NASA’dan Ay’a dev ihale

NASA, Artemis programı kapsamında Ay’a daha fazla robotik görev göndermek için Astrobotic, Firefly Aerospace ve Intuitive Machines’e toplam 590 milyon dolarlık yeni sözleşme verdi. Görevlerin 2028’in sonlarında gerçekleştirilmesi planlanıyor. Amaç, insanlı Ay görevleri ve gelecekteki Ay üssü öncesinde ticari iniş sistemlerini güvenilir hale getirmek.

NASA, Ay’a dönüş planlarını hızlandırmak için özel şirketlerle yeni bir anlaşma dalgası başlattı. ABD uzay ajansı, insansız Ay iniş araçları geliştiren üç şirkete toplam 590 milyon dolarlık, yaklaşık 27,5 milyar TL’lik sözleşme verdi.

Yeni görevler Astrobotic, Firefly Aerospace ve Intuitive Machines tarafından yürütülecek. NASA, bu görevlerle Ay yüzeyine daha sık bilimsel araç, sensör ve deney göndermeyi hedefliyor.

EN BÜYÜK PAY ASTROBOTIC’E

Sözleşmeler içinde en büyük payı Astrobotic aldı. Pittsburgh merkezli şirket, iki ayrı iniş aracı görevi için 297,9 milyon dolarlık anlaşma yaptı. Bu tutar yaklaşık 13,9 milyar TL’ye denk geliyor.

Firefly Aerospace, tek bir Ay iniş görevi için 144,2 milyon dolarlık sözleşme kazandı. Intuitive Machines’e ise yine tek bir iniş görevi için 148,3 milyon dolar verildi.

Bu görevlerin tamamı, NASA’nın Ay yüzeyine ticari iniş kapasitesini artırmayı amaçlayan ilk aşama planının parçası olarak değerlendiriliyor.

AY YARIŞI HIZLANDI

NASA’nın Ay planları yalnızca bilimsel keşiflerden ibaret değil. ABD, Artemis programıyla Ay’da uzun vadeli varlık kurmak istiyor. Bu hedef, insanlı inişler, yüzey altyapısı ve gelecekte kurulması planlanan Ay üssü gibi daha zorlu adımları içeriyor.

NASA yetkilileri, bu büyük hedeflere geçmeden önce Ay yüzeyine güvenilir biçimde iniş yapabilen sistemlerin defalarca test edilmesi gerektiğini vurguluyor. Çünkü ilerleyen yıllarda bu iniş araçları, çok daha pahalı ve kritik yükleri Ay yüzeyine taşıyacak.

NASA’nın Ay üssü çalışmalarından sorumlu Carlos García-Galán, Ay yüzeyine güvenilir iniş yapmanın programın temel parçalarından biri olduğunu belirterek, farklı bölgelerde çok sayıda test yapılması gerektiğini söyledi.

ÖZEL ŞİRKETLER ÖNDE

NASA’nın yeni stratejisinde özel şirketler daha büyük rol üstleniyor. Ajans, Ay’a gönderilecek iniş araçlarında kendi bilimsel yükleri için yer satın alıyor. Böylece şirketler araçları geliştirip işletirken, NASA da bu platformları bilimsel deneyler ve keşif görevleri için kullanıyor.

Bu yaklaşım, hem maliyetleri düşürmeyi hem de ABD özel sektörünün Ay’a iniş konusunda daha fazla deneyim kazanmasını amaçlıyor.

Görevlerde Ay yüzeyini inceleyecek bilimsel cihazlar, sensörler ve deney paketleri taşınacak. Bu veriler, gelecekteki insanlı görevler ve kalıcı yüzey operasyonları için kullanılacak.

HER DENEME BAŞARILI OLMADI

Ay’a özel şirketlerle iniş yapma hedefi son yıllarda hız kazansa da süreç sorunsuz ilerlemedi. Astrobotic’in Peregrine görevi, Ocak 2024’te fırlatmadan kısa süre sonra yaşanan sorunlar nedeniyle başarısız oldu.

Intuitive Machines’in Nova-C iniş aracı ise Şubat 2024’te Ay yüzeyine ulaşmayı başardı ancak inişten sonra devrildi. Şirketin 2025’teki bir diğer denemesinde de araç yine yan yattı ve üzerindeki bilimsel yüklerin önemli bölümü planlanan görevlerini yerine getiremedi.

Bu alandaki en dikkat çekici başarı ise Firefly’dan geldi. Şirketin Blue Ghost iniş aracı, Mart 2025’te Ay yüzeyine sağlam ve dik biçimde inmeyi başardı. Böylece Firefly, bunu başaran ilk özel şirket oldu.

ÇİN’LE REKABET

NASA’nın Ay hamlesinin arkasında küresel rekabet de var. ABD, Çin’in Ay programındaki ilerleyişine karşı Artemis’i hızlandırmaya çalışıyor. Hedef, yalnızca Ay’a yeniden insan göndermek değil; orada kalıcı ve sürdürülebilir bir varlık kurmak.

Bu nedenle robotik iniş görevleri, gelecekteki insanlı görevlerin provası olarak görülüyor. Ay yüzeyine güvenilir iniş yapılabildiği kanıtlandıkça, daha büyük bilimsel yükler, enerji sistemleri, yaşam destek altyapısı ve insanlı görev ekipmanları da bu araçlarla taşınabilecek.

NASA’nın 590 milyon dolarlık yeni sözleşmeleri, Ay’a dönüş yarışının artık yalnızca devletler arasında değil, özel şirketler üzerinden de hızlandığını gösteriyor.