NASA’dan film gibi operasyon

NASA, 22 yıldır uzayda görev yapan Neil Gehrels Swift Gözlemevi’ni Dünya’ya düşmeden önce kurtarmak için daha önce hiç denemediği bir operasyona hazırlanıyor. ABD uzay ajansı, teleskobun yörüngesini özel bir servis robotuyla yükseltmeyi planlıyor. Görev başarılı olursa benzer yöntem Hubble Uzay Teleskobu’nun ömrünü uzatmak için de kullanılabilir.

NASA, uzaydaki yaşlı teleskoplarından birini kurtarmak için bilim kurgu filmlerini aratmayan bir göreve hazırlanıyor. Neil Gehrels Swift Gözlemevi, 2004 yılından bu yana görünür ışık, morötesi, X-ışını ve gama ışını dalga boylarında evreni gözlemliyor. Ancak alçak Dünya yörüngesindeki birçok araç gibi Swift de zamanla atmosferik sürüklenmenin etkisiyle irtifa kaybediyor.

Son yıllarda artan Güneş aktivitesi, bu süreci hızlandırdı. NASA’ya göre teleskobun görevine devam edebilmesi için mümkün olan en kısa sürede daha güvenli bir yörüngeye taşınması gerekiyor. Operasyonun en erken 30 Haziran Salı günü TSİ 13.17’de başlaması planlanıyor.

ROBOTLA YAKALANACAK

NASA, bu sıra dışı görev için Katalyst Space şirketiyle anlaştı. Şirketin LINK adlı robotik servis aracı, Pegasus XL roketiyle uzaya gönderilecek. Plan, LINK’in Swift teleskobuna yaklaşması, onu yakalaması ve birkaç ay içinde daha yüksek bir yörüngeye taşıması üzerine kurulu.

Katalyst Space CEO’su Ghonhee Lee, görevin ABD için bir ilk olduğunu belirterek, “Bu, bir Amerikan uzay robotunun bu tür bir işi yapmak üzere gönderildiği ilk görev” değerlendirmesini yaptı.

NASA’nın Astrofizik Bölümü Direktörü Shawn Domagal-Goldman ise görevi “yüksek riskli, yüksek getirili” bir deneme olarak tanımladı.

BİR YILDAN AZ

Görevin dikkat çeken yanlarından biri de hazırlık süresi. NASA, Katalyst Space’e sözleşmeyi geçen yıl eylül ayında verdi. Yani şirketin Swift’e ulaşacak, onu yakalayacak ve yörüngesini yükseltecek bir uzay aracını tasarlamak, üretmek, test etmek ve fırlatmaya hazır hale getirmek için bir yıldan az zamanı vardı.

Sözleşmenin maliyetinin yaklaşık 30 milyon dolar, yani güncel kurla yaklaşık 1,4 milyar TL olduğu belirtiliyor. NASA’ya göre bu rakam, Swift’in sahip olduğu bilimsel kabiliyetleri sıfırdan yeni bir teleskopla değiştirmeye çalışmaktan çok daha düşük.

Neil Gehrels Swift Gözlemevi, uzayın en enerjik olaylarını takip etmek için kullanılan önemli teleskoplardan biri. Görünür ışık, morötesi, X-ışını ve gama ışını gözlemleri yapabilen Swift, özellikle hızlı gelişen kozmik olayları incelemede NASA’nın filosunda özel bir yere sahip.

Teleskobun elde ettiği veriler arasında Andromeda Galaksisi’nin morötesi dalga boyunda hazırlanmış yüksek çözünürlüklü mozaiği de bulunuyor. 330 görüntünün birleştirilmesiyle oluşturulan bu çalışma, 200 bin ışık yılı genişliğinde ve 100 bin ışık yılı yüksekliğinde bir bölgeyi gösteriyor.

HUBBLE DA SIRADA

Swift’in Dünya’ya düşmesi büyük bir felaket anlamına gelmeyecek. Alçak yörüngedeki uydular zamanla atmosfere girip yanabiliyor. Ancak NASA için bu görev yalnızca bir teleskobu kurtarma denemesi değil; gelecekte yaşlanan uzay araçlarına servis verme teknolojisinin de önemli bir testi.

Eğer LINK robotu Swift’i başarıyla yakalar ve yörüngesini yükseltirse, benzer görevler başka teleskoplar için de gündeme gelebilir. Bu hedeflerden biri de Hubble Uzay Teleskobu. NASA, böyle bir teknolojinin Hubble gibi tarihi öneme sahip gözlemevlerinin bilimsel ömrünü uzatabileceğini düşünüyor.

Bugüne kadar uzaydaki bazı araçlara astronotlar tarafından bakım yapılmıştı. Hubble bunun en ünlü örneklerinden biri. Ancak Swift operasyonu, insansız bir robotik servis aracıyla yapılacak olması nedeniyle ayrı bir önem taşıyor.

NASA, bu yaklaşımın hem daha ekonomik hem de gelecekteki uydu ve teleskop görevleri için yol açıcı olabileceğini belirtiyor. Başarılı olursa Swift yalnızca kendi görev süresini uzatmakla kalmayacak, uzayda bakım ve kurtarma operasyonları için de yeni bir dönemin kapısını aralayacak.