“Risk ortaya çıktığında çocuk koruma süreçleri nasıl yürütülüyor?”

Bugünkü yazımda “çocuk güvenliği” ve “çocuk koruma” ile ilgili bilgileri irdelemeye, Sivil Toplum Geliştirme Merkezi Derneği (STGM)’ nin çocuğu konu alan yazı dizinin ikinci bölümü ile devam ediyorum.        

Dünkü yazıda, sıklıkla birbirine karıştırılan “çocuk güvenliği” ve “çocuk koruma” kavramlarının çerçevesi netleştirildi ve sorumluluğun ilk adımı; yani zararın ortaya çıkmaması için alınan önleyici ve koruyucu adımlar ele alındı. Bugün ise, risk ya da ihlâl ortaya çıktığında ne yapılması gerektiğini irdeleyeceğiz.

Öncelikle kısaca hatırlatmak isterim ki, çocuk güvenliği; çocukların temas ettiği tüm yetişkinlerin, kurumların, hizmetlerin, mekanizmaların ve sosyal alanların çocuklara zarar vermemesini sağlamak için aldığı önleyici, koruyucu ve bütüncül tedbirleri ifade ediyor. Çocuk koruma ise çocukların fiziksel, duygusal, cinsel ya da ekonomik şiddetten, istismardan ve ihmalden korunmalarını amaçlayan ve ihlâl ortaya çıktığında devreye giren hak temelli bir yaklaşım.

Yani;

• Çocuk güvenliği, risk daha oluşmadan önleyici ve düzenleyici adımları kapsıyor.
• Çocuk koruma ise, risk ya da ihlâl ortaya çıktığında müdahale ve yanıtlama süreçlerini içeriyor.

Çocuk koruma için olmazsa olmazlar: Çocuk koruma, riskin ya da ihlâlin ortaya çıktığı anda devreye giriyor. Temel amaç; çocuğun fiziksel ve duygusal bütünlüğünü korumak, onu güvende tutmak ve ihtiyaç duyduğu destek mekanizmalarına en hızlı şekilde erişmesini sağlamak.

Etkili bir çocuk koruma yaklaşımı üç temel unsura dayanıyor:

• Müdahale
• Hukuki çerçeve
• Bildirim yükümlülüğü

Çocuk koruma, riskin “kesinleşmesiyle” değil, belirmesiyle başlıyor. Netlik zorunlu değil. Bir şüphe, bir davranış değişikliği, bir ifade ya da bir belirti harekete geçmek için yeterli. Burada müdahalenin esası;

• Çocuğu yalnız bırakmamak,
• Çocuğu ikinci kez zarar görmeye açık bırakmadan, destekleyici bir biçimde dinlemek
• Kamu kurumlarının devreye girmesini sağlamak
• Çocuğun üstün yararını gözeterek harekete geçmek

anlamına geliyor.  Yani, çocuk koruma, beklemek değil; sorumluluk almak demek.

Çocuk koruma prosedürlerinin hukuki boyutuna gelecek olursak;

Çocuk koruma süreçleri yalnızca etik bir sorumluluk değil; aynı zamanda hukukî bir yükümlülük. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, Lanzarote Sözleşmesi, CEDAW, BM Engelliler Sözleşmesi ve Uluslararası Çalışma Örgütü standartları çocuk koruma prosedürlerinin temel dayanaklarını oluşturuyor. Bu hukukî çerçeve bize şunları gösteriyor:

• Hangi durumların risk ya da ihlâl kapsamında değerlendirileceğini,
• Hangi kurumların ve mekanizmaların devreye alınacağını,
• Nasıl bir müdahale zincirinin izleneceğini,
• Gizlilik, mahremiyet ve çocuğun bilgilendirilmesi gibi temel ilkelerin nasıl uygulanacağını.

Örgütün hukukî çerçeveyi bilmesi ve içselleştirmesi, yalnızca yasal uyumu değil; çocuğun üstün yararının korunmasını da güvence altına alıyor.

Bildirim yükümlülüğü, yasal bir sorumluluk. Bir çocukla ilgili istismar, ihmal, şiddet veya sömürü riskine dair en küçük bir şüphe oluştuğunda, örgütün bildirim yükümlülüğü başlıyor. Bu, “bekleyelim görelim” denilebilecek bir alan değil. Örgütünüz, temas ettiği ya da herhangi bir yolla haberdar olduğu bir çocuk hakkında istismar, ihmal, şiddet veya sömürü riski bulunduğuna dair bir şüphe taşıdığında; yasal bildirim yükümlülüğü devreye giriyor.

Bu süreç; çocuğun anlattığını “doğrulama” ya da “kanıtlama” çabası değil:

• Yetkili kurumlara iletmeyi,
• Sosyal hizmet birimlerine, kolluğa veya adlî makamlara başvurmayı,
• Mümkünse, bildirim sonrası süreci izlemeyi

kapsıyor.

Bu yükümlülük “örgüt içinde konuşup geçilecek” bir mesele değil; hukuken zorunlu bir adım. Bildirim, çocuk koruma sisteminin çalışması için de zorunlu bir adım; “yanlış alarm” korkusu bu sorumluluğu ortadan kaldırmıyor.

Bu konu, ayrı bir yazının konusu olacak kadar geniş ve önemli. Bu yüzden, bu konuyu, Sivil Toplum Geliştirme Merkezi gibi, ben de ayrı bir yazıda ele alacağım.  

Bir sonraki yazımda ise, Sivil Toplum Geliştirme Merkezi’ nin yazı dizisinin son bölümünde olduğu gibi, çocuk güvenliği ve çocuk koruma kavramlarını; “amaç”, “odak”, “zamanlama”, “kapsam”, “yönelim” ve “ilkeler” bağlamında karşılaştırmaya çalışacağım.

Engellerimizi hissettirmeyecek engelsiz bir yaşam dileği ile…