Memduh Şevket Esendal üzerine

Kaynaklar beni yanıltmıyorsa dizide iki kişinin imzası vardı. İkisi de bugün aramızda yok, rahmetle anıyorum.

Tunca Yönder ve Handan İnci.

TÜYAP’ın düzenlediği Memduh Şevket Esendal’ı anma gününde ben ve rahmetli denemeci Mustafa Şerif Onaran, hakkında konuşma yapmıştık. Ön sırada da kızı oturuyordu. Kızına yazdığı mektupları da aramızda olmayan Muzaffer Uyguner yayımlamıştı. Hoşuma giden bir bölüm, mektubu yazdığı dolma kalemin markasından söz etmesiydi.

Aşk için söylediğini de yazıma almaktan vazgeçemedim:

“Tolstoy der ki: Aşk o kadar önemli bir şey değildir. Onu şairler, romancılar, ressamlar, tiyatrocular, sözle boya ile ışıkla, çalgı ile süsleye süsleye şişirip birtakım zavallı adamların başına bela etmişlerdir.”

Onun önemli bir kitabını, ‘Doğu Raporu’nu�Mehmet Can Doğan yayına hazırladı.

İÇİNDEKİLER

SUNUŞ

- Mehmet Can Doğan

DOĞU RAPORU

Trenlerde Kalabalık

Trende Köylüler

General. Mümtaz Aktay

Bay Cevat Eyüp

Elâzığ’a Varış Tunceli Vilâyeti

Elâzığlılar

Deşt’teki Kışla

Harput

Elâzığ - Muş

Bingöl Vilâyeti

Genç

Mühendisler Evinde

Muş Ovası

Muş Şehri

Tevfik Gür

Muş’ta

Muş’ta Bu Yıl Ekini

Muş’ta kim var?

Muş’tan Van’a

Gürzot

Van

Adilcevaz - Ahlat - Tatvan - Otel Göl İdaresi

Bitlis

Siirt

Garzan - Beşirî - Meymune

Petrol Arama

Batman

Bismil - Diyarbakır

Diyarbakır

Umum Müfettişlik

Çınar - Mardin

Kızıltepe - Resülayın - Harran - Urfa

Suruç - Birecik - Kargamış - Nizip

Kargamış - Nizip - Gaziantep

Malatya

Malatya - Ankara

Sonuç

*

İKİ NUTUK

Parti Genel Sekreteri Memduh Şevket Esendal’ın Ateşli Nutku

Halkevleri’nin 12. Kuruluş Yıldönümü Nutku

SUNUŞ

- Mehmet Can Doğan

“1920-1941 yılları arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti Bakü siyasi temsilcisi, Tahran ve Kâbil Büyükelçisi olarak görev yapan Memduh Şevket Esendal, kızına yazdığı 1.8.1941 tarihli mektubundan anlaşıldığı göre, Ağustos 1941’de Ankara’dadır. Kâbil Büyükelçiliği görevinden affını istemeyi düşünürken Moskova Büyükelçiliği teklifiyle karşılaşan yazar, bu teklifi geri çevirir. 16.8.1941’de yazdığı mektubunda, kızına, ‘Moskova’ya da gitmiyorum. Afgan’a da gitmiyorum. Burada kalacağım.’’ diyerek müjdeyi verir. İsmail Çetişli, Esendal’ın Kâbil Büyükelçiliği görevini 31 Ekim 1941’e kadar sürdürdüğünü kaydeder.

*

Esendal’ın Doğu Raporu adıyla yayına hazırladığım gezi izlenimleri, T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri-Cumhuriyet Arşivi’nde kamuya açılmıştır. Bazı akademik çalışmalarda ayrıntılı biçimde değerlendirilen bu metin, geniş okur kitlesine kitap olarak ilk kez sunuluyor. Hikâye ve romanları pek çok yayınevi tarafından yayımlanan Esendal’ın söz konusu metninin külliyatına ciddi bir katkıda bulunacağı kanısındayım.”

KISA TANITIM

Doğu Raporu, Bilecik Milletvekili ve CHP Genel Sekreteri Memduh Şevket Esendal’ın Doğu illerini görmek üzere 7 Eylül-15 Ekim 1942 tarihleri arasında çıktığı gezide edindiği izlenimleri içeriyor. T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri-Cumhuriyet Arşivi’nde kamuya açılan bu metin ilk kez kitaplaştırılıyor.

Esendal’ın Elâzığ, Bingöl, Muş, Van, Bitlis, Siirt, Diyarbakır, Mardin, Urfa, Gaziantep, Maraş ve Malatya illeri ile buraların ilçelerini kapsayan “Doğu gezisi”, amacı ve programı belli resmî bir gezidir. Esendal, belirlenen iki amaç doğrultusunda çıktığı gezi boyunca doğa, kültür, insan ve hayvanlarla doğrudan veya dolaylı biçimde temas kurar. Özellikle bölgenin bayındırlaşması, kendi deyişiyle “şenleşdirilmesi” ve halkın refah düzeyinin yükseltilerek verimli bir biçimde üretime katılması için neler yapılabileceği konusunda gözlemlerde bulunur. Halkevlerini öne çıkararak kültürel yatırımların önemine dikkat çeker. Esendal’ın ilişkilenme yönündeki hassasiyet ve dikkatini gezinin amacı belirlemekle birlikte, hikâye ve roman yazarı Esendal’ın duruşunun da bunlarda payı ve etkisi bulunduğu açıkça fark edilir.

Mehmet Can Doğan’ın yayına hazırladığı Doğu Raporu, hikâye ve roman yazarı Esendal’ın üst düzeyde bir bürokrat olarak portresini tamamlayan ve külliyatına katkıda bulunan önemli bir kitap.

(Çolpan Kitap Yayınları)