algan gerçekte kimdir?

Annem Güzin Sayar, kökeni Reşat Nuri Gültekin ve Refik Halit Karay’a uzanan, köklü bir ailenin kızı. İlginç bir hikâyesi var. Erenköy’de bir köşkte dünyaya geliyor. Dadılar, mürebbiyelerle büyüyor. Ne yazık ki babası o 3 yaşındayken vefat ediyor. Anneannem babasının yanına taşınıyor ve ailesine yük olmamak için çalışmaya başlıyor. Annem de anneannem de 3 dil bilirdi. 3 kuşak Dame De Sion Fransız Kız Lisesi mezunuyuz. Neyse, annem, liseye giderken, genç bir subay olan babama âşık oluyor ve anneannemin muhalefetine rağmen, 16 yaşında babamla evleniyor. Ben doğuyorum. 3 yaşıma bastığımda ise babam, evli ve çocuklu bir hanıma âşık oluyor ve bizi terk ediyor. Belki de tüm bunlar annemi aslında ‘Güzin Abla’ yapan nedenler. Ve biliyor musun? Babam beni terk ettikten sonra bir daha hiç aramadı. 19 yaşımda gidip buldum, tanışmak istedim ama o beni görmek dahi istemedi.

TERK EDİLİNCE KENDİNİ İŞİNE ADADI

Gerçekten mi? Yani o yaştaki genç bir kadın için çok zor zamanlar olmalı?

Evet öyle. Zordu ama geçti. Annem ben 8 yaşımdayken yeniden evlendi. Ben üvey babamdan çok şey öğrendim. Annem ile 5 sene evli kaldılar ama babamdır. Ama işte annemin kaderi mi diyeyim... Yine başka bir kadın girdi araya, ayrıldılar. Annem çok sevmişti üvey babamı. Böyle bir olaydan sonra da 35 yaşında, hayata küstü. Çalışmaya ve bana adadı kendini. Anneannemin muhasebe müdürlüğünü yaptığı Yeni İstanbul gazetesine makale yazıyor, çeviriler yapıyordu. ‘Güzin Abla Dertlerinizle Baş Başa’ köşesi de orada doğdu. Haftanın 1 günü okurlarıyla buluşur, gazete önünde kuyruk olurdu.

KÖŞESİ BOŞ KALSIN İSTEMEDİM

 

Yazının Devamını Oku

Bugün Tayland, yarın Arjantin derken salonda kaldım

Seyyah, müzik âşığı, gurme, yazar, programcı... Çok yönlü ve renkli kişiliği ile Türkiye’nin en sevdiği isimlerden biri o. Enerjisi hiç bitmiyor, merak duygusu hiç tükenmiyor. Peki, böylesine bir dünya vatandaşı, hepimizin evlere tıkıldığı bugünlerde neler yapıyor? Hürriyet’in YouTube kanalında yayınlanan ‘Hürriyet Bizimle’ için zoom üzerinden buluşuyoruz kendisiyle. İşte karşınızda Ayhan Sicimoğlu...

Sizin gibi bir dünya vatandaşı için evde kalmak zor olmalı. Neler yapıyorsunuz 1 yıldır?

Hayatımda seyahate çıkmadan, Anadolu topraklarında geçirdiğim en uzun süre bu. Geçen, yaptığım programlardan birini izliyorum. Diyorum ki ‘Şu an Tayland’dayım yarın Arjantin’e gideceğim.’ Bak, hayata bak! Şimdi? 20 metrekare salona sıkışıp kaldım. Romalılar gibi yan gelip yatıyorum aylardır. Allahtan çok yiyen biri değilim. Yoksa fena! Geçen sene ‘Aman ne olacak 2-3 ayda biter’ diyorduk. Şimdi üzerine bir de varyant kardeşler geldi. Şükür ki aşı oldum. İlk defa yaşlılığımıza şükrettik. Biliyor musun? Benim bir önerim var. ‘Askıda aşı’ kampanyası. Sağ olsun devlet verdi, aşımı oldum ya... Durumu uygun olanlar da istediği kadar aşı satın alsın. Mesela ben 3-4 adet alırım. Devlet de kime lazımsa yapsın. Faydalı olmaz mı?

Bu süreçte gezemedik ama çokça okuduk, öğrendik. Sizce çok okuyan mı çok gezen mi bilir?

Okuyarak gezen bilir. Okumadan, bilmeden gezersen hiçbir işe yaramaz. Sadece okursan da kafanda bir imaj oluşur ama onun da gerçeklikle alakası olmayabilir. Hem okuyup hem gezmek lazım. Mesela, 2-3 yıl önce Maldivlere gittik. Kartpostal gibi. Muhteşem. Sordum, ‘Çalışanlar da burada mı yaşıyor?’ Dediler ki ‘Yok. Onlar başka adada’. Gittim hemen o adaya. Kir, pas, yoksulluk, düzensizlik... Gerçek Maldivler orası işte. Belediye başkanı kocaman, parke bir yol yapmış. Süslü püslü lambalar falan. Ama hepsi kırık, bakımsız. Seçim yatırımı yani. Dışını boyamış, içi fos! Bak bunu kitapta okuyamazsın işte.

BU TOPRAKLARIN ‘HASTASIYIM’

Siz belediye başkanı olsaydınız ya da başkan ne yapardınız?

Bana göre yapılacak ilk iş göçü durdurmak. İstanbul’a değil 3, 10 köprü de yapsan yetmez. 20 milyon! Bu şehir bu kadar insanı kaldırmaz. Ne yapacaksın? Yatırımı sadece İstanbul değil, başka şehirlere de yapacaksın. Ben olsam Diyarbakır’a Guggenheim müzesi Urfa’ya Oxford açarım mesela. Buralar da kalkınacak. Ayrıca Türkiye tam bir otopark cenneti. İki teker kaldırıma sığsın yeter. Hadi gözün yiyorsa, yap bunu yurtdışında. Yapamazsın. İskân alınana kadar ‘otopark’ diyorsun, sonrasında dükkân oluyor. Bu olmaz. Ecnebiler nasıl başarmış? Gidip yerinde incelemek lazım. Buradan tüm belediye reislerine bir çağrım var. Para da istemiyorum, masrafımı karşılayın yeter. Gelin götüreyim sizi iş seyahatine. Araştırıp, bulup, gelip burada uygulayacağız. Karayipler’de mesela ‘En yüksek bina palmiyeden daha uzun olmayacak’ diye bir kural var. Dön bak İstanbul’un siluetine... İşte bu işin affı yok! Olmamalı.

Yazının Devamını Oku

Tam kapanmada bayram coşkusu mümkün mü

Geleneksel aile buluşmaları ‘yok’, büyük sofralar ‘yok’, sarılma, kucaklaşma, el öpme ‘yok’... Bir kez daha buruk bir ‘Şeker Bayramı’ kapıda. Geçtiğimiz bayramı 4 günlük kapanma ile geçirmiştik, bu sefer bayram 17 gün süren tam kapanma ile geliyor. Böyle bir süreçte bayram coşkusunu yaşatmak mümkün mü? Mümkün ise nasıl? Özellikle de zaten uzun süredir ‘evde’ olan 65 yaş ve üzeri neler yapmalı? Uzmanlara sordum...

ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK İÇERİSİNDEYİZ

HACETTEPE Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Banu Cangöz, uzun yıllardır yaşlılarla ve 65+ Yaşlı Hakları Derneği ile çalışıyor. Uzayan bu kapanma sürecinin, özellikle de 65 yaş üzerinde yarattığı psikolojik duruma gözlerimizi kapamamızın mümkün olmadığını belirten Prof. Dr. Cangöz, “Psikolojide buna ‘öğrenilmiş çaresizlik’ diyoruz. Ne demek? Kişinin kurallara ne kadar uyarsa uysun, kendinden bekleneni ne kadar yaparsa yapsın istediği sonuca varamama durumu. Bugün birçok yaşlı öğrenilmiş çaresizlik yaşıyor. Aşı dışında, sosyal hakları, serbest zaman bakımından düşünüldüğünde maalesef ödüllendirilmediler. ‘Ne yaparsam yapayım zaten olmuyor’ düşüncesi bir süre sonra kişinin bir gün tüm gerekli olanaklar sağlansa, fiziksel olarak potansiyeli olsa bile, eski şekilde davranmaktan vazgeçmesine, eylemsiz kalmasına yol açabilir. İşte bu yüzden de yaşlıların bir ‘açılma’ yaşandığında hayata yeniden uyum sağlama/katılma noktasında sıkıntı yaşayacaklarına dair endişeliyim” diyor.

İPTAL DEĞİL ERTELEME

Peki telafisi mümkün mü? Prof. Dr. Cangöz fiziksel olarak olmasa da pekiştirici durumlar yaratılması gerektiğine dikkat çekerek, şöyle devam ediyor: “Sadece telefon araması yetmez. Uygunluk varsa, aplikasyonlar aracılığıyla teknolojiyi en verimli şekilde kullanıp, canlı görüşmeler öneriyorum. Hele de bayramda... Yan yana olamasak da yüz yüze olmak önemli. Tabii kaç kişi teknolojiyi bu kadar kullanıyor, orası muamma. Biz de gidemiyoruz. O zaman komşulara, gönüllülere iş düşüyor. Kapıdan ya da balkondan balkona bayramlaşmak şüphesiz iyi gelecektir. Yalnız olmadığını bilmek herkese iyi gelir. Unutmayın ki illa bir açılma olacak, bugünler geçecek. ‘İptal’ gibi değil de ‘erteleme’ gibi görmek lazım durumu. Yani, bayram harçlığını torununuza 1 hafta gecikmeyle vereceksiniz diyelim.”

ANILARINIZI YAZIN

Yaşlılara bir önerim de hele de böyle uzun kapanmalar için anılarını yazmaları. Zihni, geriye dönük aktive etmek Alzheimer, demans gibi hastalıkları engelleyebileceği gibi doğal bir aktivitedir de. Sizi mutlu eden, çocuklarınıza, torunlarınıza bırakabileceğiniz anılarınızı oturun, yazın. Eski bayramları, mahallenizi, komşulukları, sizi mutlu eden detayları anlatın mesela. Size de onlara da iyi gelecektir.”

HER ŞEYE RAĞMEN HAYAT DEVAM EDİYOR

Yazının Devamını Oku

'Tam' kapandık nasıl açılacağız

Ramazan Bayramı’nı da içine alan 17 günlük tam kapanma 7 gün sonra bitiyor. Hedef günlük vaka sayılarını 5 binin altına indirmek. Şu an 18 binin altında seyrediyor ve uzmanlara göre 7 gün içinde de en fazla 10 bin altına düşebilir. Elbette bu önemli bir gelişme ama asıl mesele kapanma değil sonrasındaki açılma! 1 hafta sonra eskisi gibi ‘tam açılma’ olursa ‘Attığımız taş ürküttüğümüz kurbağaya değmeyecek’ diyorlar.

‘KADEMELİ’ OLMAZSA BU İŞ ÇOK ZOR

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Başkanı Prof. Dr. İlyas Dökmetaş geçtiğimiz mayıs-haziran aylarında tam kapanma sonrası vaka sayılarının 2 binlere düştüğünü ancak hemen sonrasındaki ‘tam’ açılma ile 2-3 ay gibi kısa bir sürede rakamların yeniden 30 binlere dayandığını hatırlatarak, şöyle devam ediyor: “2. pik böyle yaşandı. Yaz sonu mecbur bir kapanmaya daha gittik, yine rakamları 5 binlere çektik. Sonrasındaki bir açılma daha! Bu sefer 60 binlere çıktık. Tarih tekerrür etmesin. Bu 7 gün sonunda, ben rakamların 10 bin civarında seyredeceğini düşünüyorum, ama diyelim 5 bin hatta 2 binlere düştü. Eğer açılmada eski hataları yaparsak, aşılama devam ediyor olsa dahi, vaka sayıları kısa sürede yeniden 20-30 binleri bulur. ‘Attığımız taş ürküttüğümüz kurbağaya değsin.’ Akılcı davranmalı, kademeli açılmaya gitmeliyiz, yoksa işimiz zor.”

KAMUDA MESAİ

Prof. Dr. Dökmetaş önce kamuda sonrasında da özel sektörde kademeli mesai uygulamasına gidilmesini öneriyor ve “Mesela bir grup sabah 8’de başlayıp 16 gibi bitirse, diğer grup 12’te başlasa akşam 8 gibi bitirse... Böylelikle yollarda, toplu ulaşımda yoğunluk yaşanmaz. Vatandaşlar da iş yetiştirme telaşıyla sokaklarda kalabalık ve uzun kuyruklar oluşturmazlar” diyor. Restoran ve kafe sahiplerinin bu süreçte ekonomik açıdan yorulduğunu, bir açılma beklendiğinin farkında olduğunu söyleyen Prof. Dr. Dökmetaş sınırlı sayıda masa, sıkı tedbirler ve açık hava koşulu ile açılabilecekleri kanaatinde. Şöyle örneklendiriyor: “Bizim için kapalı alanlar ve bu alanlarda uzun süre maskesiz oturmak çok tehlikeli. Tecrübe ile sabit ki bu ortamlarda bulaş riski çok yüksek. O nedenle restoran, kafe sahipleri önceden sigara içme alanı olarak kullanılan açık alanları / bahçeleri yeniden düzenleyip, müşterilerini, HES kodu, hijyen ve masa aralığı kurallarına uyarak, burada ağırlayabilir.”

SEYAHAT KISITLAMALARI DEVAM ETMELİ

“Tam kapanmaya girmeden önce Türkiye haritası kıpkırmızıydı. Hedef maviye döndürmek. Yeter mi? Yetmez. Haritayı hem maviye döndüreceksiniz hem de mavide kalmasını sağlayacaksınız. O nedenle bir süre daha, hele de kırmızı, turuncu bölgelere giriş-çıkışın sıkı denetlenmesi lazım. Daha önce de söyledim; ‘Ateşi Anadolu’ya gönderdik.’ Herkes köyüne, yazlık evlerine gitti. Bunun dönüşü var. Gelecek olanlara büyük görev düşüyor. Döndükten sonra mutlaka kendilerini bir süre izole etsinler. Geldikleri yerden bir varyant getirdiler mi? Bunu kimse bilemez.

AŞILAMA HIZLANMALI

Yazının Devamını Oku

Aşı pasaportuna AB’den yeşil ışık

AB Komisyonu, salgınla mücadelenin iyi durumda olduğu ülkelerden AB’ye yapılacak seyahat sınırlamalarının gevşetilmesini istedi. Buraya kadar iyi haber, ‘ama’sı var! Gevşeme sadece belirli aşıları; BioNTech, Moderna ve Johnson&Johnson’ı olanlara uygulanacak. Türkiye’de yapılan yaklaşık 24 milyon dozun çoğunu ise (yüzde 80-85) Sinovac aşısı oluşturuyor. Bu da akıllara “AB’nin onaylamadığı aşıları yaptıranlar Avrupa’ya seyahat edebilecek mi” ya da “Türkiye’ye AB’den turist gelebilecek mi?” sorusunu getiriyor.

