‘Petersburg Oğuzname’si nihayet tam olarak yayımlandı

Prof. Dr. Osman Fikri Sertkaya ile Doç. Dr. Hülya Uzuntaş tarafından hazırlanan Oğuzname (Atalar Sözü) Sankt Peterburg Nüshası Türk halk edebiyatının önde gelen araştırıcısı Prof. Dr. İlhan Başgöz’ün aziz hatırasına ithaf edilmiş.

Eserin yayın yönetmeni Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın, ‘Sankt Peterburg Oğuzname’sinin Yayımı Dolayısıyla’ başlıklı bölümde yazmanın elektronik görsellerine ulaşmasının ve yayım çalışmasının öyküsünü anlatıyor. Prof. Dr. Akalın hem içerdiği zengin söz varlığı hem başka kaynaklarda bulunmayan veya farklı biçimlerde geçen atasözlerini kapsayan, bir atasözünde Rusça sözcüklerin geçtiği, “ex-libris” kayıtlarına göre bir zamanlar Rusça adlı kişilerin de sahip olduğu bu ilgi çekici Oğuzname hakkındaki bilgilere ve yazmadan bazı görsellere Türk Atasözleri Sözlüğü’ne (TDK, 2022) yazdığı Sunuş’ta da yer verdiğini belirtiyor. Atasözlerinin önemli kaynaklarından biri olmasına karşılık ‘Petersburg Oğuzname’sinin o güne kadar yapılmış az sayıdaki yayımında tam metninin ortaya konulmamış olduğuna değinen Akalın, bu çalışmalarda Arap harfli metnin okunmasındaki güçlüklerden dolayı doğru okunamayan, bu yüzden atlanan atasözleri bulunduğu gibi müstehcen görülenler yüzünden görmezden gelinen bölümlerin de olduğunu veya ... işaretiyle geçiştirildiğini yazıyor. Nüshanın elektronik görsellerini elde etmesinden sonra Prof. Dr. Osman Fikri Sertkaya’ya gönderen Prof. Dr. Akalın böylece Oğuzname’nin yayım sürecinin başladığını belirtiyor.

Prof. Dr. Sertkaya bugüne kadar diğer Oğuzname nüshalarının sekiz on kadarının yayımlanarak üzerlerinde çalışıldığını ancak Rusya Federasyonu’nda Sankt Petersburg Devlet Üniversitesi Doğu Fakültesi Kütüphanesi Elyazmaları Bölümü’nde bulunan Oğuzname’nin tam metnin yayımlanmadığına dikkat çekerek, yazmanın ilk kez Azerbaycan bilginlerinden Samet Elizade tarafından 1987 yılında Kiril harfleriyle, ikinci ve üçüncü baskılarının ise Latin harfleriyle Bakü’de hem eksik hem de sansürlü olarak, bazı kelimeleri de yanlış okunuşlarıyla yayımlandığını hatırlatıyor.

‘Sankt Petersburg Oğuzname’sinin tam ve sansürsüz metnini ilk kez Doç. Dr. Hülya Uzuntaş ile işleyerek yayıma hazırladıklarını belirten Prof. Dr. Sertkaya, yazmadaki 1.855 atasözünü daha önce yayımlanan sekiz yazma atasözü metni ile karşılaştırdıklarını, böylece müstensih hataları, özellikle Arap harflerindeki nokta eksiklikleri ve imla yanlışlarını düzelttiklerini, müstensih tarafından atlanan kimi eksik kelimeleri de diğer yazmalarla karşılaştırarak metin tamiri yaptıklarını anlatıyor. Prof. Dr. Sertkaya ayrıca sekiz yazmada geçen atasözlerini Sankt Petersburg yazmasında geçen atasözleri ile karşılaştırıp açıklama notlarıyla, farklı okunan kelimeleri etimolojik yapılarıyla ve köken bilgileriyle zenginleştirerek eleştirili bir metin yayımı gerçekleştirdiklerini yazıyor.

Kitapta Prof. Dr. Sertkaya’nın yazdığı Oğuzname’nin metin dışı kaynaklarını konu edinen makalesine de yer verilmiş. Kitaptaki uzun giriş yazısında Oğuznameler hakkında ayrıntılı bilgiler de sunuluyor. Kitabın en ilgi çekici bölümü Prof. Dr. Sertkaya ve Doç. Dr. Uzuntaş’ın hazırladıkları Oğuzname’nin tam metin eksiksiz ve sansürsüz aynı zamanda metin tamiri de içeren atasözleri bölümü. Bu bölüm bilimsel Türkoloji yayınlarına örnek teşkil edecek biçimde çeviri yazılı ve eleştirili olarak hazırlanmış.

ATASÖZLERİ SÖZLÜ GELENEKTE DE YAŞIYOR

Metnin eksiksiz ve sansürsüz yayımı konusunda Prof. Dr. Akalın yayımın bilimsel bir çalışma olması, dört yüz yıl önce Arap harfleriyle açıkça yazılan atasözlerinin sansürlenmesinin doğru olmayacağı konusunda hazırlayıcılarla hemfikir olduklarını belirtiyor. Atasözleri üzerine yaptığı araştırmalarda yalnızca Oğuznamelerde değil Kitâb-ı Atalar, Atalar Sözü gibi tarihsel kaynaklarda aile, akrabalık, yiğitlik, cömertlik, inanç, kader, doğruluk, ticaret, çalışkanlık, sabır gibi insan ve toplum hayatı üzerine hemen her konuda eğitici, öğüt verici atasözleri bulunduğu gibi cinsel hayata dair de atasözlerine çoğunlukla açık, bazen de örtmece ifadelerle yer verildiğini ifade eden Prof. Dr. Akalın, bir bölümü mecaz anlamlar da taşıyan bu atasözlerinin yalnızca yazılı kaynaklarda değil sözlü gelenekte de yüzyıllardır yaşatıldığını ve bugüne kadar geldiklerini yazıyor. Kimi yayımcıların görmezden gelerek yok saydıkları, kimilerinin hiçbir ipucu vermeden ... işaretleriyle geçtiği, kimilerinin de ilk harfini yazıp ... ile gösterdikleri atasözlerinin bilimsel yöntemlerle hazırlanan çeviri yazılı (transcription) ve eleştirel yayımını (édition critique) sansürlemenin doğru olmadığına karar verdiklerini kaydediyor.

Kitabın sonunda ‘Sankt Peterburg Oğuzname’sinin renkli tıpkıbasımı da meraklısına ve ilgilisine sunuluyor. (Erkmen Yayımcılık)