Peki aralarındaki farkı nasıl anlayabilir, hangi tedavilerden yararlanabilirsiniz?
Tanıdık geldi mi?
Böyle bir durumda ilk akla gelen çözüm genellikle kepek şampuanını değiştirmektir. Ardından doğal yağlar, sirkeli karışımlar devreye girer. Ancak bütün bu çabalara rağmen şikâyetler bazen bir türlü geçmez.
Çünkü saç derisindeki her pullanma kepek değildir. Seboreik dermatit olarak bilinen saç egzaması, sedef hastalığı ve saçlı deri mantarı benzer belirtilerle ortaya çıkabilir. Üstelik bu hastalıkların nedenleri ve tedavileri birbirinden oldukça farklıdır.
Saç derinizdeki kabuklar ne anlatır?
Aslında kabukların rengi, kalınlığı, yerleşimi ve beraberindeki belirtiler önemli ipuçları verir.
İnce, beyaz ve kolay dökülen pullar genellikle basit kepeği düşündürür. Belirgin kızarıklık yoktur, kaşıntı ise çoğunlukla hafiftir.
Sarımsı, yağlı kabuklar ve kızarıklık saç egzamasının, yani seboreik dermatitin habercisi olabilir. Özellikle kaş aralarında, burun kenarlarında ve kulak arkasında da pullanma varsa bu ihtimal güçlenir.
Kalın, yapışık ve gümüşi beyaz kabuklar sedef hastalığını akla getirir. Kabuklanmanın saç çizgisini aşarak alına veya enseye uzanması önemli bir ipucudur.
Pullanmaya saç kırılması veya bölgesel saç kaybı eşlik ediyorsa özellikle çocuklarda saç mantarından şüphelenmek gerekir.
Diğerlerinden farklı olarak bulaşıcı olan bu hastalık gecikmeden tedavi edilmelidir.
Elbette bu belirtiler tek başına kesin tanı koydurmaz. Çünkü bazı hastalıklar birbirine çok benzeyebilir.
Kepek neden oluşuyor?
Kepeği yalnızca saçlarımızın arasına sıkışmış ölü deri parçaları olarak düşünmeyin. Saç derimiz sürekli yenilenir. Ancak bu yenilenme süreci hızlandığında deri hücreleri gözle görülebilen kümeler halinde dökülmeye başlar.
Bu süreçte saç derimizde doğal olarak bulunan Malassezia adlı maya türleri önemli rol oynar.
İşin ilginç yanı, bu mikroorganizmalar sağlıklı insanların cildinde de bulunur. Yani kepeklenme, dışarıdan bulaşmış bir mantar enfeksiyonu anlamına gelmez.
Asıl mesele, bazı kişilerin saç derisinin bu mayalara ve onların oluşturduğu yağ parçalanma ürünlerine daha hassas olmasıdır.
Kepek ile seboreik dermatit çoğu zaman aynı hastalık spektrumunun farklı şiddetteki görünümleri olarak değerlendirilir.
Basit kepekte pullanma ön plandayken seboreik dermatitte iltihabi süreç daha belirgindir.
Seboreik dermatitin en can sıkıcı özelliklerinden biri, dönem dönem düzelip yeniden ortaya çıkmasıdır. Çünkü burada yalnızca bir mikroorganizmanın varlığı değil; cildin yağ yapısı, bağışıklık yanıtı ve koruyucu bariyerinin özellikleri de rol oynar.
Stres, uykusuzluk ve soğuk hava bazı kişilerde şikâyetleri artırabilir. Bu nedenle özellikle sonbahar ve kış aylarında alevlenmeler daha belirgin hale gelebilir.
Bir başka önemli nokta da şudur: Saç egzaması bulaşıcı değildir ve kişisel temizlik eksikliğinden kaynaklanmaz. Saçlarını düzenli yıkayan, hatta bakımına fazlasıyla özen gösteren kişilerde de görülebilir. Amacı yalnızca mevcut kabukları temizlemek değil, yeni alevlenmeleri de kontrol altında tutmaktır.
Saçınızı az yıkamak kepeği artırabilir
Özellikle yağlı saç derisinde yıkama aralıklarının gereğinden fazla uzatılması, yağın ve pulların birikmesine neden olarak kepeklenmeyi artırabilir.
Diğer taraftan çok sıcak suyla yıkamak, sert temizleyiciler kullanmak ve saç diplerini sürekli ovalamak da hassasiyeti artırır.
Bir başka yaygın hata, saç derisine yoğun yağ maskeleri uygulamaktır. Oysa bazı yağlar saç derisinde birikimi artırabilir.
Çünkü bütün kepek şampuanları aynı amaçla kullanılmaz. Ketokonazol, siklopiroks veya selenyum sülfür gibi içerikler, Malassezia ile ilişkili kepeklenme ve seboreik dermatitte etkili olabilir. Salisilik asit içeren ürünler ise kalın pulların uzaklaştırılmasına yardımcı olur.
Tedavi edici şampuanın saç tellerinden çok saç derisiyle temas etmesi gerekir. Ürünü uyguladıktan hemen sonra durulamak yerine önerilen süre boyunca saç diplerinde bekletmek, tedavinin etkinliği açısından önemlidir.
Kepek saç döker mi?
Basit kepek tek başına kalıcı saç kaybının tipik bir nedeni değildir. Ancak şiddetli kaşıntı, sürekli kaşıma ve belirgin saç derisi iltihabı bazı kişilerde geçici saç dökülmesine eşlik edebilir.
Burada önemli olan saç dökülmesini otomatik olarak kepeğe bağlamamaktır.
Çünkü aynı kişide seboreik dermatitle birlikte genetik saç dökülmesi veya başka bir saç hastalığı da bulunabilir.
Özellikle saçlarda belirgin seyrelme, bölgesel açıklıklar, ağrı, iltihaplı şişlikler veya saç köklerinin bulunduğu alanlarda kalıcı değişiklikler varsa dermatolojik değerlendirme geciktirilmemelidir.
Ne zaman dermatoloğa gitmeli?
Hafif kepeklenme çoğu zaman uygun şampuanlarla kontrol altına alınabilir.
Ancak birkaç haftalık doğru bakıma rağmen düzelmeyen, sık sık tekrarlayan veya giderek şiddetlenen şikâyetlerde dermatoloğa başvurmak gerekir.
Özellikle saç kırılması, bölgesel saç kaybı, ağrılı şişlikler, akıntı veya yaygın kızarıklık varsa beklemek doğru değildir. Unutmayın, sağlıklı saç yalnızca saç tellerinin parlaklığıyla ilgili değildir.
Saçın üzerinde büyüdüğü derinin sağlığı da önemlidir.
Bazen saçınıza yapabileceğiniz en iyi bakım, saç derinizin size ne anlatmaya çalıştığını anlamaktır.