PASTAYI KENDİLERİ YEMEK İSTİYOR

BODRUM Profesyonel Otel Yöneticileri Derneği Başkanı Serdar Karcılıoğlu, komisyonun önerisinin yakın bir gelecekte, 27 AB ülkesi tarafından, oy çokluğu ile kabul edilmesini beklediklerini ve turizmciler olarak duruma hiç şaşırmadıklarını söylüyor. Peki, neden? ‘AB ülkeleri uzun zamandır pastayı kendi içlerinde paylaşarak yemek istiyorlar da ondan’ diyor Karcılıoğlu ve şöyle devam ediyor: “Bu tamamen Yunanistan’ın bir oyunu. Önce aşı pasaportunu gündeme getirdiler. Baktılar, hak-hukuk-adalet temelinde konu tepki çekti, bu kez yumuşatarak ve adına ‘aşı sertifikası’, ‘yeşil sertifika’ diyerek konuyu AB Komisyonu’na taşıdılar. Yakın gelecekte onaylanması beklenen karar, bizlerin AB’ye gidemeyeceği gibi AB’den de bize seyahat kısıtlamalarının süreceği anlamına geliyor. Bu, tüm ekonomilerini turizme bağlamış olan; başta İspanya, Yunanistan, İtalya’yı kurtarma ve dolaşımın sadece AB sınırları içerisinde kalması ile zaten küçülen turizm pastasını kendi aralarında yeme çabası! Belli ki Türkiye, ne yazık ki, bu sezon da Avrupa’dan uzunca bir süre turist alamayacak.”

ZAMANLAMA DİKKAT ÇEKİCİ

“Kararın zamanlaması da dikkat çekici. İnsanların tam da yaz tatiline çıkmayı bekledikleri bir zamanda komisyonun, belirli aşılar yapılması koşuluyla seyahat sınırlamasının gevşetilmesini gündeme alması düşündürücü. Erken rezervasyon yaptırıp, uyguna tatil yapmak isteyenler (çoğunun destinasyonları arasında Türkiye’de vardı) kararı bekliyorlardı ve artık Türkiye’ye turist gelmesi zor.”

TURİZMCİ YERLİ TURİSTE YÖNELECEK

“Bu koşullar altında turizmci yerli turiste yönünü çevirecek ama bu yeterli olur mu? Sanmam. Çünkü yerli turist sayımız belli ve bu dev sektörü ayakta tutmaya yetecek kapasitede değil. Buna bir de yerli turistin ‘güvenli turizm’ kaygılarını ekleyin. O nedenle, tıpkı geçen sene olduğu gibi, daha çok villa-tekne turizmi ile sahil otelleri hareketlenecek ve ‘her şey dahil’ otellerimiz boş kalacak. Örneğin, şu an tam kapanma var ve tüm sahil şehirlerimiz dolu. Bodrum’a binlerce kişi akın etti. Bu göçün otellere bir yansıması ise yok!”

RUSYA BİLMECESİ

Yazının Devamını Oku

‘Tam kapanma’da ruh sağlını korumak mümkün mü

Dış dünyada yaşadıklarımız, gördüklerimiz eskiye kıyasla iç dünyamızı daha net şekillendiriyor artık. Bir-iki ay değil ki... Bir yılı aşkın süredir COVID-19 pandemisi ve getirdiği dönüşümlerle uğraşıyoruz. Üzerine bir de 17 günlük tam kapanmaya girdik. Deniz kenarında yaşayanların denize girmesinden tutun sitede yaşayanların bahçeye çıkmasına kadar birçok şey yasak. Peki, ruh sağlığımızı nasıl koruyacağız? Psikiyatrist, Prof. Dr. Arif Verimli ile 10 maddede süreci ve çözümlerini inceledik.

COVID-19 GİDECEK YERİNİ PSİKİYATRİ SERVİSLERİ ALACAK

Soru: Bugünlerde hepimizin içi sıkılıyor. En mutlu anlarımızdan bile ‘umutsuzluk’ devşiriyoruz. Kime sorsam ‘yalnız’, ‘mutsuz’, ‘sıkıntılı.’ Bize ne oldu? Ülkece depresyonda mıyız?

Cevap: Evet, öyleyiz. Anksiyete bozukluğu çok yaygın. Depresyona varan psikiyatrik tablolar yaşanıyor. Zaten bu koşullarda ruh sağlığımızın normal olmasını beklemek ya da normal olması için zorlamak da hata! Bir kere önce gerçekle yüzleşeceğiz. Nedir o gerçek? Dünyanın en uzak ucu Alaska’da bile gündem COVID-19 salgını. Bugüne kadar karşılaşılmayan büyük bir salgınla karşı karşıyayız ve dahası hayatlarımız da her açıdan değişmiş durumda. Bir, arzumuz dışında eve kapandık. İki, sosyal yaşamımız kısıtlandı. Üç, ekonomik sıkıntılar yaşıyoruz. Tüm bunlar gelecekten kaygı duymamıza, umutsuzluğa kapılmamıza yol açtı. Başlarda katlanmak daha kolaydı, ‘Bugün, yarın bitecek’ dedik... ‘Aşılar çıkacak rahat edeceğiz’ dedik... Ucu belli olan bir kapanmaya katlanmak kolaydı ama zaman geçtikçe hiç de böyle olmadığını gördük. Bu da bizi depresyon ve anksiyete (endişe-kaygı) bozukluğuna itti.

Soru: Endişe-kaygı bozukluğu yaşadığımızı ya da depresyonda olup olmadığımızı nasıl anlarız, peki?

Cevap: Maalesef anksiyete bozukluğuna bedensel (somatik) yakınmalar da eşlik edebiliyor. Organik bir sebebi olmayan, stres kaynaklı baş dönmesi, mide bulantısı, nefes almada zorlanma, el uyuşması, çarpıntı gibi bedensel ağrılar yaşanabiliyor. Çoğu zaman bu yakınmalar koronavirüs ile karıştırılıyor ve kişi ‘Acaba COVID-19 mu oldum?’ korkusuyla kendisini daha büyük bir sıkıntıya sürüklüyor. Bu korku, endişe ve kaygı da kişiyi yediği yemekten tat alamayacak, izlediği filme, okuduğu kitaba konsantre olamayacak bir noktaya getiriyor. Toplumun yüzde 80’e yakını bu durumda. COVID-19 gündemden çıktığı gün koronavirüs servislerinin yerini psikiyatri servisleri alacak maalesef.

YARDIM ALMAKTAN ÇEKİNMEYİN

Soru:

Yazının Devamını Oku

Camide kadına yer var mı

İstanbul’da bir erkek, ilahiyat fakültesi mezunu Ebru Erman ile yanındaki bir kadını Kanuni Sultan Süleyman’ın, hem de bir kadın (kızı Mihrimah Sultan) için yaptırttığı camiye girmesini ‘Kadının camide yeri yok! Peygamberin hadislerinden uzaksın’ diyerek engellemeye çalıştı.

Bu akıl almaz çıkış farklı kesimlerden birçok kadının tepkisine yol açarken en güzel cevap Erman’dan geldi. ‘Kadınlar her zaman her yerde olacak, bundan kaçamazsınız! İslam buna engel değil’ dedi. Peki, gerçekten kadının camide olmasına engel teşkil eden bir hadis var mı? Ünlü ilahiyatçılara sordum.




