‘Çocuk Hakları’

Bugün, Dünya Çocuk Hakları Günü… Bu özel gün, Birleşmiş Milletler (BM) tarafından 1959 yılında ilan edilen Çocuk Hakları Sözleşmesi’ nin kabul edilmesinin 30. yılına denk gelen 20 Kasım tarihinde kutlanmaya başlanmış bulunuyor. Çocuk Hakları Sözleşmesi, dünya genelindeki çocukların yaşamlarını daha iyi hale getirmek amacıyla; eğitim, sağlık, güvenlik gibi temel haklarını güvence altına alan önemli bir belge.

Bu günün kutlanmasının temel sebebi, dünya genelinde çocuk haklarıyla ilgili farkındalık oluşturmak ve toplumu bilinçlendirmek.

Çocuk hakları; dünya genelinde çocukların, özgürce büyüyebilmeleri, gelişimlerini sağlıklı bir biçimde sürdürebilmeleri, eşit haklarla eğitim alabilmeleri ve korunmaları adına var olan haklardır. Çocuk hakları, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’ nde; yaşama hakkı, eğitim hakkı, sağlık hakkı, korunma hakkı ve katılım hakkı gibi temel unsurlar 54 madde halinde düzenlenmiş olarak yer alıyor.

• Yaşama Hakkı: Çocukların en temel ve en önemli hakları, yaşama hakkı. Her çocuğun yaşamayı hak ediyor ve devletlerin, çocukların yaşamlarını tehdit eden faktörlerle mücadele etmeleri gerekiyor. Çocukların doğumdan önce ve sonra sağlık hizmetlerine erişim hakkı da bu hakkın içinde yer alıyor.
• Eğitim Hakkı: Çocukların kaliteli bir eğitim alabilmeleri hakkı, Dünya Çocuk Hakları Günü’ nde üzerinde en fazla durulan haklardan biri. Eğitim hakkı, çocuğun hem akademik hem de sosyal beceriler kazanarak toplumda eşit fırsatlar elde etmesini sağlıyor.
• Sağlık Hakkı: Çocukların sağlıklı büyüyebilmeleri için sağlık hizmetlerine erişebilmeleri büyük önem taşıyor. Çocukların; fiziksel, zihinsel ve duygusal sağlıklarını koruyacak koşullarda yaşamalarına olanak tanıyan hizmetlere kolaylıkla ulaşabilmeleri gerekiyor.
• Korunma Hakkı: Çocukların istismar, şiddet, çalıştırılma ve diğer her türlü kötü muameleye karşı korunmaları gerekiyor.
• Katılım Hakkı: Çocuklar, toplumda ve ailelerinde söz sahibi olma hakkına sahip bulunuyorlar. Bu hak, çocukların düşüncelerinin önemsenmesi ve kendilerini ifade edebilmelerine olanak verilmesi gerektiğini vurguluyor.

Dünya Çocuk Hakları Günü’nün amacı; çocuk hakları konusunda dünya çapında farkındalık yaratmak, çocukların haklarını güvence altına almak ve çocuklara yönelik olumsuz durumları ortadan kaldırmak. Bu özel gün, hem hükümetlerin hem de sivil toplum kuruluşlarının çocuk haklarıyla ilgili adımlarını hızlandırıp çoğaltmalarını sağlamak için önemli bir araç. Çocuk hakları konusunda hâlâ birçok bölgede ciddi ihlaller yaşandığından; bu özel gün sayesinde, dünya genelinde toplumsal bir uyanış yaratabilmek hedefleniyor.

Her yıl 20 Kasım’ da kutlanan Dünya Çocuk Hakları Günü, dünya genelinde farklı etkinliklerle anılıyor. Bu etkinlikler, genellikle; çocuk hakları konusunda eğitim veren seminerler, paneller, okullarda gerçekleştirilen faaliyetler, yarışmalar, sergiler ve farkındalık yürüyüşleri gibi organizasyonları içeriyor.

Tüm dünyada çocuk hakları konusunda farkındalık yaratma amacını taşıyan Dünya Çocuk Hakları Günü; sadece gelişmiş ülkeler için değil, aynı zamanda az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için de büyük bir önem taşıyor. Gelişmiş ülkelerde çocuk hakları genellikle daha fazla korunuyor olabilir, ancak diğer ülkelerde çocuklar hâlâ ciddi sorunlarla karşı karşıya kalıyorlarlar. Çocukların ticaretinin yapılması, çocuk işçiliği, şiddet ve istismar, savaş bölgelerinde yaşamak zorunda kalan çocuklar gibi meseleler hâlâ önemli insan hakları ihlâlleri arasında yer alıyor. Dünya Çocuk Hakları Günü, bu tür ihlâllerin daha görünür hâle gelmesine yardımcı oluyor ve bu sorunlarla mücadele etme konusunda küresel bir dayanışma oluşturuyor.

Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi, çocuk haklarının hayata geçirilmesi noktasında taraf devletlere somut yükümlülükler getiriyor. Eğitim, sağlık, sosyal güvenlik, adalete erişim, istismar ve sömürüye karşı korunma gibi alanlarda asgari standartları belirleyen söz konusu Sözleşme; aynı zamanda, çocuk hakları ihlallerine karşı etkili başvuru yollarının oluşturulması gereğine de işaret ediyor. 

Sözleşme’ nin ortaya koyduğu bu ilkelere paralel olarak, ülkemizde de çocuk haklarının korunması ve geliştirilmesi için güçlü bir hukuki altyapı oluşturulmuş ve kapsamlı politikalar hayata geçirilmiş durumda.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan 2023-2028 Türkiye Çocuk Hakları Strateji Belgesi ve Eylem Planı da; çocuk haklarının hayata geçirilmesi noktasında, bütüncül bir yaklaşım ortaya konulmuş bulunuyor. Söz konusu belge; çocukların eğitim, sağlık, sosyal koruma ve adalete erişim haklarının güçlendirilmesi, çocuk işçiliği ve çocuğa yönelik her türlü şiddetin önlenmesi, çocuk katılımının artırılması gibi alanlarda somut hedefler ve eylemler içeriyor.

Dünya Çocuk Hakları Günü; tüm dünya halklarını çocuk hakları konusunda daha bilinçli olmaya, çocukları korumak için çalışmaya ve çocukların haklarına saygı göstermeye çağıran önemli bir platform. Ancak bizim Ülkemiz’ de de aynı amaçlarla kurulmuş bir sivil toplum örgütümüz var: Çocuk Vakfı…

1990 tarihinde, Mustafa Ruhi Şirin tarafından, "Bir çocukta dünyanın bütün çocuklarını düşünmek" ilkesiyle kurulan Çocuk Vakfı’ nın amaçları; Dünyaya gelen her çocuğun hayata iyi bir başlangıç yapabilmesini sağlayabilmek hedeflenerek,

• Çocuk hakları kültürü temelinde yaşama, gelişme ve korunma hakları için gerekli ülke ölçekli sosyal politikaların hazırlanması
• Yasaların çocuk hukuku ve çocuk haklarıyla uyumlu duruma getirilmesi
• Güç koşullardaki çocukların sorunlarının çözülmesine yönelik önerilerin geliştirilmesi
• Sosyal ve kültürel destek sağlayıcı modellerle birlikte okuma kültürü ve çoklu okuryazarlık programlarının hazırlanması
• Çocuğa özgü adalet sistemi çalışmaları başta olmak üzere; çocuğa saygı temelinde, çocuklar için ve çocuklarla birlikte çocuk ödevleri gerçekleştirilmesi

olarak belirlenmiş bulunuyor.

Çocuk Vakfı, gerçekleştireceği bütün çocuk ödevlerinde;

• Çocuğa ve çocuk onuruna saygı
• Çocuğu ilgilendiren her konuda çocuğun görüşünün alınması

ilkelerini esas alıyor.

Vakfın, ‘Çocuk Ödevi’ yaklaşımı ise, “Türkiye’ de ve dünyada tek bir sorunlu çocuk kalmayıncaya kadar çocuk ödevine çalışmak ve çocuklara önceliğin verilmesi için öncülük etmek.”

Ancak çocuklarımızı korumayı ve yaşatmayı ne Devletimiz’ in ne de sivil toplum kuruluşlarımızın tek başına başarabilmesi beklenemez. Burada önce ailelere, sonra da hepimize görev düşüyor. ‘Ülkemiz’ in her çocuğu bizim de evlâdımızdır’ diyerek, hepsine kucak açmalı ve Onlar için elimizden gelenin en iyisini yapmalıyız.

Yazımı, Behçet Necatigil’ in bir şiiriyle sonlandırmak istiyorum:

“Bütün çocuklar

Yokluk bilmesinler

Et, şeker, süt bulsunlar

Giyimli, tok ve rahat

Gitsinler okullara

Sınıflarını geçsinler.

Büyükler biraz daha yorulsun

Onlar da büyüsünler

Onlar da mesut olsunlar

Geçti, kaç savaş ezikliği

Çocukları düşünsünler

Çocuklar iyi gün görsünler.”

Behçet Necatigil

Engellerimizi hissettirmeyecek engelsiz bir yaşam dileği ile…