Voyager 1 için son yaklaşıyor

İnsanlığın Dünya’dan en uzağa gönderdiği uzay aracı Voyager 1, enerjisi giderek azaldığı için bir bilim cihazını daha kapattı. Yaklaşık 50 yıldır çalışan araçta bu kez düşük enerjili yüklü parçacıkları inceleyen deney devre dışı bırakıldı. NASA ekibi, elde kalan enerjiyi koruyarak Voyager 1’in yıldızlararası uzaydan veri göndermeye devam etmesini hedefliyor.

İnsanlığın en uzak keşif aracı Voyager 1, artık her watt için mücadele ediyor. 1977’de fırlatılan ve bugün Dünya’dan yaklaşık 25 milyar kilometre uzakta bulunan uzay aracı, neredeyse yarım asırdır çalışmaya devam ediyor. Ancak bu uzun yolculuğun bedeli giderek ağırlaşıyor: Voyager 1’in enerji kaynakları artık ilk günlerdeki gücünün yarısından daha azını üretebiliyor.

Bu nedenle görev ekibi, uzay aracında çalışan bir bilim cihazını daha kapatma kararı aldı. Devre dışı bırakılan cihaz, Düşük Enerjili Yüklü Parçacıklar deneyi olarak bilinen LECP oldu. Bu cihaz, Güneş rüzgârı ve yıldızlararası ortam hakkında veri toplamak için kullanılıyordu.

Karar kolay alınmadı. Çünkü Voyager 1, Güneş Sistemi’nin sınırlarının ötesinde çalışan çok az sayıda bilim aracından biri. Hatta bu kadar uzaktan veri gönderen başka bir insan yapımı araç yok. Ancak mühendisler için öncelik artık net: Uzay aracını mümkün olduğunca uzun süre hayatta tutmak.

ENERJİ HER YIL AZALIYOR

Voyager 1, enerjisini radyoizotop termoelektrik jeneratörlerden alıyor. Bu sistem, plütonyum-238’in bozunmasıyla ortaya çıkan ısıyı elektriğe dönüştürüyor. Bu teknoloji sayesinde Voyager 1, Güneş’ten çok uzaklaştıktan sonra bile görevine devam edebildi.

Ancak bu jeneratörler sonsuza kadar aynı gücü üretemiyor. Voyager 1’in enerji üretimi her yıl yaklaşık 4 watt azalıyor. Bu düşüş küçük gibi görünse de, neredeyse 50 yıllık görev süresinin ardından uzay aracında kullanılabilir enerji çok sınırlı hale geldi.

Görev ekibi daha önce de bazı cihazları kapatmak zorunda kalmıştı. Görüntüleme sistemi, ultraviyole spektrometre ve başka bazı cihazlar 1990’dan bu yana aşamalı olarak devre dışı bırakıldı. Şubat 2025’te Kozmik Işın Alt Sistemi kapatıldı. Şimdi ise sıra LECP cihazına geldi.

17 Nisan’da gönderilen komutlarla cihaz kapatıldı. Voyager 1’in Dünya’dan uzaklığı nedeniyle bu tür işlemler son derece yavaş ilerliyor. Bir komutun uzay aracına ulaşması yaklaşık 23 saat sürüyor. Ardından komut dizisinin tamamlanması için de saatler geçiyor. Yani Dünya’daki ekip, yaptığı müdahalenin sonucunu ancak uzun bir bekleyişten sonra görebiliyor.

YILDIZLARARASI UZAYDAN VERİ GÖNDERİYORDU

LECP cihazı, Voyager 1’in en önemli bilim araçlarından biriydi. 1977’deki fırlatmadan bu yana neredeyse kesintisiz çalıştı. Özellikle Voyager 1’in Güneş Sistemi’nin dış sınırlarını aşmasından sonra yıldızlararası ortam hakkında kritik veriler sağladı.

Yıldızlararası ortam, yıldızlar arasındaki gaz, toz, manyetik alanlar ve parçacıklardan oluşan bölge olarak tanımlanıyor. Voyager 1 bu bölgede parçacık yoğunluğundaki değişimleri, basınç dalgalanmalarını ve Güneş’in etkisinin nerelerde zayıfladığını anlamaya yardımcı oldu.
Güneş’ten yayılan parçacık akımı, Güneş Sistemi’nin çevresinde koruyucu bir balon oluşturuyor.

Helyosfer adı verilen bu alan, gezegenleri kozmik radyasyonun bir kısmından koruyor. Voyager 1 ve Voyager 2 ise bu balonun dış bölgelerine ulaşarak bilim insanlarına doğrudan veri sağlayabilen tek araçlar olarak öne çıkıyor.

Bu yüzden bir cihazın kapatılması yalnızca teknik bir karar değil, aynı zamanda bilimsel veri kaybı anlamına da geliyor. Ancak elde kalan enerjiyle tüm sistemleri aynı anda çalıştırmak artık mümkün değil. Mühendisler, uzay aracını canlı tutmakla bilimsel cihazları açık tutmak arasında hassas bir denge kurmak zorunda.

Voyager 1’de hâlâ çalışan iki bilim cihazı bulunuyor. Bunlardan biri plazma dalgalarını dinliyor, diğeri ise manyetik alanları ölçüyor. Bu iki cihaz, daha önce hiçbir insan yapımı aracın uzun süreli ölçüm yapamadığı bir bölgeden veri göndermeye devam ediyor.

BÜYÜK PLAN YOLDA

NASA mühendisleri, Voyager 1 ve Voyager 2’nin ömrünü uzatmak için daha büyük bir plan üzerinde çalışıyor. Ekip bu stratejiye “Big Bang” adını veriyor. Plan, bazı enerji tüketen sistemlerin aynı anda kapatılmasını ve daha düşük güç harcayan alternatiflerin devreye alınmasını içeriyor.

Amaç, uzay aracını yeterince sıcak tutarken bilimsel veri toplamaya devam edebilmesini sağlamak. Çünkü Voyager gibi yaşlı bir uzay aracında yalnızca elektrik değil, sıcaklık da kritik önemde. Bazı hatların donması ya da sistemlerin aşırı soğuması, görevin tamamen kaybedilmesine yol açabilir.

Bu yeni plan önce Voyager 2 üzerinde denenecek. Bunun nedeni Voyager 2’nin biraz daha fazla güce sahip olması ve Dünya’ya Voyager 1’den daha yakın bulunması. Testlerin mayıs ve haziran aylarında yapılması planlanıyor. Her şey yolunda giderse aynı strateji temmuzdan önce olmamak üzere Voyager 1 üzerinde de uygulanabilecek.

Eğer plan başarılı olur ve yeterli enerji kazanılırsa, LECP cihazının gelecekte yeniden açılması ihtimali de tamamen ortadan kalkmış değil. Hatta cihazı farklı yönlere çevirmeye yarayan küçük motor şimdilik açık bırakıldı. Bu da ileride koşullar uygun olursa cihazın tekrar kullanılabilmesi için bir kapı bırakıldığını gösteriyor.