KADINLAR HER ZAMAN HER YERDE OLACAKOlayın camiye girerken değil, camide namaz kılıp çıktıktan sonra yaşandığını belirten Ebru Erman birçok destek mesajı aldığını ancak bazı çevrelerce olayın hem İslam’a hem de ‘Türk toplumunun kadına bakışını ortaya koyan bir durum’ olarak değerlendirilmesinden de rahatsız olduğunu söylüyor. Erman, videodaki kişi hakkında hakaret suçlamasıyla gerekli yasal işlemlerin başlatılacağını belirterek, şöyle devam ediyor: “Toplumların kendi bakış açıları ile dönemin şartları neticesinde farklı örnekler ortaya konmuş olsa da İslam ve Türk tarihi içerisinde gördüğümüz Müslüman kadın; vakarlı duruşu, güçlü karakteri ve şahsiyetiyle toplumsal hayatta var olan kadındır. Uzmanların, 21. yy Türkiye’sinde toplumdaki cinsiyetçi söylemlere ve kadın olgusuna dair çözüm üretmesinden yanayım. Ancak, olayın siyasi dil üzerinden konuşulmasına, duygusal tepkilerle başka noktalara çekilmesine de karşıyım. Olayın özü, tüm siyasi fikirlerden ari sadece kadınları hedef alan bir söyleme tepkidir.” Ve mesajını da ‘Hasılı kadınlar toplumsal hayatın her alanında aktif bir şekilde olmalıdır. İslam buna engel değildir aksine kadının vakarlı ve güçlü duruşunu destekler. Herkes önce insan olduğu için değerlidir! Kadınlar her zaman, her yerde olacak bundan kaçamazsınız!’ sözleriyle bitiriyor.

KURAN’A UYUN UYDURMAYIN

Yazının Devamını Oku

Ünlü isimler 17 gün ne yapacaklar

1 yılı aşkın süredir, iyi-kötü, hayat evde devam ediyor olsa da dün başlayan ve bayram dahil 17 günü kapsayan ‘tam kapanma’ sadece ekonomik değil psikolojik açıdan da hepimizi zorlayacak. Bedenen ve ruhen sıkışmamak için evde neler yapılabilir? Bilim insanından, yazarına sanatçısına kadar ünlü isimler neler yapacak? Sordum...

‘TATSIZ’ İŞLERİ HALLEDERİM

Tarihçi, Prof. Dr. İlber Ortaylı: “İstanbul’dayım. Tam kapanma kuralları neyse riayet edeceğiz. Benim için biraz iyi oldu aslında. Bir kitap hazırlığı içerisindeydim, ihmal etmiştim. Onun çalışmalarını tamamlarım. Tashihlerim vardı yapılacak, zor ve tatsız bir iş. ‘Tatsız bir günde yapar, kafa dağıtırım’ diye ötelemiştim. Tam yerini buldu işte... Onları yaparım. Otur, otur... Başka ne yapacaksın ki?”

KAZAKLARI KALDIRACAĞIM

Sanatçı, Hülya Koçyiğit: “İstanbul’dayım. Yazlık kıyafetleri çıkarıp, kışlıkları kaldırmak gibi ev işleri ile ilgileneceğim. Oscar’a aday olan ve ödül alan filmlerden izleyemediklerimi bitirmeyi planlıyorum. Hareketsiz kalmamak için evde yürüyüşü ihmal etmeyip, rehavete kapılmadan beslenmeme özen göstereceğim. ‘Ne okusam?’ diye düşünenlere son zamanlarda okuduğum kitaplardan İskender Pala ‘Kervan’, Kürşat Başar ‘Dışarıda Kötülük Vardı’, Ahmet Mümtaz Taylan ‘Ara Toplam’ tavsiye ederim.”

DURMAK YOK

Enfeksiyon Hastalıkları uzmanı, Prof. Dr. Mehmet Ceyhan: “Önemli bir süreçten geçiyoruz. İngiltere mutantı neredeyse orijinal virüsün yerini aldı. Hekimler olarak bize durmak yok, kritik günler atlatılana, tünelden çıkana kadar çalışmaya devam! Hastalarımızın yanında görevimizin başındayız.”

YOGA VE MEDİTASYON

Yazının Devamını Oku

Türkiye’de kripto para devri kapandı mı

Merkez Bankası kripto para ve varlıkların ödemelerde kullanılmasını 30 Nisan itibarıyla yasakladı. Kararın ardından, Bitcoin yüzde 5 oranında, küresel kripto para piyasasının hacmi ise, Çin ve Güney Kore başta olmak üzere başka ülkelerden de gelebilecek benzer sınırlamalar nedeniyle, yaklaşık 100 milyar dolar geriledi. Peki bu düzenleme nasıl etki yaratacak, alım-satım işlemleri doğrudan etkilenecek mi, dünyadaki uygulamalar ne yönde? İşte 3 maddede kripto düzenlemesi!

GELENEKSEL PARA KRİPTOYA KARŞI

Merkez Bankası’nın kripto parayla ödemeyi yasaklayan düzenlemesi piyasalarda 2 nedenden dolayı yankı yarattı. İlki düzenlemenin yatırımcıları ve finans dünyasını nasıl etkileyeceğinden, ikincisi de direkt ‘yasak’ kelimesinin kullanılmasından kaynaklanıyor. Detayları BITTRT Araştırma Müdürü Helin Çelik ile konuştum.

Soru: Düzenleme ne içeriyor, hangi işlemleri yasaklıyor?

Cevap: Üst segment ev ve araba satışları için kripto paralar kullanılmaya başlanmış ve hatta bu esnafa da yansımış; Kahramanmaraş’ta bitcoin ile bazlama, İstanbul’da döner satan esnaf gündeme gelmişti. Artık 30 Nisan’dan itibaren kripto para ile hiçbir şey satın alamayacak, satamayacaksınız. Yönetmelik kripto varlıkların ödemelerde doğrudan veya dolaylı kullanımını yasaklıyor. Amaç, fiyat-para birimine olan rekabeti azaltmak. Şöyle ki; biz ödemeleri TL yani fiyat-para üzerinden yapıyoruz. Kripto para ise TL ile rekabet demek. Yani bu TL’yi korumaya yönelik bir davranış. Ayrıca, bankalar ve PTT hariç, elektronik para ve ödeme şirketleri bundan böyle kripto varlıklara ilişkin alım-satım, saklama, transfer veya ihraç hizmeti sunan platformlara veya bu platformlardan yapılacak fon aktarımlarına aracılık edemeyecek. Bazı e-para kuruluşlarını kapatacaklar. Yönetmelik Paribu, Papara gibi kripto para borsalarını ve bankaları ise kapsamıyor.

Soru: Peki, yönetmelik kripto varlık platformlarında yatırım yapılmasını yasaklıyor mu?

Cevap: Hayır, kripto para yasaklanmadı, yatırım devam ediyor. Yasaklama ödemelerde doğrudan ya da dolaylı şekilde kripto para kullanımına yönelik. Merkez Bankası bu düzenleme ile spekülatif hareketler nedeniyle oluşabilecek mağduriyetlerin önüne geçtiklerini, amacın yatırımcıyı korumak olduğunu açıkladı. Zaten bir düzenleme bekleniyordu, bu yönetmelik de bir nevi zemini. Peki neden? Çünkü, kripto paranın denetlenmesi zor. Örnekleyeyim; borsalardan her türlü kullanıcı bilgisine ulaşmak kolay. Bankadaki paranın da hikâyesi belli! Nereden geldi, nereye gitti, kime gitti? E-şirketler üzerinden ise bu bilgilere ulaşamıyorsunuz. Endişe ‘suç gelirlerinin aklanması’, ‘terörizm finansmanı’ yönünde. Yani durum daha kontrol edilebilir bir düzleme çekilmeye çalışılıyor.

Soru:

Yazının Devamını Oku

Tavşan Ralph'i kurtaralım ama nasıl

2-3 gündür sosyal medyayı sallayan SaveRalph-Ralph’i Kurtar videosu izleyenlerin yüreğini dağladı. Hâlâ izlemeyen kaldıysa özetleyeyim: Filmin konusu dermatolojik testlerde kullanılan tavşanlar. Güzellik uğruna insanoğlunun başka canlılara ne denli acı verdiğini anlamak adına oldukça çarpıcı bir film. Peki, filmi izledik, üzüldük, empati yaptık, bitti mi? Hepsi bu mu? Kişisel olarak yapabileceğimiz bir şeyler yok mu? Dahası tek sorun bu canlıların kozmetik için deneylerde kullanılıyor olması mı? İşte yanıtı...

