Aile arabuluculuğu nasıl işleyecek... Yeniden gündemde

MEDENİ KANUN’DA ANLAŞMALI BOŞANMA VAR, ARABULUCUYA İHTİYAÇ YOK

Eşitlik için Kadın Platformu (EŞİK) gönüllüsü Avukat Sema Yurtbilir, “Arabuluculuk gibi bir sisteme ihtiyaç yok” diyor. Şöyle açıklıyor: “2002’de yürürlüğe giren Medeni Kanun, yeterince laik ve eşitlikçidir. Dolayısıyla yeni bir düzenleme, kanunla korunan kadın- erkek eşitliği ve eşit karar alma zeminini bozar. Hele de şiddet ve kadın-erkek eşitsizliğinin böylesi yaygın ve derin olduğu bir ülkede kadınlar için risk oluşturur. Kaldı ki bireyler, uzlaştıkları noktada zaten ‘anlaşmalı’ boşanmaya gitmekte, tek celsede boşanabilmekte. Yani arabuluculuk ile yapılmak istenen davaların kısalması ise kanunda bunun yolu zaten var.”

HER ŞİDDET GÖZ ÖNÜNDE DEĞİL

Neden bir hak kaybı olsun ki kadınlar için? Cevabı şu: “Türkiye’de kadınların durumu ortada. Tarihsel, kültürel, toplumsal güç eşitsizliği var. Bu eşitsizlik aynı masada buluşturulmak isteniyor. Aile Bakanlığı’nın her 10 yılda yaptığı, 2015 tarihli son araştırmasına göre; şiddete uğrayan kadınların sadece yüzde 11’i kurumsal başvuru yapmakta. Yani yüzde 89’u ortada yok! Bu bize şunu gösteriyor; ‘her şiddet göz önünde olmuyor.’ Dolayısıyla istediğiniz kadar, ‘Şiddet varsa arabuluculuk olmaz’ deyin... Fiziksel şiddettin gizli kaldığı, verilere bile girmediği bir ortamda yaşanılanın nasıl bir şiddet; ekonomik mi, psikolojik mi, fiziksel mi olduğunu kim, nasıl tespit edecek?”

“Boşanmanın sebepleri de ‘küçük’ görülüyor, hafifletiliyor. ‘Ufak, tefek tartışmalar...” deniyor. Oysa elimdeki boşanma davalarının yüzde 90’ında şiddet var. Kadın cinayetlerinin yüzde 40’ı evli oldukları eşleri tarafından gerçekleştiriliyor. Bu gerçekler göz ardı edilemez!”

MAHKEMELER GERÇEK İRADENİN DENETİMİNİ SAĞLAR 

“Bir uzlaştırma dosyamda, kadın müvekkilin, uzlaşmaya eşi tarafından tehditle sokulduğu ve yalan beyana zorlandığını tespit ettik. Boşanmalarda neler yaşanabilir siz düşünün. Öte yandan mahkeme salonunda bulunmak ve hâkim karşısına çıkmak, gerçek iradenin denetimini sağlar. Taraflar, sadece arabulucunun eline bırakıldığında ise iradenin gerçekliğini denetlemek mümkün olmayacaktır. Bugün ticari davalardaki arabuluculuğun bile prosedür olarak yapıldığı, çoğu zaman profesyonelce yapılmadığını görüyor, yaşıyoruz. Buna rağmen, kadınlar, mahkeme bile görmeden arabulucu önünde anlaşmaya varsın isteniyor. Bu, kadınları yoksulluğa, hak kaybına sürükler. Bunun yerine, yargılamaların neden bu kadar ihtilaflı ve uzun sürdüğü araştırılmalı ve çözülmelidir.”

BAZI ANLAŞMAZLIKLAR BOŞANMA ÖNCESİNDE ÇÖZÜLEBİLİR

Hukukçu Cengiz Hortoğlu, aile arabuluculuğu sistemine ihtiyaç olduğunu söylüyor. “Ama” ile parantez açıyor: “Sistemin hassasiyetle kurgulanması gerek.” Şöyle detaylandırıyor: “Arabuluculuk ‘zorla barıştırma’ gibi algılanıyor ancak böyle olmak zorunda değil. ‘Arabuluculuk’, çiftler arasındaki çatışma daha başındayken, aile mahremiyeti duruşmalara henüz yansımamış ve uzun yargılamalar başlamamışken, boşanmanın medeni sınırlar içinde, ihtilafa düşmeden tamamlanmasını amaçlar. Arabuluculuksa bu süreci, tarafların birbirine saygı içinde tamamlaması ya da sürece devam etmesini sağlar. Devam etmesi dememin sebebi de şu; boşandıktan sonra, ‘keşke boşanmasaydım’, ‘sudan sebeplerden ayrıldık’ gibi düşünceler olabiliyor. Çünkü bazen tek temel problem çiftler arasındaki ‘iletişimsizliktir.’ Cinsiyetten bağımsız; bir öfke ve hırsla hareket eden, tek kelime dahi konuşmadan, konuşsalar bile birbirlerini duymadan, anlamadan davalar açılıyor, karşılıklı ağır ithamlar da olabiliyor. Dolayısıyla arabuluculuk bu ‘keşke’lerin de önüne geçebilir.”

Mevcut sistemde boşanmaların 10 yıl gibi uzun süreleri bulabildiği, dolayısıyla da birbirini görmek dahi istemeyen çiftlerin, yıllarca, kâğıt üzerinde evli kalmak zorunda kalabildiğine değinen Hortoğlu, “İstenmediği halde, evlilik birliğinin hukuk nezdinde devam ediyor oluşu, her iki tarafın da yeniden evlenme, hayat kurma hakkına aykırı. Dolayısıyla maddi taleplerin boşanma davasından ayrılarak, farklı bir dava olarak devam etmesi boşanma davası sürelerini kısaltacaktır” diyor.

ŞİDDET AYRI TUTULMALI

Peki ya şiddet vakaları? Yanıtı şu: “Şiddetin sebepleri araştırılabilir pek tabii ancak koruma kararlarının çıkarıldığı, cinayetlerin arttığı böyle bir atmosferde, fiziksel ve psikolojik şiddetten kaynaklı boşanma davaları arabuluculuk sisteminden ayrı tutulmalı.”

TEK HUKUKÇU DEĞİL EĞİTİMLİ EKİP OLMALI

“Ayrıca boşanma davaları ‘ticari’ davalara benzemez. 1-2 saat ya da 1-2 gün içinde çözülemez. Süre vermek gerekir. Yanı sıra arabuluculara toplumsal cinsiyet- şiddet farkındalığı eğitimleri verilmeli. Ki sadece bir hukukçu olması da yeterli değildir. Ekipte psikolog, sosyolog gibi uzmanlar, bağımsız danışmanlar da olmalı. Aile arabuluculuğu sadece bir ‘prosedür’ olarak görülmemelidir.”