Vivaldi’nin kuşları yüzde 15 azalmış

Ben de Andante’de yayımlanan Hale Tetik’in “Vivaldi’nin Dört Mevsim’i 300 Yaşında” yazısından bir bölümü köşeme aldım:

“Antonio Vivaldi’nin (1678-1741) ölümsüz eseri Dört Mevsim’in 300. yaşı dünyanın dört bir yanında konser ve etkinliklerle kutlanıyor. Dört Mevsim aradan geçen 300 yılda sayısız sanatçı tarafından konserlerde çalınıp kayıt altına alınırken akademik alanda birçok çalışmanın da konusu olmaya devam ediyor. Antonio Vivaldi’nin 1725 tarihli ‘Il Cimento dell’Armonia e dell’Inventione’ (Uyum ve Buluş Arasındaki Mücadele) başlıklı 12 konçertoluk koleksiyonunun ilk dört eserini kapsayan Dört Mevsim, kendi döneminin belki de en programlı enstrümantal yapıtı.

Vivaldi tarafından yazıldığı tahmin edilen sonelere dayanan eserde, sonelerde geçen her ifadenin karşılığı Vivaldi tarafından nota üzerinde gösterilir.

YENİDEN DÖRT MEVSİM

Birçok sanatçı Dört Mevsim’i çağımızda yeniden ele aldı. Örneklendirmek gerekir ise Hamburg Elbphilharmonie Orkestrası solo tromboncusu Simone Candotto, iklim değişikliklerinden en çok etkilenen yerlerden birisi olan Venedik’e dikkat çekmek için eseri yeniden düzenledi. İklim verilerini kullanarak bunları müziğe yansıttı. Yazılımcıların da dahil olduğu bir ekiple çalışan Candotto, Venedik’te 300 yıl içinde değişen iklim verilerini tespit etti. Sera gazı karbondioksit artışının da ele alındığı verilerden oluşan yorumda, 300 yılda Venedik’te olan tüm değişikliği duyabiliyoruz. Eserde, mevsimlerin temaları seyircilerin fark etmediği şekilde geliyor; CO2 eğrisinin yükselmesi notaların uzamasına sebep oluyor. Böylece müziğin değişimi, mevsimin değişimini gösteriyor. Bu çalışmada en hoşuma giden şey; fark etmediğimiz ya da alıştığımız iklim değişikliklerinin çarpıcı bir şekilde bize sunulmasıydı. Candotto’nun iklim araştırmasına göre, günümüzde ağaçlarda öten kuş sayısı Vivaldi’nin dönemine göre yüzde 15 azalmış ve eserde buna bağlı olarak yüzde 15 daha az kuş motifi kullanılmış. Topluluğun yer yer uyumsuzluğu ise iklim değişikliğini tam olarak ortaya koyacak şekilde tasarlanmış.

Dört Mevsim’i yeniden ele alan sanatçılardan bir diğeri ödüllü besteci ve piyanist Max Richter. Richter, 2014’te Recomposed by Max Richter: Vivaldi-The Four Seasons ve 2022’de The New Four Seasons-Vivaldi Recomposed adlı Deutsche Grammophon etiketli albümleriyle dikkatleri üzerine çekmeyi başardı.

Keman sanatçısı Daniel Hope’un da solist olarak yer aldığı 2014 tarihli Recomposed by Max Richter: Vivaldi-The Four Seasons adlı albümünde Richter, orijinal eserden kopmadan, müzikteki ana temaları koruyarak, tekrarlayan motifler, katmanlı armoniler ve elektronik dokular kullanarak çağdaş bir yorum sunmuştu. Solist olarak Elena Urioste ve Chineke! Orkestrası’nın yer aldığı 2022 tarihli The New Four Seasons-Vivaldi Recomposed adlı albümünde Richter, bu sefer gut telleri ve dönem enstrümanları kullanarak orijinal enstrümanlara daha sadık kaldı. Elektronik altyapıları analog ses sentezleyicilerle değiştirdi. Böylece daha ince detaylara sahip ve oda müziği dokunuşları taşıyan bir yorum ortaya koydu.

Özetle, Richter’in iki albümü de Vivaldi’nin Dört Mevsim’ine modern çağdan bakışlar sunmakta; ilki radikal ve elektronik unsurlar içeren minimalist bir yeniden düzenleme, ikincisi ise dönem enstrümanları ve organik sesler üzerine kurulmuş daha doğal ve yakın bir yorum.

Klasik ve çağdaş dinleyiciye farklı açılardan zengin deneyimler sunan bu iki albüm, eleştirmenlerden değişik yorumlar aldı.