HAYVAN ÜZERİNDE 'DENEYE HAYIR'Deneye Hayır Derneği Başkanı Yağmur Özgür Güven tavşan Ralph’in hikâyesiyle birlikte hayvan deneyleri konusunun gündeme gelmesi ve filmin farkındalık yaratmasından mutlu. Güven “Türkiye 2017 yılında AB ülkelerinde de olduğu gibi kozmetik ürünlerin hayvanlar üzerinde test edilmesini yasakladı. Hayvanlar yerine testlerde kullanılabilecek alternatif yöntemler yönerge ile de belirlendi. Mesela tavşan Ralph videosunda da gördüğünüz ‘draize’ testi. Hayvanın gözüne yanıcı kimyasallar ve diğer ilaçların enjekte edilmesi yasak ve yasağa alternatif yöntemler de yönergelerle sabit” diyor.



HAYVAN DENEYİ YAPMAYAN MARKALAR

O zaman bu ‘Türkiye’de raftan aldığımız herhangi bir kozmetik ürünü -hayvanlar testlerde kullanılmadığı için- gönül rahatlığı ile kullanabilir miyiz?’ mi demek? Güven ‘Hayır’ diyor, şöyle devam ediyor: “Raftan aldığınız ürünlerin, mevzuatta da belirtildiği gibi, hiçbir aşamada hayvanlar üzerinde test edilmemesi lazım. Bu doğru. Fakat yine de ürünü almadan önce ambalajında bir logo ya da ibare olup olmadığına bakmak lazım. Neden? Çünkü mevzuat pratikte uygulanamayabiliyor. Firmalar içeriklerini başka ülkelerden tedarik edebiliyorlar. Örneğin, farın içerisinde kullanılacak herhangi bir madde diyelim... Bunu tedarikçi ülkeden getirtiyor... Firma belki hayvan deneyi yapmıyor ama tedarikçinin malının böyle bir teste tabii olup olmadığı belli değil. Yasa bu detayları kapsamıyor. Ürünlerin içeriğindeki her madde vegan ise ya da söz konusu marka hayvanlar üzerinde deney yapmıyorsa beyaz gruba giriyor. Marka kendi başına deney yapmıyor fakat içeriğindeki maddenin tedarikçisi yapıyorsa marka gri gruba giriyor. Siyah ise hayvanlar üzerinde deney yaptığını inkâr etmeyen ve evimizde en çok kullandığımız markalardan oluşuyor. Alacağınız ürünün ambalajında ‘Cruelty Free’ ya da ‘Not Tested On Animals’ şeklinde bir ibare ve tavşan şeklinde bir logo varsa, hayvanlar üzerinde denenmediğinden emin olabilirsiniz. Ayrıca, Türkiye’de en sık ziyaret edilen kozmetik mağazalarını listelediğimiz ve ‘deneysiz’ adını verdiğimiz android uygulamamız üzerinden de ürünleri kontrol edebilirsiniz.”

Yazının Devamını Oku

Ramazan ayı için 3 kritik uyarı

Türkiye vaka sayılarının 60 bine dayanmasının ardından yeni önlemlerin gelip gelmeyeceğini, tam kapanmaya gidilip gidilmeyeceğini konuşuyor. Bilim Kurulu, bugün, kabine toplantısı öncesinde bir araya gelecek ve elbette bir karar alacak. Öncesinde, böyle bir ortamda alınması gereken acil önlemlerin ne olması gerektiği ve nasıl bir ramazan ayının bizi beklediğini Enfeksiyon Hastalıkları Derneği Başkanı Prof. Dr. Mehmet Ceyhan ile konuştum. İşte değerlendirme ve önerileri...

SIKI TEDBİRLER ŞART

SORU şu: ‘Tam kapanma nedir? Vaka sayılarındaki artışa çözüm olur mu?’ Prof. Dr. Mehmet Ceyhan ‘Ben tam kapanma olacağını sanmıyorum’ diyor ve nedenini şöyle anlatıyor: “Bunu yapabilen tek ülke var o da Çin. Bunun dışında hiçbir ülke tam kapanma uygulayamadı. Tam kapanma 28 gün boyunca evden hiçbir koşulda çıkılamaması; sanayinin, ticaretin, turizmin durması demek. Bu ciddi ekonomik bir yük. Kısa çalışma ödeneği sonlandı, başka bazı ek yardımlar sağlanıyor ama 28 günlük bir kapanma için yeterli olmayabilir. O nedenle ‘tam kapanma’ beklemiyorum. Ancak çok sıkı tedbirler alınmalı. Ramazan ayından sonra da bu tedbirler birden değil yavaş yavaş kaldırılmalı.”

NE YAPMALI

“OKULLAR yeniden yüz yüze eğitime kapatılabilir. Virüsün yayılımını önlemek için şehirlerarası seyahat kısıtlaması olabilir. Sadece kamu değil özel sektörde de kademeli mesai zorunlu tutulmalıdır. Evden yapılabilecek işlerin evden yapılması prensibi esas alınmalıdır. Tüm bu kalabalıkları azaltacak önlemler alınmazsa sadece restoranları kapatıp, sokağa çıkma yasağı uygulayarak bu işin önünü alamayız.”


3 BÜYÜK RİSK

Yazının Devamını Oku

Vaka sayıları neden katlandı

Türkiye’de günlük koronavirüs vaka sayıları bir ay içerisinde rekor düzeyde arttı. Öyle ki 7 martta 11 bin olan vaka sayısı 55 bini aşmış durumda. Kontrolü güç bir noktaya doğru hızla gidiyoruz. Peki ne oldu da bugüne vardık? Vaka sayıları neden patladı? En önemli soru ise bu hızlı yükselişin düşüşü nasıl olacak? Tam kapanma ile mi? Amerika’da yaşayan dünyaca ünlü Türk bilim insanı - immünoloji profesörü Dr. Derya Unutmaz ile 7 soruda ‘üçüncü pik’in röntgenini çektik!

SORUN DIŞARIDA DEĞİL KAPALI ORTAMDA

Soru: Vaka sayılarının 1 ay gibi bir sürede böylesi hızlı artmasının altındaki problem nedir?

Cevap: Strateji iyi değildi. Durumun bu noktalara varacağını daha kapsamlı düşünmek lazımdı. Gerçi dünyada birçok ülke baştan büyük yanlışlar yaptı. Zira virüsü tanımıyorduk. Ama zaman içerisinde durumu kavrayıp ona göre önlemler alındı. Bu konuda Türkiye biraz geç kaldı.

Soru: Bu muazzam artışın en önemli nedenleri neler?

Cevap: Cevap virüsün nasıl yayıldığını anlayabilmekte gizli. Virüs dışarıda değil kapalı alanlarda yayıldı. Yani sorun dışarı çıkmakta değil tam tersine içeride olmakta. Özellikle restoranlar-kafeler gibi insanların maskelerini çıkarıp oturacakları kapalı alanlar çok büyük sorun. Aynı derece ev içi bulaş da korkunç boyutlara varmış durumda. Toplu taşıma araçlarındaki tedbirsizlikler, aşırı yolcu yükü de virüsün yayılımını kolaylaştırdı. Yine çalışma ortamlarının kalabalık olması etkili oldu. Birçok kişiye sokakta maskesiz gezdiği ya da bir an maskesini indirdiği için ceza kesildi fakat bilimsel olarak da kanıtlandı ki açık havada virüs bulaşma yükü neredeyse sıfır. Ceza yiyen kişi ne yaptı? Hırslandı. Kapalı bir alana girer girmez maskesini çıkarıp, attı. Bu durum yanlış bir baskı yaptı.

Soru: O zaman restoranların-kafelerin kapatılması doğru bir karardı, öyle mi?

Cevap:

Yazının Devamını Oku

‘Uzaktan çalışma’ tükenmişlik krizi yaratabilir

Pandemi ile dünya genelinde uygulanmaya başlanan ‘esnek çalışma’ yaklaşımı Türkiye’deki dev holdinglerin de hükümetin de gündeminde. Öyle ki kamuda hazırlıklar başladı. Dönüşümlü iş paylaşımı, dağıtılmış işgücü modeli, ödünç iş ilişkisi gibi modeller masada. Ancak dikkat! Uzmanlar uyarıyor. Birçok anlamda fırsat olarak görülen bu düzen beraberinde ‘tükenmişlik krizi’ ve hak ihlallerini de getirebilir.

ZAMAN VE MEKÂN KAVRAMI KALMIYOR

MICHAEL Page Türkiye Satış-Pazarlama müdürü, ‘Beyin avcısı’ Erman Kılınçoğlu hibrit ve evden çalışma modellerinin birbirine karıştırıldığını, beyaz yakalıların birçoğunun esnekten ziyade hibrit çalışma modelinden yana olduklarını belirtiyor. Nedir hibrit model? Kılınçoğlu, “Kısaca ‘yarı ev, yarı ofis’ çalışma düzeni diyebiliriz. Mesainin belirli süresi evde, belirli süresi ofiste çalışılarak geçirilmesi durumu. Böylece ofis kalabalığı hafifliyor. Belirli günlerde ofise gelen çalışan da hem ‘ofis’ işlerini halletmiş hem de sosyalleşmiş oluyor. Esnek çalışma modeli ise işin teknolojik alt yapı ile tamamen evden yürütülmesi demek ki bu durum ilk başlarda çalışanları memnun etse de bir süre sonra yalnızlaştırabilir, tükenmişlik krizine sürükleyebilir” diyor. Ne demek bu? Kılınçoğlu şöyle özetliyor:

YENİ ÇALIŞMA PRENSİPLERİ GEREK

“Normal çalışma prensiplerinde kahve molası, yemek arası, mesai gibi kavramlar var. Esnek çalışmada ise tüm bunlar iç içe geçmiş durumda. Evde tek başına yemek yiyen, tek başına kahve içen ve hatta belki de gün içerisinde, yoğunluktan, tüm bunları yapmayı unutur hale bile gelebilen beyaz yakalı günün sonunda yalnızlaşıyor, daha çok yoruluyor. Evden çalışma zaman ve mekân mefhumunu hem patronlar hem de çalışanlar açısından kolayca ortadan kaldırabiliyor. Patron ‘Nasıl olsa evdesin’ diyerek çalışanından günün en olmayacak saatinde ya da tatil günlerinde bile iş isteme, beyaz yakalı da ‘Zaten evdeyim, bütün işleri bitireyim de rahat edeyim’ mantığı yürütebiliyor. Bu tehlikeli! Çünkü özellikle de yeni nesil günün 12 saati, aralıksız çalışmak istemiyor. Çalışsa bile bu mantığın arkasında yaşamsal bir anlam arıyor. Geri kalan hayatının anlamını sorgulamaya başlıyor. O zaman da rahat etmek istediği, oyunu kendi kurallarına göre oynayabileceği yeni iş potansiyellerine kayıyor. İşte tükenmişlik burada başlıyor! Yeni neslin yeteneklerini kaçırmamak adına bizlere ama en çok şirketlere büyük görevler düşmekte. Şirketlerin bir an önce yeni kurallar, çalışma prensipleri edinmesi gerek.”

TERSİNE BEYİN GÖÇÜ

GLOBAL bir şirkette kurumsal ilişkiler müdürü olarak görev yapan Canan Keskin, pandemi ile hayatımıza giren ‘esnek çalışma’ modelinin dezavantajları kadar avantajları da olduğunu belirterek, “Daha uzun saatler çalışıyoruz. Tatilde olsak bile ‘İki dakika şu işi hallediversen’ gibi isteklerle karşılaşabiliyoruz ancak İstanbul’da olmak ve yaşamak gibi bir zorundalığın kalmış olmaması önemli bir avantaj. İş için İstanbul’a göçenlerdenim. Esnek çalışma ile doğup, büyüdüğüm İzmir’e geri döndüm. Böylelikle hem sevdiğim şehirde yaşıyor hem de sevdiğim işi yapıyorum. Trafik çilesi çekmiyorum. Sevdiklerim yanımda. Durumun en önemli artısı bu. İzmir ya da Ege sahilleri biz beyaz yakalılar için bir emeklilik hayali olmaktan çıkmış durumda” diyor.

TASARRUF DEĞİL YATIRIM

Yazının Devamını Oku

Karnaval 'dijital' portakal çiçeği kokusu gerçek

Çalışma hayatımızdan eğitime, sosyal hayatın akışına kadar pandemi ile 1 yıldır hayatımızda o kadar çok şey değişti ki... En son ne zaman sinemada film izlemiş ya da coşkulu bir konserde kendimizi unuturcasına dans etmiştik çoğumuz hatırlamıyoruz! Eski, silinmeye yüz tutmuş bir anı gibi... Durumdan, bana göre Türkiye’nin en eğlencelisi, Adana Portakal Çiçeği Karnavalı da nasibini aldı. O da ‘online’a taşındı.

DÖNÜŞÜMÜZ MUHTEŞEM OLACAK

Portakal Çiçeği Karnavalı’nın fikir babası aslen Malatyalı olan ama Adana’da büyüyen ve ‘Adana’ya geldim mi eve gelmiş hissediyorum’ diyen Ali Haydar Bozkurt. ‘Konser tamam, tiyatro hadi bir derece ama hiç karnaval online olur mu?’ diye soruyorum. Bozkurt ‘Neden olmasın? Hepimiz zor zamanlardan geçiyoruz. Salgın ile psikolojimiz altüst oldu. Birçok ilde hafta sonu sokağa çıkma yasağı var. Şehirdeki coşkuyu bir ‘tık’ ile insanların evlerine, salonlarına taşıyıp, farklı bir atmosfer yaratıp, sanki buradaymışçasına eğlenmelerini sağlayabileceksek ne mutlu bize’ diyor.

EKONOMİK KAYIP BÜYÜK

Aslında Adana’da kurallar ve önlemler çerçevesinde karnaval devam ediyor. Şehir geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi tıklım tıklım değil elbette, turist yok. Sadece Adanalılar. Onlar da valiliğin aldığı önlemlere riayet ederek etkinliklere katılabiliyor. Mesela, portakallı lezzetler yarışması bir otelin bahçesindeydi. Her yıl yapılan sokak turu bu kez arabalarla gerçekleştirildi. ‘Arabalı Konser’ etkinliğinde ise Çukurova Symphonic Project eşliğinde Zuhal Olcay, Yeni Türkü, Sena Şener ve Adamlar Grubu sahne aldı. Bozkurt, “Olaya sadece karnaval gözüyle bakmamak lazım. Amaç değerlerimizi yaşatmak” diyerek karnavalı fiziki olarak gerçekleştirdikleri dönemin bölge ekonomisine etkilerini ve bu yılki kaybı şöyle anlatıyor: “Sadece Adana olarak değil ülke olarak turizm adına büyük kayıplar yaşıyoruz. Fiziki olarak karnavalı yapabildiğimiz dönemlerde, aylar öncesinden sadece karnavala özel, ek uçak seferleri konur, oteller dolar ve hatta Mersin, Tarsus, İskenderun, Gaziantep, Kapadokya’daki bütün oteller de dolardı. Bu, bölgenin kalkınması ve tanınması sadece tarım değil turizm ekonomisinin de canlanması için bu çok önemliydi. Esnafın kasasına 3 günlük karnavaldan neredeyse 2 aylık ciro kalırdı. Şimdi kısıtlamalar var. Akşam belirli bir saatten sonra her yer kapalı. Karnaval ile hem ruhu yaşatmak hem ekonomiyi canlandırmak hem de insanlara biraz moral olmak istedik.”

HEDEF YAZ TURİZMİ

“Şunu da hatırlatmak isterim. Adana çok yüksek risk grubunda olmadığı için cumartesi günleri sokağa çıkma yasağı uygulanmıyor. Elbette sağlık her şeyden önemli ancak maske-mesafe-hijyen kuralı başta, alınan tedbirlere uymak koşulu ile sokaklardaki portakal çiçeği kokusunu içine çekmek isteyenleri de bekleriz, nisan ayını kaçırmasınlar! Adana insanı sıcak, samimi, yemesi, içmesi, eğlencesi keyifli bir yer. İnşallah aşılama hızlanacak. Açıklamalar o yönde. Planlanan şekilde giderse hedef önce yaz turizmini hareketlendirmek. Seneye karnaval kapsamında ise ‘dönüşümüz muhteşem olacak’. Türkiye’nin ve dünyanın dört bir yanından sokaklarda yeniden insanları ağırlayacağız. Bir de dipnot, festivalin süresini de uzatacağız. Gelecek yıl bu yılın acısını çıkaracağız.”

 TÜRKİYE'NİN TEK SOKAK KARNAVALI

Adana Portakal Çiçeği Karnavalı 9 yıldır sadece Türkiye’nin değil dünyanın da dört bir yanından binlerce insanı bir araya getiriyordu. Geçtiğimiz yıl, 11 Mart’ta ilk koronavirüs vakasının görülmesiyle iptal edilmiş daha doğrusu sadece balkonlardan yapılabilmişti. Malum salgın devam ediyor. Dahası Adana risk haritasında turuncu renk. Ancak bir yandan da şehrin ekonomisini yeniden canlandırmak ve artık neredeyse hafızalardan silinmeye başlayan karnaval ateşini de yeniden yakmak gerekliydi. Karnaval komitesi çözümü dijitalde buldu. Şehirdeki tüm etkinlikler, www.nisandaadanada.com üzerinden evlere taşınıyor, 3 gündür, Türkiye’nin en büyük dijital etkinliği gerçekleştiriliyor.

Yazının Devamını Oku

Ramazan buruk geçecek

Yeni tedbirler kapsamında yüksek riskli illerde hafta sonu sokağa çıkma yasaklarına cumartesi günü yeniden eklenirken, Ramazan ayı boyunca restoranlar yalnızca paket servis hizmeti verebilecek. Sektör temsilcileri kaygılı; “Ramazan zor geçecek” diyorlar. Bir yandan da her gün artan vaka sayıları ile tablo alarm veriyor. Hem tablonun hem de esnafın son durumunu sordum.

ESKİ ZİRVEYİ DE GEÇTİK

Siirt Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Vefik Arıca ile fotoğrafı daha net görebilmek adına tabloyu beraber değerlendirdik. Prof. Dr. Arıca Eski zirveyi bile çoktan geçtik” diyerek, şöyle devam ediyor: “Türkiye’de test pozitiflik oranı yüzde 14-15’e çıkmış durumda ve bu çok yüksek bir oran. 1 Mart’tan bugüne yeni vaka sayısı 2,5 kat arttı. Yeni hasta sayısı yüzde 92, ağır hasta sayısı yüzde 68, ölüm oranı yüzde 102. Bu şu anlama geliyor: Birinci dalganın 3. pikindeyiz. Birinci dalganın bitebilmesi için vaka sayılarının ikili sayılara inmesi, ölüm sayısının sıfırlanması gerekiyordu. Bunu yaşamadık. 8 Aralık 2020’de vaka sayısı 32 binlerdeydi. Şu anki sayı Aralık’taki sayıyı çoktan geçti.”

DİKKATLİ OLMAK ZORUNDAYIZ

“Vaka sayılarını ikiye katlayan; Polonya, Moldova, Macaristan, Bulgaristan gibi birkaç ülke var. Bizde onlardaki gibi yüzde yüz katlanmış değil ama tedbir alınmazsa listeye adayız. O nedenle çok dikkatli olmak zorundayız. Aşılamaya gelince; şu an yüzde 10’u geçti. En yüksek aşılama Çanakkale, Edirne ve Sinop’ta, yüzde 18’lerde. İstanbul’da ise bir buçuk milyon dozu geçti. Şu an 58 il kırmızı. 1 hafta önce 39 il kırmızıydı. Bu, il bazında yüzde 49 artış demek. Yatan hasta ve solunum cihazına bağlı hasta sayısında bir artış yok. Ancak bu da artarsa iş içinden çıkılamaz hale dönebilir. Bu sağlık çalışanları için büyük yük, yorgunluk demek. Cumartesi yasaklarının geri gelmesi iyi oldu.

RESTORAN KARMAŞASI

“Ramazan’da restoranlar kapalı olacak. Amaç hareketliliğin azaltılması. Ancak şunu da söyleyeyim, toplu taşımada bazı illerde, bazı saatlerde sosyal mesafe sıfıra inebiliyor. O nedenle HES kodu ile giriş, yüzde 50 kapasite koşulu ile restoranlarda toplu taşımanın 10’da biri kadar bile risk yok. Ramazan ayı için beni asıl endişelendiren husus ev içi toplaşmalar. İftar ve sahur yemekleri. Vakaların yüzde 85’i ev içi bulaş kaynaklı. Kişisel olarak kendi yasağımızı koymak zorundayız.”

SEKTÖR TÜKENMİŞLİK SENDROMU YAŞIYOR

Yazının Devamını Oku

Sanat NFT için mi

BLOCKCHAIN teknolojisi, sanat dünyasını da etkisi altına aldı. Türkçesi “Değiştirilemeyen token” olan NFT’ler (Non-Fungible-Tokens) son günlerin en çok konuşulan konusu. ‘Everyday’ adlı dijital eserin 69 milyon dolara satılması şaşkınlık yaratırken dünyaca ünlü Fenerbahçeli futbolcu Mesut Özil’in forması 2 bin 525 dolara satıldı. Sanatçı Tarık Tolunay’ın ‘Fractal İstanbul – Pandemi’ eseri, Türkiye’nin NFT’ye çevrilerek satılan ilk eseri oldu. Nedir bu NFT? Nasıl çalışır? Tehlikesi var mı? İşte 7 soruda tüm detaylar.

DİJİTAL SANAT VE MİLYONLARCA DOLARLIK BİR PAZAR

Kriptomeda Kurucusu Eray Dengiz cevaplıyor.

Soru: NFT nedir?

Cevap: Kripto sanat olarak adlandıran NFT (Non Fungible Token) değiştirilemez ve benzersiz jeton anlamına geliyor. Tıpkı diğer kripto paralar gibi, değer tutan ve tahsil edilebilen bir dijital varlık diyebiliriz. Blokzincir altyapısı kullanılarak insanların kolayca fotoğraf, video hatta bazen bir tweet görüntüsü bile satın alabilecekleri şekilde dijital eserlere çevriliyor. Nasıl günümüzde sanat eserlerinin orijinali değer anlamında paha biçilemez ise NFT’ler de dijital ortamda sadece bir tane orijinali olduğu için oldukça değerli. Bu orijinalliği koruyan, saklayan ve açık bir şekilde sahibinin kim olduğunu sergilemesini sağlayan ise blokzincir altyapısıdır.

Soru: Son günlerde neden sıkça NFT adını duymaya başladık?

Cevap: Türkiye de dahil olmak üzere dünyanın birçok yerinde NFT ile satılan dijital varlıkların değerleri inanılmaz rakamlara ulaştı da ondan. Örnek vermek gerekirse; Twitter’ın kurucusu Jack Dorsey’in ilk yazdığı tweet 2.9 milyon dolara alıcı buldu. Yine en pahalı NFT sanat değerlerinden biri olan Beeple’ın 5 bin tane eseri birleştirdiği çalışması 69 milyon dolar değerine satıldı. Türkiye’den de benzer örneklere rastlamak mümkün. Sanatçı Tarık Tolunay’ın satışa çıkardığı ‘Fractal İstanbul – Pandemi’ Türkiye’nin NFT’ye çevrilerek satılan ilk eseri oldu.

Soru:

Yazının Devamını Oku

Tiyatrosuz bir kutlama

Dün, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de Dünya Tiyatrolar Günü kutlandı ve yine her sene olduğu gibi yine birçok mecrada tiyatronun aslında ne kadar kutsal olduğu konuşuldu. Ama madalyonun bir de öteki yüzü var. Pandemi döneminde sevdiğimiz sahnelerin tek tek kapandığına da pek çok sanatçının geçim sıkıntısı nedeni ile işlerini bıraktığına da şahit olduk. Perdeler yeniden açılsın, sanatçılar hak ettikleri değeri görsün diye neler yapılmalı? Sorunun çözümü nerede saklı?

ÖZEL TİYATROLAR DUVARA KARŞIDOT tiyatrosunun kurucularından Özlem Daltaban devlet ve şehir tiyatrolarının resmi tanımları ve düzenli ödenekleriyle ülkeye toplumsal sanat hizmeti sunduğunu belirterek özel tiyatrolara ayrı bir başlık açıyor. Daltaban “Biz özel tiyatrolar şahsi yatırımlarımız ve gelirlerimizle kendi sanat kurumlarımızı yaratıyor ve yaşatıyoruz. Kendi şirketlerimiz üzerinden resmileştirip, kayıtlı hale getirdiğimiz kurumlarımızda ürettiğimiz eserleri, seyircilerle buluşturuyoruz. Ödenekli kurumlardan hiçbir farkı olmayan bu yapı ve işleyişin, tanımsızlığı ve ödeneksizliği anlaşılır gibi değil” diyor.

ÖDENEK YOK

Peki o ödenek nereden gelir? Daltaban olması gereken ama olamayan yapıyı şöyle tarif ediyor: “Merkezi yönetimin kültür-sanat yapısı bünyesinde tanımlanmış bir havuza dahil olursunuz ve tiyatronuzun varlığı ve sürekliliği düzenli olarak Hazine’den fonlanır. Yerel yönetimler açısından da yapı aynıdır, resmi kayıt altına alınır, üretim alanınıza göre kurumunuzun varlığı ve sürekliliği fonlanır. Özel sektör ise sanatsal sorumluluk, toplumsal gelişime katkı, topluma fayda amacıyla, belli üstbaşlıklar ve başvuru kabulleriyle sanat kurumları için destek fonları oluşturur. Seyirci ve sanatseverlerin pozisyonu da önemli. Bugün ‘Sanat kurumlarının yok oluşunu görmek, onları kaybetmek istemiyorum’ diyen büyük bir kitle olsaydı, böyle bir vurgunda bizleri dev bir dalga gibi içine alır, sarıp sarmalar, yaşatmak için üstüne düşeni yapardı. Maalesef gerçeğimiz bu değil.”

PANDEMİDEN SONRA NE OLACAK

Şimdi karşımızda kocaman bir duvar var ve ona doğru sürükleniyoruz. Yüzyılda bir başa gelir bu korkunç zor dönemin içindeyiz. Yarın, hayat geri döndüğünde sanat kurumlarının birçoğunun ayakta kalamadığını gördüğümüzde, o yeni hayatı ne besleyecek? Kendimizi sürekli hatırlatmak zorunda olmak çok tuhaf ama şehrin kültür sanat kurumlarına sahip çıkın, takip etmekten mutluluk duyduğunuz, size iyi gelen tüm sanat kurumlarını ve süreçlerini izleyin. Kurumlarımıza, tiyatrolarımıza üye olun, yıllık biletler, kartlar alın, yeniden buluşabilmemiz için destek fonları yaratın.”

ACİL ÇÖZÜM ÇAĞRISI YAPIYORUZ

Yazının Devamını Oku

Ayrı evlerde yaşayarak bir evlilik mümkün mü

Ece Dağıstan’ın Fazıl Say ile evlendikten sonra evlerini birleştirmediklerini açıklaması, sosyal medya ve magazin gündemine bomba gibi düştü! Ünlü çiftin yaşam tercihi üzerine binlerce yorum yapıldı. Bana göre durum normal. 2 nedenden. Bir; hayat onların, mutlu iseler sorun yok. İki; aynı evde olup birbirlerini yıpratacaklarına uzak kalıp aşkı “sıcak” tutmak istemiş olabilirler. Ama illa ki herkes aynı görüşte değil. Konusunda uzman terapistler bile meseleye bambaşka pencerelerden bakıyor!

MEKÂNA DEĞİL İLİŞKİYE BAK

“Başka evlerde yaşayıp bir evliliği devam ettirmek mümkün mü?” İlişki terapisti ve uzman psikolog Ayşegül Denizci “Elbette mümkün” diyor ve şöyle devam ediyor: “Evlilik dediğiniz durum bir ilişki şeklidir. Bir kadın ile bir erkeğin ya da birbirini seven iki insanın kurdukları, yasa ile de koruma altına alınan bir ilişki evlilik... Kişilerin nerede yaşadıklarından ziyade ilişkilerinin sağlıklı olup olmadığına bakmak gerekir. Ayrı evlerde son derece birbirini yücelten, gelişim sağlayan, güven dolu, tarafların hayatı dolu dolu yaşamalarına izin veren ilişkiler de, aynı evin içerisinde sağlıksız, birbirini çürüten, hasta ve mutsuz eden ilişkiler kadar evliliğe dahildir. Dolayısıyla bir ilişkinin dinamiğini mekâna indirgemek, kalitesini bu noktada aramak anlamsızdır. Bizim interaksiyon dediğimiz şeydir ilişki. Yani iki insanın birbirlerinin ruh halleri ile buluşması, dansıdır ve nerede, nasıl yaşandığından çok iki insanın birbirlerinden ne alıp verdiğine, gelişim ve mutluluklarına odaklanılması gerekir.”

KİŞİSEL ALANA SAYGI

“100 yıl bir insan ile aynı yerde yaşarsın fakat eşin kişisel alanlarına öyle bir saygı duyuyordur ki, böylesi uzun bir birlikteliğe rağmen kendin kalmayı başarabilmiş, hayat ile ilişkine devam edebilmiş ve bu nedenle de evlilik süresince hiçbir ‘sıkışma’ hissetmemiş olabilirsin. Ancak, evleneli sadece 1-2 yıl olmasına rağmen ‘Yoruldum, bıktım!’ denilen ilişkiler de mevcuttur. Terapilerimde uzak şehirlerden bile birbirini yıpratan ilişkiler görmekteyim; ‘Bugün ne giydin? Dışarı çıktın mı? Ne yedin?’ gibi sorularla kişinin bireyselleşmesine izin vermeyen ilişkiler ruh sağlığı bakımından hastalıklı ilişkilerdir.”

ÖNCE BİREY OLUN

“Birey olmadan, partnerinizin bireysel alanlarına saygı duymadan sağlıklı bir ilişki yürütülemez. Şöyle bir bakın ilişkinize! İç sıkıntınızı gidermenin yolunu bambaşka platformlarda aramanıza sebep olan ne? İlişkiniz neden kötü gidiyor? Gerçekten bakarsanız altında yatan sebebin kendinizi gerçekleştirememek, size özel bir alan bırakılmaması olduğunu göreceksiniz. O nedenle bireysellik ilişkiyi de besleyen bir durumdur.”

EVLİLİK KADİM BİR GELENEKTİR AYNI EVDE YAŞAMAK GEREKİR

Yazının Devamını Oku